02-11-09

02.11.89: SED op rand van instorting

krenz Laatste maand van de Berlijnse Muur

Donderdag 2 november 1989: Toename vluchtelingen, en ineenstorting SED nabij

Waar ter wereld was de Koude Oorlog meer zichtbaar aanwezig dan in Berlijn? De twee polen van de toenmalige wereld botsten er op elkaar, de zichzelf verklaarde vrije wereld en de zichzelf verklaarde socialistische wereld, het kapitalisme en het communisme. De Berlijnse Muur scheidde de twee werelden maar viel op 9 november 1989. Woelige maanden in de DDR en zeker een woelige oktober en een hete november gingen daaraan vooraf. Vandaag: donderdag 2 november. De vluchtelingenstroom neemt toe. En de barsten in de SED leiden tot ontslagen. Ondertussen zoekt Egon Krenz het bankroet van de DDR te verhelpen.

Voorafgaand volgende afkortingen worden gebruikt:
SED: Socialistische eenheidspartij van Duitsland, zijnde de communistische partij van de DDR.
LDPD: Liberale democratische partij van Duitsland, een schijnpartij van Oost-Duitse liberalen
DDR: Duitse democratische republiek - Oost-Duitsland, allesbehalve democratisch, maar totalitair
BRD: Bondsrepubliek Duitsland - West-Duitsland

Waarop broedt Egon Krenz?

Drie dagen geleden, op 31 oktober - zie artikel over die dag - was het Politibüro geïnformeerd over de economische toestand van het land. Krenz was zoals alle leden van het Politbüro diep geschokt over het bankroet van de staat, over de onmogelijkheid om nog kredieten uit het westen te bekomen, over de levensstandaard die daardoor in 1990 tot 30 % zou dalen. Dat zou het land onbestuurbaar maken. Bovendien had Stasi-baas Erich Mielke op diezelfde dag met een militaire onderdrukking van de demonstraties gedreigd. Op 1 november had Krenz dan van Gorbatsjov te horen gekregen, dat de Sowjetunie financieel niet kon helpen. Voor welke muur stond Egon Krenz, wetende dat van nergens geld los te weken was?

Het was duidelijk, dat hij hoe dan ook een oplossing moest vinden voor de redding van de DDR. Vooreerst moest hij rust kunnen brengen in het land. Een militair ingrijpen was daartoe in zijn ogen geen oplossing. Dat zou een bloedbad betekenen met alle gevolgen voor internationale spanningen, welke hij in de huidige bankroet-situatie kon missen als de pest. Maar de hardliners in het Politbüro stuurden precies op een militaire tussenkomst aan. Besluit: Egon Krenz overwoog op donderdag 2 november om alle hardliners uit het Politbüro te ontslaan. Dat zou hij 's anderdaags op de samenkomst van het Büro op tafel brengen.

Eens het gevaar voor een militair ingrijpen geweken zou zijn, kwam het erop aan het volk tot volledige rust te brengen. Openheid tot dialoog had in de voorbije twee weken niet het verhoopte effect gehad. Dan moest de versoepeling van de reisvrijheid soelaas brengen. Het wetsvoorstel daartoe moest dan ook zo snel mogelijk gerealiseerd worden. Daar waar voorzien was, om het tegen Kerstmis als nieuwe wet van kracht te laten worden, plande Krenz het reeds op een speciaal samengeroepen zitting van het Zentralkomitee van 8 tot 12 november door te drukken.

Om echte rust te bekomen, zou ook het vluchtelingenprobleem aangepakt moeten worden. Het zal voor Egon Krenz zeker de vraag geweest zijn, hoeveel burgers nog zouden vluchten. Hij wist, dat voor de oprichting van de Berlijnse Muur in 1961 twee miljoen van hen het hazepad hadden gekozen. Dat had de staat toen naar schatting 100 miljard marken gekost. Nu, anno 1989, zou zulk aantal burgers nooit de vlucht grijpen, gezien de verankering van de bevolking in het communistische systeem groter was geworden, hoewel dat in de voorbije maanden niet zo direct leek te blijken. Maar met een vlucht van enkele honderduizenden moest hij wel rekening houden. De totale schade aan het land zou daarbij kunnen oplopen tot eveneens 100 miljard marken, gezien de levensduurte veel hoger lag dan in 1961.

