06-11-09

06.11.89: "Weg muur, weg SED!"

Schalck Laatste maand van de Berlijnse Muur

Maandag 6 november 1989: Massademonstraties en het bankroet van de DDR

Waar ter wereld was de Koude Oorlog meer zichtbaar aanwezig dan in Berlijn? De twee polen van de toenmalige wereld botsten er op elkaar, de zichzelf verklaarde vrije wereld en de zichzelf verklaarde socialistische wereld, het kapitalisme en het communisme. De Berlijnse Muur scheidde de twee werelden maar viel op 9 november 1989. Woelige maanden in de DDR en zeker een woelige oktober en een hete november gingen daaraan vooraf. Vandaag: maandag 6 november. De publicatie van het wetsvoorstel ter reisvrijheid lokt de woede van het volk uit, en Oost-Berlijn smeekt om West-Duitse kredieten.

Voorafgaand volgende afkortingen worden gebruikt:
SED: Socialistische eenheidspartij van Duitsland, zijnde de communistische partij van de DDR.
LDPD: Liberale democratische partij van Duitsland, een schijnpartij van Oost-Duitse liberalen
DDR: Duitse democratische republiek - Oost-Duitsland, allesbehalve democratisch, maar totalitair
BRD: Bondsrepubliek Duitsland - West-Duitsland

Maandag 6 november

1. Reiswet

1.a. Publicatie reiswetsontwerp

Openheid was het devies van Egon Krenz in een verkrampte poging om de gunst van het volk te bekomen. Maandagmorgen kreeg die openheid een nieuwe dimensie. Voor het eerst in haar geschiedenis publiceerde de SED een wetsvoorstel in alle kranten en stelde het ter discussie. Dat was wel een heel bijzondere vorm van openheid. Het ging om het wetsvoorstel voor reizen naar het buitenland. Hoopte Egon Krenz door die publicatie en uitnodiging ter discussie een einde te kunnen stellen aan het wantrouwen van het volk?

Elke burger zou naar om het even waar in het buitenland kunnen reizen op voorwaarde dat hij of zij een reispas en een visum heeft. De reispassen en het visum kunnen bij de volkspolitie aangevraagd worden. De verwerking van de aanvraag zal 3 tot 30 dagen in beslag kunnen nemen. Elke burger kan in totaal 30 dagen per jaar naar het buitenland. Voor elke reis dient opnieuw een visum aanvraag te worden. [Op te merken valt, dat het verbod van reizen voor een klein aantal opeenvolgende dagen weggevallen was.] Voor emigraties geldt eveneens de aanvraag van een paspoort en een visum. Daarbij moet men rekening houden met een verwerkingstijd van 3 tot 6 maanden.
In de kranten van 6 november stond nog bijkomend dat het bekomen van buitenlandse deviezen nog geregeld moest worden en dat bedenkingen over het ontwerp welkom waren tot 30 november. De wet zou tegen Kerstmis in werking treden.

1.b.Volk woedend om de reiswet

Hoezeer de SED in een ivoren toren leefde, mijlenver van de mensen, bleek al onmiddellijk na de publicatie van het wetsvoorstel. De verontwaardiging van de burgers was niet te beschrijven. De lange aanvraagtermijn voor een visum en de noodzaak om telkens opnieuw een visum te moeten aanvragen met het risico dat de Stasi een toelating zou kunnen weigeren, deed de bevolking steigeren.

De geplande maandagdemonstratie in Leipzig stond meteen een en al in het teken van dit protest. Woedende betogers trokken door de stad. Het waren er 300.000 volgens officiële bronnen, meer dan een half miljoen volgens de organisatoren. "Wir sind das Volk", werd aangevuld, geaccentueerd door "Weg die Mauer!", "Weg die SED!". Vol woede trokken de demonstranten voor het eerst in deze maanden naar het Stasigebouw in de stad. Dat vertolke hoezeer zij hun angsten voor repressie overwonnen hadden.

