29-10-09

29.10.89: SED geeft mondjesmaat toe

W. Schnur Laatste maand van de Berlijnse Muur

Zondag 29 oktober 1989: SED faalt en Stasi ondermijnt forums

Waar ter wereld was de Koude Oorlog meer zichtbaar aanwezig dan in Berlijn? De twee polen van de toenmalige wereld botsten er op elkaar, de zichzelf verklaarde vrije wereld en de zichzelf verklaarde socialistische wereld, het kapitalisme en het communisme. De Berlijnse Muur scheidde de twee werelden maar viel op 9 november 1989. Woelige maanden in de DDR en zeker een woelige oktober gingen daaraan vooraf. Vandaag: zondag 29 oktober. Op die dag zou blijken hoe de SED faalt in haar hervormingspogingen en hoe de Stasi burgerbewegingen ondermijnt.

Voorafgaand volgende afkortingen worden gebruikt:
SED: Socialistische eenheidspartij van Duitsland, zijnde de communistische partij van de DDR
DDR: Duitse democratische republiek - Oost-Duitsland, allesbehalve democratisch, maar totalitair
BRD: Bondsrepubliek Duitsland - West-Duitsland

Burgerbewegingen

Reeds in de jaren zeventig kwamen in de DDR burgerbewegingen voor, net zoals in de BRD of elders in Europa. Voorbeelden waren vredesbewegingen, milieubewegingen en bewegingen voor de rechten van de mens. In de DDR werden zij echter sinds 1979 als illegale verboden samenkomsten bestempeld. Een nieuwe strafwet in dat jaar bepaalde letterlijk dat "de SED tegen elke kritische beweging kon ageren". De Stasi zorgde uiteraard voor het opsporen van dergelijke forums. Burgerbewegingen kwamen dan ook steeds samen in kerken, waar de SED geen recht had om op te treden. Sinds de onrusten van 1989 ontstonden er nog meerdere waaronder:

Neues Forum

Het Neues Forum was het grootste en werd opgericht in begin september 1989. Haar doelstellingen waren in hoofdzaak democratie en afwijzing van fascisme, stalinisme, militarisme, racisme en seksisme. In 1990 ging dit forum over in de groenenpartij.

Demokratie Jetzt

Deze burgerbeweging was eveneeens ontstaan vanuit kerkgemeenschappen en richtte zich vooral op humane waarden zoals een solidarische samenleving, vrijheid van meningsuiting en de waardigheid van de mens. Demokratie Jetzt was in september 1989 ontstaan. Het telde in oktober reeds duizende leden en werkte nauw samen met het Neues Forum. Ook dit forum ging later over in de groenenpartij.

Demokratischer Aufbruch

Dit was geen burgerbeweging. Het was eerder te beschouwen als een oppositionele politieke groepering, een kiemcel voor wat later een politieke partij zou worden. Deze groepering had zich in de loop van oktober gevormd naar aanleiding van de toenemende eisen van het volk tot een pluralistisch politiek systeem. Op 29 oktober 1989 werd zij structureel georganiseerd en pas in december 1989 volgde de eigenlijke stichtingsdatum, waarna zij vrij snel aan de conservatieve CDU gekoppeld werd. Voor de val van de Berlijnse Muur zette Demokratischer Aufbruch zich in hoofdzaak in voor een democratische hervoming van de DDR.

Zondag 29 oktober 1989

SED geeft mondjesmaat toe, maar faalt

Zondagen waren in deze woelige tijden dagen van bezinning en reflectie. Voor de kerkelijke instanties waren het dagen van preken die haast meer politiek dan religieus getint waren, en voor de SED waren het dagen waarop veelal in gemeentehuizen discussierondes georganiseerd werden.

Heel bijzonder op 29 oktober was de discussieronde van meer dan vier uren in en om het stadhuis van Oost-Berlijn. Daar hadden zich niet minder dan 22.000 burgers verzameld rond burgemeester Erhard Krack en Politbüro-spreekbuis Günter Schabowski. Belangrijkste thema's en verlangens van het volk waren de afwijzing van de leidende rol van de SED in de samenleving, de onzin van blokpartijen, recht op vrije verkiezingen en weerstand tegen de Stasi. Het gebeuren van de zaterdag ervoor, zie artikel over 28 oktober, had het volk duidelijk impulsen bezorgd om zich tegen de Stasi te verzetten. Zo klonk de oproep van een vrouw uit de menigte zeer dramatisch. Met bevende stem en tranen in de ogen riep zij Schabowski toe: "De Stasi heeft honderduizende mensen kapot gemaakt, met hen een wansmakelijk spel gespeeld."