Dat aantal mogelijke vluchtelingen betekende een horrorscenario. Voor 1990 was een daling van de levensstandaard tot 30 % gevreesd, maar dergelijke vluchtelingenstroom zou leiden tot een nog veel diepere daling. Egon Krenz moest ten koste van wat ook een middel vinden om miljardenzware kredieten te bekomen. Wat speelde toen in zijn hoofd? Zag hij de ultieme handelswaar als redding uit de nood: het verkopen van de Berlijnse Muur? Het openstellen ervan en de afbraak ervan zou een miljardenstroom aan kredieten van de West-Duitse regering kunnen veroorzaken. En als gevolg daarvan zou een totaal nieuwe relatie tussen beide staten totstandkomen, in welke vorm dan ook, maar ten goede van redding der staatsschulden. Had immers Gorbatsjov niet alle satellietstaten de vrijheid gegeven om zelf de toekomst te bepalen? Had Hongarije niet op 23 oktober het voorbeeld gegeven door zich voluit aan het westen te binden met een vrije markteconomie? Overwoog Krenz vanuit al deze visies de 'ultieme oplossing'? Zou aldus het voorstel van de economische commissie op 31 oktober - zie het artikel over die dag - om de Berlijnse Muur en het IJzeren Gordijn af te breken, werkelijk de enige uitweg zijn? Egon Krenz heeft met niemand deze oplossing verder besproken. Er zijn geen protocollen in dat verband te vinden. Maar uit het gedetailleerde gebeuren van de val van de Berlijnse Muur op 9 november blijkt, dat Krenz 'bepaalde dingen geforceerd heeft'. Dat zal in het komende artikel over 9 november zeer duidelijk worden... Had aldus Krenz als cavalier seul aan de meest ondenkbare noodrem getrokken? Was de blunder van Schabowski op de persconferentie van 9 november in het geheim voorgeprogrammeerd? Was die blunder met andere woorden helemaal geen blunder? Bekijkt men alle stappen die in de eerste 9 dagen van november gezet werden, dan wijst veel in die richting...

Donderdag 2 november

Op de middag vloog Egon Krenz naar Polen. In Warschau had hij gesprekken met de Poolse president en regering. De inhoud van die gesprekken is niet bekend. Het is echter meer dan waarschijnlijk dat het vluchtelingenprobleem ter sprake kwam. Over de financiële ramp voor de DDR zal hij 'misschien' geen woord gelost hebben. Polen had immers sowieso geen geldelijke middelen om de DDR te helpen. Of heeft Krenz er toch iets van laten aanvoelen om Poolse steenkool op een goedkope manier te bekomen? Polen had immers grote voorraden aan fossiele brandstoffen, daar waar de DDR geen deviezen meer had om petroleum te kopen op de internationale markten.

Binnen de SED rommelde het. Vele leden zagen de leiding van de partij verantwoordelijk voor het mislukken van de dialooggolf die in de laatste weken over het land was gerold en voor de toename van het aantal demonstranten. Meer en meer dienden lokale SED-leden hun ontslag in. Deze leegloop van de SED leidde op die donderdag ook tot het ontslag van 2 van de 15 bezirkleiders van het land. Bovendien voelden de blokpartijen zich tussen twee vuren geklemd. Zij hadden steeds de lijn van de SED moeten volgen. Dat was sinds het ontstaan van de DDR zo vastgelegd geweest. Zij waren immers het middel voor de schijn van een meerpartijensysteem in het land. Maar die SED stond klaarblijkelijk op het instorten. Een hang eraan zou hen kunnen meeslepen. Zich meer naar het volk richten was echter ook geen mogelijkheid. Blokpartijen hadden niet het minste vertrouwen van het volk. Als gevolg van die situatie dienden op die donderdag de voorzitters van twee blokpartijen hun ontslag aan. Alleen de liberale blokpartij LDPD stond nog sterk. Dat dankte zij aan voorzitter Manfred Gerlach die reeds halverwege oktober de partij uit het gareel van de SED had losgerukt. De LDPD schatte de ineenstorting van de SED juist in en reageerde er gepast op: zij eiste op die donderdag de val van de voltallige Oost-Duitse ministerraad. Tevens eiste de partij het voorzittersschap van de Volkskammer op.