Ja, op die maandag verloor de SED haar laatste greintje vertrouwen vanwege het volk. Egon Krenz had net het tegenovergestelde bereikt van wat hij wou. Niet alleen in Leipzig, maar ook in tientallen andere steden en gemeentes trokken de burgers de straat op. In Dresden waren het 100.000, In Magdeburg 70.000, In Erfurt 70.000, In Halle 60.000, enzomeer. Overal klonken dezelfde eisen voor echte reisvrijheid, voor afschaffing van artikel 1 uit de grondwet dat de alleenmacht van de SED bepaalde, voor openstelling van de Berlijnse Muur en van het IJzeren Gordijn.

Op die maandag steeg het protest van het volk ten top. Elk moment kon het vreedzame protest in het land omslaan in een gewelddadige opstand. Dat zou het einde betekenen. Egon Krenz vergaderde met het Politbüro, zocht naar uitwegen, maar botste er tegen de irrealistische muur van stalinistische SED-ideologen. Die overwogen nog steeds een militaire onderdrukking van het volk, kregen echter felle tegenwind van de gematigde leden en... van de Sowjetunie. In de loop van die maandag waren intensieve gesprekken gevoerd met de ambassadeur van de Sowjetunie en met de commandant van de meer dan 300.000 Russische soldaten in het land. Moskou bleef echter bij haar stelling, dat de satellietstaten hun problemen zelf moesten oplossen. De hardliners in het Politbüro moesten dan ook bakzeil halen. Krenz verhoogde de druk op hen om ontslag te nemen. Morgen dinsdag zou daarover een beslissing vallen.

Opmerkelijk was die maandagavond de uitspraak van de minister voor cultuur. Aan journalisten verklaarde hij dat heel het Politbüro ontslag zou moeten nemen, zodat een nieuwe werkkring rond Egon Krenz kon opgebouwd worden om 'echte' hervormingen door te voeren. Dat leek een goed voorstel, maar loste het probleem in de wortels niet op. Egon Krenz was weliswaar een gematigde, maar bleef halsstarrig vasthouden aan de alleenmacht van de SED. De minister voor cultuur wees er ook op dat ideologen in de ministerraad ook zouden moeten verdwijnen.

Op diezelfde avond organiseerde de Oost-Duitse televisie een debat rond de reiswet. Daarbij namen meerdere SED-leiders afstand van de partijdoctrine.

2. Val van de Berlijnse Muur enige uitweg uit de crisis?

2.a. Tsjechoslowakije eist het stopzetten van de vluchtelingenstroom

In Tsjechoslowakije werd de toestand aan de overgangen van het IJzeren Gordijn naar Bayern onhoudbaar. In het voorbije weekeinde waren er 23.000 DDR-vluchtelingen versast geworden. Ook op die maandag waren de wegen naar de overgangen geblokkeerd door Trabantjes. Honderden vluchtelingen lieten hun wagentje op de geblokeerde wegen staan en gingen te voet naar de grensovergang. In Praag bleef de stroom naar de West-Duitse ambassade aanhouden. In plaats van hen op te vangen werden zij onmiddellijk doorverwezen naar het spoorwegstation en per trein naar Bayern vervoerd.

De Tsjechische bevolking uitte haar verontwaardiging. Die vluchtelingen konden het IJzeren Gordijn passeren op enkel vertoon van hun identiteitskaart daar, waar Tsjechen verbod kregen om uit te reizen. In de regio's rond de grenovergangen dreigde een opstand van de Tsjechen.

De Oost-Duitse ambassadeur in Praag werd op het matje geroepen. De Tsjechische regering eiste een onmiddellijke stopzetting van de vluchtelingenstroom. Zij eiste dat de SED maatregelen zou uitwerken om de DDR-burgers in het land te kunnen houden, of dat de SED haar eigen grenzen met de BRD zou openstellen. Zij dreigde ermee de grenzen tussen Tsjechoslowakije en de DDR te zullen sluiten.