Uit de onzekere reacties van Schabowski bleek hoe verdeeld het Politbüro in deze weken was. Hervormingsgezinde krachten binnen het Politbüro werden afgeremd door harliners die van geen wijken wilden weten, die hun ogen sloten en liever hun middagdutje in het warme stalinistische bedje genoten. Daardoor werden ingrijpende hervormingen verhinderd. Slechts met mondjesmaat werden toegevingen gedaan zoals op 29 oktober het tolereren van het Neues Forum in discussierondes met leden van het Politbüro, en zoals heel langzame hervorming van de Oost-Duitse televisie-uitzendingen. Hiertoe behoort ook de uitspraak van Schabowski op die zondag, waarbij hij het recht tot vrije demonstraties toegaf, maar tegelijk erop wees dat het uiteindelijke doel ervan de versterking van de 'socialistische' staat moest zijn.

Stasi ondermijnt de burgerbewegingen

De hardste harliner in het Politbüro was ongetwijfeld Erich Mielke, het hoofd van de Stasi. Hij was het stalinistische evenbeeld van Heinrich Himmler, het hoofd van de Gestapo in Hitlers rijk. Ontoegeeflijk bleef hij de lijn van onderdrukking en repressie trouw. Zelfs in de nacht van 9 op 10 november bleef hij zo halsstarrig, dat de Stasi de reeds gevallen Berlijnse Muur plots door een cordon van soldaten liet vervangen. Onder zware druk van het volk moest hij na enkele uren dan toch buigen. Er dreigde immers een bloedbad met onvoorspelbare reacties vanwege de NATO.

Hoe driest de Stasi tekeer ging, bleek op die zondag 29 oktober bij de organisatorische oprichting van het forum Demokratischer Aufbruch. Bij die samenkomst werd Wolfgang Schnur tot voorzitter gekozen. Hij was een jurist die reeds in de jaren tevoren vele voorvechters van vrije meningsuiting tegen vervolging verdedigd had. Onder deze voorvechters telde ook Horst Kasner, de vader van huidig kanselier Angela Merkel. Angela werd trouwens op voorspraak van Wolfgang Schnur een leidende figuur in de Demokratischer Aufbruch. Schnur was dan ook zeer gewaardeerd. Wat echter niemand wist: hij was een vaste informant van de Stasi! Na de val van de Berlijnse Muur werd hij ontmaskerd, en werd het klaar hoe de hele beweging van Demokratischer Aufbruch ondermijnd was.

Ook in andere burgerbewegingen en latere nieuw opgerichte partijen paste de Stasi diezelfde techniek toe. Voorbeelden van mannen met naam waren Lothar de Maizière en Gregor Gysi. Lothar de Maizière was in 1990 de ministerpresident van de eerste vrij verkozen regering van de DDR na de val van de SED. Hij had zich in de jaren tevoren opgewerkt als een advocaat die dissidenten met succes verdedigde. Later in 1990 werd bekend dat hij jarenlang informant van de Stasi was, hoewel hij dit tot op heden ontkent. Ontkennen was niet moeilijk, omdat informanten hun diensten aan de Stasi onder valse naam aanboden. Gregor Gysi was jarenlang voorzitter van het college der juristen in de DDR. Als advocaat verdedigde ook hij dissidenten. En ook hij zou informant van de Stasi geweest zijn, hoewel hij dit evenzeer ontkent. Momenteel is hij voorman en fractieleider van de politieke partij Die Linke.

West-Berlijnse burgemeester wordt over wetsvoorstel tot reisvrijheid geïnformeerd

Op die zondag was een geheime samenkomst georganiseerd met de burgemeesters van West- en Oost-Berlijn, alsook met Günter Schabowski en andere hogere personen uit de DDR. De inhoud van dat gesprek werd slechts jaren later bekend. Walter Momper, de burgemeester van West-Berlijn, werd namelijk op dat treffen geïnformeerd over de mogelijke gevolgen van een vrijheid tot reizen voor de DDR-burgers. De wet daartoe was in opbouw en zou nog voor Kerstmis 1989 van kracht worden. De DDR-burgers zouden daarbij een tijdelijk recht tot bezoek aan West-Berlijn krijgen. De SED verwachtte daardoor een massale stroom naar het westen. Daarom werd Momper gevraagd om de nodige maatregelen te treffen. Walter Momper beloofde die dan ook, maar had samen met de andere aanwezigen geen weet, dat de Berlijnse Muur niet alleen zou opengesteld worden, maar dat hij in nauwelijks tien dagen reeds zou vallen...

