01-11-09

01.11.89: Krenz' kale reis naar Moskou

moskou Laatste maand van de Berlijnse Muur

Woensdag 1 november 1989: Sowjetunie biedt geen economische hulp aan DDR

Waar ter wereld was de Koude Oorlog meer zichtbaar aanwezig dan in Berlijn? De twee polen van de toenmalige wereld botsten er op elkaar, de zichzelf verklaarde vrije wereld en de zichzelf verklaarde socialistische wereld, het kapitalisme en het communisme. De Berlijnse Muur scheidde de twee werelden maar viel op 9 november 1989. Woelige maanden in de DDR en zeker een woelige oktober en een hete november gingen daaraan vooraf. Vandaag: woensdag 1 november. Egon Krenz komt van een kale reis naar Moskou terug, en het vluchteligenprobleem verscherpt zich.

Voorafgaand volgende afkortingen worden gebruikt:
SED: Socialistische eenheidspartij van Duitsland, zijnde de communistische partij van de DDR.
LDPD: Liberale democratische partij van Duitsland, een schijnpartij van Oost-Duitse liberalen
DDR: Duitse democratische republiek - Oost-Duitsland, allesbehalve democratisch, maar totalitair
BRD: Bondsrepubliek Duitsland - West-Duitsland

Gorbatsjov biedt geen economische hulp aan de DDR

Egon Krenz stond voor moeilijke gesprekken met Sowjet-president Gorbatsjov. Zoals gemeld in het artikel over 31 oktober, was hij naar Moskou gereisd na een dramatische zitting van het Politbüro, waar berichten over de rampzalige economische toestand van de DDR leidden tot enerzijds het voorstel van Stasi-baas Erich Mielke om alle demonstraties militair neer te slaan zodat in alle rust aan economische relance gewerkt kon worden, anderzijds het voorstel van een economische commissie om de Berlijnse Muur te doen vallen waarbij de BRD dan miljardenzware kredieten aan de DDR zou kunnen geven. En dan was er nog het wetsontwerp voor reisvrijheid.
Krenz moest in het gesprek met Gorbatsjov aldus één thema behandelen: de economische toestand in de DDR en daarbij heel voorzichtig polsen hoe de Sowjetunie zou reageren op de net vermelde voorstellen ter oplossing.

Bij het aanhoren van die toestand was Gorbatsjov totaal verrast. Hij had nooit gedacht, dat het zo erg was. Krenz meldde dat hij het verslag van die commissie nauwelijks op de komende zitting van het Zentralkomitee durfte voor te leggen. De DDR is werkelijk bankroet, zei hij. In 1989 moeten alleen aan intrest op schulden 4,5 miljard dollars betaald worden, wat overeenkomt met 62 % van alle inkomsten uit de export van de DDR. Er heerst dan ook een nijpend gebrek aan deviezen. In 1990 zal door het ontbreken van bijkomende kredieten de levensstandaard in het land met 30 % afnemen.
Gorbatsjov kon geen hulp beloven. Hij wees erop dat ook de Sowjetunie met grote economische problemen vocht.

Krenz was duidelijk teleurgesteld en probeerde dan voorzichtig aan te knopen bij de voorstellen ter oplossing uit het Politbüro. Hij stelde Gorbatsjov op de hoogte dat er vele vragen gesteld worden rond de Berlijnse Muur en het IJzeren Gordijn. Gorbatsjov sprong daar onmiddellijk op. Dat alles moet ernstig doordacht worden en hangt nauw samen met reisvrijheid tussen DDR en BRD en met de veranderende betrekkingen tussen beide staten. Hij wees erop, dat de DDR de druk vanuit de internationale gemeenschap, om vrij personenverkeer tussen staten te bevorderen, moet zien af te zwakken, maar oplossingen daarvoor liggen bij de DDR. De Sowjetunie laat het land daarbij vrij. Wat het bestaan van de twee Duitse staten betreft, meldde Gorbatsjov, dat uit gesprekken met de Britse ministerpresident Margaret Thatcher en met de Franse president François Mitterand bleek, dat dit bestaan niet in vraag gesteld wordt. Ook US-president George Bush Senior was van de mening dat de 'Duits-Duitse betrekkingen' niet op de agenda staan. Egon Krenz begreep vanuit Goebatsjovs woorden, dat het verder aanbrengen van voorstellen uit het Politbüro geen zin meer had.