De sluiting van die grenzen moest Egon Krenz met alle middelen proberen te voorkomen. Terecht vreesde hij dat na deze rampzalige maandag de woede van het volk zeker zou omslaan in gewelddadige opstanden indien Tsjechoslowakije haar grenzen zou blokkeren en de vluchtelingen aldus wanhopig en daardoor geweldbereid zou maken. Bovendien had de DDR zelf haar grenzen met de zuiderbuur in de maand oktober gesloten, wat toen reeds tot gewelddadige protesten aan de overgangen geleid had. Daarom overwoog hij de grensovergangen aan het IJzeren Gordijn tussen de DDR en de BRD in het zuiden van het land open te laten stellen. Daar hadden immers in de laatste weken de meeste demonstraties voor onrust gezorgd. Daartoe zou morgen dinsdag 7 november het Politbüro samenkomen en zouden contacten met Moskou geregeld worden om de Sowjet-zegen te bekomen. Indien de hardliners van het Politbüro zouden weigeren, zou hij hun onmiddellijk ontslag eisen. Aan het openstellen van de Berlijnse Muur of het noordelijk gedeelte van het IJzeren Gordijn wou hij niet denken. Maar...

2.b. BRD stelt harde eisen om kredieten aan de DDR toe te staan

Op die maandagmorgen vertrok Alexander Schalck, de handelsspecialist van de SED, op zijn moeilijkste tocht ooit naar Bonn. Egon Krenz had hem de opdracht gegeven om kredieten los te weken voor het bankroete Oost-Duitsland. Schalck 'moest' in zijn opdracht slagen. Het land had immers geen deviezen meer om de import van goederen uit het westen te betalen. Dat bankroet zou de levensstandaard in 1990 aanzienlijk doen dalen, waardoor de regering handelingsonbekwaam zou worden en het volk in een fatale opstand zou komen. In het voorbije jaar had de SED het dreigende bankroet proberen te voorkomen door een beperkt aantal 'socialisme-getrouwe' arbeiders toe te laten om in West-Berlijn te werken, tegen de stelregels van de Stasi in. Die arbeiders hadden harde West-Duitse marken in het laadje gebracht. Het was echter slechts een druppel op de hete plaat.

Schalck had een ontmoeting met het West-Duitse hoofd van de diensten van de kanselier, de heer Seiters, en met de West-Duitse minister voor binnenlandse zaken, de heer Schäuble. Hij wees erop dat de reizenden na de inwerkingtreding van de nieuwe reiswet vreemde deviezen nodig hadden. Gezien dat geld de consumptie in West-Duitsland ten goede zou komen, vroeg hij tussenkomst van de BRD-regering. Hij meldde dat Oost-Berlijn elke reizende 15 West-Duitse marken zou bezorgen, wat per jaar een half miljard marken zou betekenen. Wolfgang Schäuble wees kredieten om slechts 15 mark aan elke reizende te bezorgen categoriek af. Dat zou de reizenden in fatale geldnood brengen, waardoor criminaliteit in de hand zou gewerkt worden. In de plaats van jaarlijks een half miljard uit te lenen, stelden Schäuble en Seiters voor om eenmalig 300 West-Duitse marken per reizende ter beschikking te stellen. De BRD zou bereid zijn daartoe een lening van 3 miljard marken toe te staan.

Dat leek Schalck reeds een eerste kleine overwinning. Dan nam hij alle moed samen en stelde de West-Duitse gesprekspartners voorzichtig, hapje per hapje, op de hoogte dat de DDR bankroet was. Hij smeekte om een onmiddelllijk krediet van 10 miljard West-Duitse marken en aanvullend een zelfde krediet in de eerstkomende jaren. De ministers waren met verstomming geslagen. Bonn had nooit verwacht dat de DDR letterlijk bankroet zou zijn. Op dat probleem kon geen antwoord gegeven worden. De bondsregering zou vandaag nog daarover beraden. Morgen dinsdag 7 november zou Oost-Berlijn een antwoord krijgen, maar het zal rekening moeten houden met harde, zeer harde voorwaarden, voorspelde Wolfgang Schäuble.