Met het laatste weekeinde van die woelige oktober stond de DDR aan de drempel van een dramatische novembermaand. De maandagdemonstratie van Leipzig zou het slotakkoord van die oktober worden en tegelijk het onmiddellijke begin van de doodsstrijd van de SED.

 

Stasirapport van oprichting Demokratiascher Aufbruch danzij informant Schnur, voorzitter van dat forum
Video ZDF-journaal 29.10.89 in het kader van Countdown Mauerfall
Video Informatie over de structuur van de Berlijnse Muur en het IJzeren Gordijn

 

Verschenen artikels 'Laatste maand van de Berlijnse Muur':

9 oktober 1989: Wir sind das Volk + Thema: oorzaken onrust DDR
10 oktober 1989: Een nieuwe wind in de SED? + Thema: macht der SED-ideologen
11 oktober 1989: SED in bocht van 180 graden + Thema: het historische van Leipzig 09.10.89
12 oktober 1989: Wat wil het Oost-Duitse volk? + Thema: blokpartijen in de DDR
13 oktober 1989: Het bedrog van de SED + Thema: FDGB, vakbond van SED
14 oktober 1989: Gespannen rust in het weekeinde + Thema: macht van TV
15 oktober 1989: Vluchten is de boodschap + Thema: doden aan Muur
16 oktober 1989: Eerste van drie belangrijke dagen + Thema: machtstructuren van DDR
17 oktober 1989: SED-leiding op de helling + Thema: portrait Honecker
18 oktober 1989: Honecker gaat, Krenz komt + Thema: portrait Egon Krenz
19 oktober 1989: De onmacht van Egon Krenz + Thema: reisvrijheid
20 oktober 1989: Aanslag op Berlijnse Muur + Thema: Houding BRD, SU, USA, Fra, GB
21 oktober 1989: Het volk houdt vol + Thema: SED-invulling van het begrip dialoog
22 oktober 1989: Voorbereiding maandagdemonstratie + Thema: rol van de kerken in 1989
23 oktober 1989: Leipzig in memo Hongarije + Thema: officiële machtsorganen DDR
24 oktober 1989: The show must go on + Thema: vrije meningsuiting
25 oktober 1989: Schabowski, DDR's Comical Ali + Thema: portrait Günter Schabowski
26 oktober 1989: Neonazisme in de DDR + Thema: Neonazisme
27 oktober 1989: schijnamnestie DDR + Thema: gevangenissen Stasi
28 oktober 1989: val muur der zwijgplicht + Thema: de Stasi
29 oktober 1989: SED geeft mondjesmaat toe + Thema: burgerbewegingen
30 oktober 1989: Paniekstemming in SED + Thema: consumptie in DDR
31 oktober 1989: SED wou Berlijnse Muur verkopen + Thema: Waarom moest de Berlijnse Muur weg?
1 november 1989: Krenz' kale reis naar Moskou
2 november 1989: SED op rand van instorting + Thema: Hoe kon Krenz de DDR redden?
3 november 1989: toename vluchtelingenstroom
4 november 1989: Berlijnse beer brult
5 november 1989: Stilte voor de storm
6 november 1989: "Weg de muur, weg de SED"
7 november 1989: Opening IJzeren Gordijn besloten
8 november 1989: Val Berlijnse Muur, de dag ervoor
9 november 1989: Chronologie val Berlijnse Muur

13:56 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (1) | Tags: duitsland, berlijnse muur, communisme, ddr, sed, brd |  Facebook |

Commentaren

Sebastian goede middag... weer interessant ! Daar is veel geschiedenis geschreven en wie heeft er gelijk ? Vrijheid is het hoogste goed en daar mag men niet aanraken, nu niet, later niet, nooit !! Weet ge Sebastian dat ik tijdens mijn legerdienst samen met zeven anderen, dus met acht na een NAVO-MANEUVER door VOPO's zijn aangehouden, omdat onze officier verkeerd gereden was ! Hij moest naar het westen, was Braunsweich gepasseerd en beweerde nog goed te rijden en in Magdeburg , dus oostzone, werden we tegengehouden ! Niemand wist waar we zaten, want op dat ogenblik moesten wij in Aken zitten, waar gans ons bataljon TTR samen zou komen !
Nog een tip....in de KNACK is een reeks bezig over de val van de Muur en alles was er rond gebeurde en gebeurt ! En volgende week woensdag om CANVAS zenden ze een bekroonde film uit, handelend over die gebeurtenis ! Fijne groetjes :))pepino

Gepost door: pepino | 29-10-09

Post een commentaar