De openbaarheid vernam niets van deze gesprekken. Alleen protocollen wezen erop. Later op de dag volgde een persconferentie waarbij zeer precaire vragen aan Krenz gesteld werden. Vooreerst vroeg een journalist "Zal de Berlijnse Muur vallen?" Het antwoord kwam prompt: "De bestaansredenen voor de Muur zijn niet weg." Een andere journalist vroeg hoe het zat met een hereniging van beide Duitslanden. "Staat niet op de agenda," klonk het antwoord. En de leidende rol van de SED, vroeg een derde. "De DDR-grondwet is daar klaar en duidelijk in," wimpelde Krenz ook deze vraag af. Gevraagd naar zijn mening over de demonstraties in de DDR, wees hij afwijkend op het doel van zowel de SED als het volk: een beter socialisme.

Algemeen kan men dat bezoek van Krenz aan Moskou dan ook als volgt samenvatten:

Het laten vallen van de Berlijnse Muur had - voorlopig althans - geen zin vanuit het licht dat het bestaan van beide Duitslanden 'niet op de agenda' stond. Over een militair onderdrukken van de demonstraties had Krenz het niet meer gehad, maar ook dat werd onrechtstreeks door Gorbatsjovs woorden van tafel geveegd met de vermaning alle internationale druk te doen afnemen. En economisch kon de Sowjetunie niet helpen.
Uit de persconferentie kon men besluiten, dat Egon Krenz in geen enkele mate het Oost-Duitse volk en de demonstranten tegemoet was gekomen.

Reisvrijheid

Ondertussen bleef zich ook in de DDR de hoofdbekommernis van de SED-leiding toespitzen op het bankroet van de staat. Het losweken van bijkomende kredieten was gepland, maar was eerder een werk van lange adem. Veel sneller kon en moest het vluchtelingenprobleem opgevangen worden. De leegloop van het land verdiepte immers de bankroet-toestand.

In heel de maand oktober waren de grenzen tussen de DDR en Tsjechoslowakije weliswaar potdicht, maar zoals in het artikel van 31 oktober weergegeven, zochten de vluchtelingen uitwegen via de West-Duitse ambassade in Warschau. En in de voorbije dagen had die grenssluiting geleid tot heftige protesten vanuit Praag en ook andere Oost-Europese staten. Ter voorkoming van de stilval van hun handel hadden zij de SED-bonzen gedwongen om die grens opnieuw te openen. En zo gebeurde dit op woensdag 1 november. Het gevolg is makkelijk te raden. In een mum van tijd stonden alweer honderde vluchtelingen op het terrein van de West-Duitse ambassade in Praag. Men kon dan ook verwachten dat de leegloop van de DDR in de komende dagen dramatisch zou toenemen.

Daarom was de nood aan een wetsvoorstel voor reisvrijheid naar het westen groter dan ooit om de druk op de vluchtelingen-ketel af te doen nemen. Het belachelijke ontwerp dat op 31 oktober aan het Politbüro voorgelegd was, leek echter nog helemaal niet rijp voor openbare bekendmaking. Er kwam op deze woensdag nog een bijkomend probleem: Wanneer DDR-burgers het westen wilden bezoeken - zonder te vluchten - moesten zij beschikken over West-Duitse marken. Maar hoe konden DDR-burgers deze bekomen? Eens in West-Berlijn was het zinloos om hun Oost-Duits geld om te wisselen. Dat was namelijk niets meer waard. De SED-leiding moest dan ook zelf zorgen voor een wissel van Oost-Duitse naar West-Duitse marken, maar de staat had niet eens die deviezen. En bijkomende kredieten aan de BRD vragen, was moeilijk, ja haast onmogelijk. De DDR was failliet en niet-kredietwaardig meer. Elke uitreizende burger moest echter minstens enkele tientallen West-Duitse marken hebben om een paar dagen in de BRD te verblijven. Dat zou neerkomen op een lening van ergens een miljard marken bij de West-Duitse staat. Alexander Schalck, de SED-specialist voor buitenlandse handel, werd aangesproken om in de komende dagen naar West-Duitsland te trekken en op diplomatische wijze proberen geld los te weken. Die zag zijn opdracht somber in. Naar zijn mening waren vanuit de toestand van het land miljardengrote kredieten eerder af te smeken voor de heropleving van de economie, en niet voor de reislust van de bevolking. Tenslotte kwam men dan op een compromis uit: men zou elke reizende burger slechts 15 West-Duitse marken per jaar geven, wat dan 'slechts' een lening van 300 miljoen marken zou betekenen.

Nu moet men dat eens realisitsch voorstellen. Wat kon een reizende met 15 DM in het jaar doen om enkele of meerdere dagen West-Duitsland te bezoeken? Zodra dergelijke plannen openbaar zouden worden, zou men terecht een burgeropstand van formaat mogen verwachten. Maar ja, de DDR had geen geld...