Schalck stelde Egon Krenz op de hoogte. Die hoorde het in Keulen donderen, of moeten we Bonn zeggen? Het werd bang afwachten wat dinsdag 7 november zou brengen. Speelde toen in het hoofd van Krenz de angst, dat hij de Berlijnse Muur in de weegschaal zou moeten leggen? Zou hij zich nog een toekomst voor de alleenheerschappij van de SED kunnen voorstellen zonder de muur? Het werd een lange nacht en 7 november zou sowieso een dramatische dag worden...

Nuttige bronnen:
DDR Dokumenten
Protocollen Deutsche Einheit
Chronik der Wende
Boek "Chronik des Mauerfalls", Hans-Hermann Hertle - Duits historicus, CH. Links Verlag, ISBN: 978-3-86153-541-6

Bijkomende links:
Video ZDF-journaal 06.11.89 in het kader van Countdown Mauerfall
Video gesprekken in 2009 met Egon Krenz over zijn verantwoordelijkheid als staatshoofd der DDR voor gedode vluchtelingen aan de Berlijnse Muur en met Günter Schabowski. krent en Schabowski zijn niet bepaald vrienden gebleven...

 

Verschenen artikels 'Laatste maand van de Berlijnse Muur':

9 oktober 1989: Wir sind das Volk + Thema: oorzaken onrust DDR
10 oktober 1989: Een nieuwe wind in de SED? + Thema: macht der SED-ideologen
11 oktober 1989: SED in bocht van 180 graden + Thema: het historische van Leipzig 09.10.89
12 oktober 1989: Wat wil het Oost-Duitse volk? + Thema: blokpartijen in de DDR
13 oktober 1989: Het bedrog van de SED + Thema: FDGB, vakbond van SED
14 oktober 1989: Gespannen rust in het weekeinde + Thema: macht van TV
15 oktober 1989: Vluchten is de boodschap + Thema: doden aan Muur
16 oktober 1989: Eerste van drie belangrijke dagen + Thema: machtstructuren van DDR
17 oktober 1989: SED-leiding op de helling + Thema: portrait Honecker
18 oktober 1989: Honecker gaat, Krenz komt + Thema: portrait Egon Krenz
19 oktober 1989: De onmacht van Egon Krenz + Thema: reisvrijheid
20 oktober 1989: Aanslag op Berlijnse Muur + Thema: Houding BRD, SU, USA, Fra, GB
21 oktober 1989: Het volk houdt vol + Thema: SED-invulling van het begrip dialoog
22 oktober 1989: Voorbereiding maandagdemonstratie + Thema: rol van de kerken in 1989
23 oktober 1989: Leipzig in memo Hongarije + Thema: officiële machtsorganen DDR
24 oktober 1989: The show must go on + Thema: vrije meningsuiting
25 oktober 1989: Schabowski, DDR's Comical Ali + Thema: portrait Günter Schabowski
26 oktober 1989: Neonazisme in de DDR + Thema: Neonazisme
27 oktober 1989: schijnamnestie DDR + Thema: gevangenissen Stasi
28 oktober 1989: val muur der zwijgplicht + Thema: de Stasi
29 oktober 1989: SED geeft mondjesmaat toe + Thema: burgerbewegingen
30 oktober 1989: Paniekstemming in SED + Thema: consumptie in DDR
31 oktober 1989: SED wou Berlijnse Muur verkopen + Thema: Waarom moest de Berlijnse Muur weg?
1 november 1989: Krenz' kale reis naar Moskou
2 november 1989: SED op rand van instorting + Thema: Hoe kon Krenz de DDR redden?
3 november 1989: toename vluchtelingenstroom
4 november 1989: Berlijnse beer brult
5 november 1989: Stilte voor de storm
6 november 1989: "Weg de muur, weg de SED"
7 november 1989: Openstelling IJzeren Gordijn besloten
8 november 1989: Val Berlijnse Muur, de dag ervoor
9 november 1989: Chronologie val Berlijnse Muur

13:29 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: duitsland, berlijnse muur, communisme, ddr, sed, brd |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.