Door het heropenen van de grens tussen de DDR en Tsjechoslowakije op de dag voordien - zie het artikel over 1 november - nam de vluchtelingenstroom weer snel toe. In de West-Duitse ambassade van Praag troepten reeds op de middag van 2 november meer dan duizend vluchtelingen samen, en per uur kwamen daar een hondertal bij. Op 3 november zouden reeds 6000 vluchtelingen op overbrenging naar de BRD wachten. Ondertussen lieten Tsjechische grenswachten aan de overgang van Tsjechoslowakije naar Bayern enkele honderden DDR-vluchtelingen door om de druk van de massa te verminderen. Ontstond er aldus een Tsjechische lek in het IJzeren Gordijn? Een klein aantal vluchtelingen reed door naar Hongarije om over het IJzeren Gordijn - dat daar nog steeds open was - naar Oostenrijk te vluchten.

Nuttige bronnen:
DDR Dokumenten
Protocollen Deutsche Einheit
Chronik der Wende
Boek "Chronik des Mauerfalls", Hans-Hermann Hertle - Duits historicus, CH. Links Verlag, ISBN: 978-3-86153-541-6

Bijkomende links:
Video ZDF-journaal 02.11.89 in het kader van Countdown Mauerfall
Video song 'Mein Berlin' van Reinhard Mey

 

Verschenen artikels 'Laatste maand van de Berlijnse Muur':

9 oktober 1989: Wir sind das Volk + Thema: oorzaken onrust DDR
10 oktober 1989: Een nieuwe wind in de SED? + Thema: macht der SED-ideologen
11 oktober 1989: SED in bocht van 180 graden + Thema: het historische van Leipzig 09.10.89
12 oktober 1989: Wat wil het Oost-Duitse volk? + Thema: blokpartijen in de DDR
13 oktober 1989: Het bedrog van de SED + Thema: FDGB, vakbond van SED
14 oktober 1989: Gespannen rust in het weekeinde + Thema: macht van TV
15 oktober 1989: Vluchten is de boodschap + Thema: doden aan Muur
16 oktober 1989: Eerste van drie belangrijke dagen + Thema: machtstructuren van DDR
17 oktober 1989: SED-leiding op de helling + Thema: portrait Honecker
18 oktober 1989: Honecker gaat, Krenz komt + Thema: portrait Egon Krenz
19 oktober 1989: De onmacht van Egon Krenz + Thema: reisvrijheid
20 oktober 1989: Aanslag op Berlijnse Muur + Thema: Houding BRD, SU, USA, Fra, GB
21 oktober 1989: Het volk houdt vol + Thema: SED-invulling van het begrip dialoog
22 oktober 1989: Voorbereiding maandagdemonstratie + Thema: rol van de kerken in 1989
23 oktober 1989: Leipzig in memo Hongarije + Thema: officiële machtsorganen DDR
24 oktober 1989: The show must go on + Thema: vrije meningsuiting
25 oktober 1989: Schabowski, DDR's Comical Ali + Thema: portrait Günter Schabowski
26 oktober 1989: Neonazisme in de DDR + Thema: Neonazisme
27 oktober 1989: schijnamnestie DDR + Thema: gevangenissen Stasi
28 oktober 1989: val muur der zwijgplicht + Thema: de Stasi
29 oktober 1989: SED geeft mondjesmaat toe + Thema: burgerbewegingen
30 oktober 1989: Paniekstemming in SED + Thema: consumptie in DDR
31 oktober 1989: SED wou Berlijnse Muur verkopen + Thema: Waarom moest de Berlijnse Muur weg?
1 november 1989: Krenz' kale reis naar Moskou
2 november 1989: SED op rand van instorting + Thema: Hoe kon Krenz de DDR redden?
3 november 1989: toename vluchtelingenstroom
4 november 1989: Berlijnse beer brult
5 november 1989: Stilte voor de storm
6 november 1989: "Weg de muur, weg de SED"
7 november 1989: Opening IJzeren Gordijn besloten
8 november 1989: Val Berlijnse Muur, de dag ervoor
9 november 1989: Chronologie val Berlijnse Muur

12:53 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: duitsland, berlijnse muur, communisme, ddr, sed, brd |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.