Overige merkwaardige feiten op die 1ste november

De Stasi kwam voor het eerst samen om veiligheidsmaatregelen te treffen voor de aangekondigde betoging van 4 november in Berlijn. Uit spionagewerk bleek het om een uitzonderlijk grote manifestatie zou gaan. Dergelijke demonstraties in Leipzig kon de Stasi steeds iets of wat uit de media houden door westerse journalisten te weren. Dat zou echter zo goed als onmogelijk zijn in de hoofdstad. De vrees ontstond, dat deze aandacht in de media de betogende massa van verwachte honderduizenden sterk zou ophitsen. Daarom voorzag de Stasi een militaire bescherming van de Berlijnse Muur. Een bestorming ervan door betogers werd tot de mogelijkheden gerekend, vooral wegens informatie uit spionagewerk.

De reform van de Oost-Duitse media leek vrij succesvol te zijn. Er was een grote openheid in de berichtgeving van de officiële krant Neues Deutschland en van de openbare televisiezender. Voor het eerst in de DDR-geschiedenis kwamen - uiteraard onder druk van de laatste maandagdemonstratie in Leipzig - voor het eerst berichten over de luchtverontreining in het land. En die was uitzonderlijk hoog...

Tenslotte het dagelijks nieuws in deze woelige periode van de DDR: alweer betogingen in meerdere steden.

Nuttige bronnen:
DDR Dokumenten
Protocollen Deutsche Einheit
Chronik der Wende
Boek "Chronik des Mauerfalls", Hans-Hermann Hertle - Duits historicus, CH. Links Verlag, ISBN: 978-3-86153-541-6

Bijkomende links:
Video ZDF-journaal 01.11.89 in het kader van Countdown Mauerfall
Video song 'Wind of Change' van de Scorpions met sfeerbeelden DDR-1989

 

Verschenen artikels 'Laatste maand van de Berlijnse Muur':

9 oktober 1989: Wir sind das Volk + Thema: oorzaken onrust DDR
10 oktober 1989: Een nieuwe wind in de SED? + Thema: macht der SED-ideologen
11 oktober 1989: SED in bocht van 180 graden + Thema: het historische van Leipzig 09.10.89
12 oktober 1989: Wat wil het Oost-Duitse volk? + Thema: blokpartijen in de DDR
13 oktober 1989: Het bedrog van de SED + Thema: FDGB, vakbond van SED
14 oktober 1989: Gespannen rust in het weekeinde + Thema: macht van TV
15 oktober 1989: Vluchten is de boodschap + Thema: doden aan Muur
16 oktober 1989: Eerste van drie belangrijke dagen + Thema: machtstructuren van DDR
17 oktober 1989: SED-leiding op de helling + Thema: portrait Honecker
18 oktober 1989: Honecker gaat, Krenz komt + Thema: portrait Egon Krenz
19 oktober 1989: De onmacht van Egon Krenz + Thema: reisvrijheid
20 oktober 1989: Aanslag op Berlijnse Muur + Thema: Houding BRD, SU, USA, Fra, GB
21 oktober 1989: Het volk houdt vol + Thema: SED-invulling van het begrip dialoog
22 oktober 1989: Voorbereiding maandagdemonstratie + Thema: rol van de kerken in 1989
23 oktober 1989: Leipzig in memo Hongarije + Thema: officiële machtsorganen DDR
24 oktober 1989: The show must go on + Thema: vrije meningsuiting
25 oktober 1989: Schabowski, DDR's Comical Ali + Thema: portrait Günter Schabowski
26 oktober 1989: Neonazisme in de DDR + Thema: Neonazisme
27 oktober 1989: schijnamnestie DDR + Thema: gevangenissen Stasi
28 oktober 1989: val muur der zwijgplicht + Thema: de Stasi
29 oktober 1989: SED geeft mondjesmaat toe + Thema: burgerbewegingen
30 oktober 1989: Paniekstemming in SED + Thema: consumptie in DDR
31 oktober 1989: SED wou Berlijnse Muur verkopen + Thema: Waarom moest de Berlijnse Muur weg?
1 november 1989: Krenz' kale reis naar Moskou
2 november 1989: SED op rand van instorting + Thema: Hoe kon Krenz de DDR redden?
3 november 1989: toename vluchtelingenstroom
4 november 1989: Berlijnse beer brult
5 november 1989: Stilte voor de storm
6 november 1989: "Weg de muur, weg de SED"
7 november 1989: Opening IJzeren Gordijn besloten
8 november 1989: Val Berlijnse Muur, de dag ervoor
9 november 1989: Chronologie val Berlijnse Muur

14:25 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: duitsland, berlijnse muur, communisme, ddr, sed, brd |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.