26-10-09

26.10.89: neonazisme in de DDR

zion Laatste maand van de Berlijnse Muur

Donderdag 26 oktober 1989: Neonazi's zoeken erkenning in de DDR

Waar ter wereld was de Koude Oorlog meer zichtbaar aanwezig dan in Berlijn? De twee polen van de toenmalige wereld botsten er op elkaar, de zichzelf verklaarde vrije wereld en de zichzelf verklaarde socialistische wereld, het kapitalisme en het communisme. De Berlijnse Muur scheidde de twee werelden maar viel op 9 november 1989. Woelige maanden in de DDR en zeker een woelige oktober gingen daaraan vooraf. Vandaag: donderdag 26 oktober 1989: Egon Krenz krijgt erkenning vanuit Bonn en Moskou, en de neonazi's zoeken erkenning in de DDR.

Voorafgaand volgende afkortingen worden gebruikt:
SED: Socialistische eenheidspartij van Duitsland, zijnde de communistische partij van de DDR.
LDPD: Liberale democratische partij van Duitsland, een schijnpartij van Oost-Duitse liberalen
DDR: Duitse democratische republiek - Oost-Duitsland, allesbehalve democratisch, maar totalitair
BRD: Bondsrepubliek Duitsland - West-Duitsland

Neonazisme in de DDR

Het neonazisme is in de huidige jaren een probleem in vooral de Duitse deelstaten die deel uitmaakten van de vroegere DDR. De oorzaak voor de aanwezigheid van dit nazisme is in de DDR zelf te vinden. Het werd er zowaar gedoogd. Dit lijkt een contradictie in een uitgesproken antifascistisch staatsbestel als de communistische. Hoe is dat te verklaren?

In de jaren 1933-1945 was communisme de grootste vijand van het fascistische nationaalsocialisme van Adolph Hitler. Zozeer de joden het slachtoffer van de NS waren, zozeer waren ook communisten het doelwit. Bij de oprichting van de DDR in 1949 werd dan ook het antifascisme het hoogste goed van de nieuwe communistische staat. De SED ging er prat op dat het fascisme definitief overwonnen was. De indoctrinatie van de bevolking werd dan ook voor een niet te onderschatten deel gevoerd tegen het oude NS-gedachtengoed.

Tot 1987 leek niets erop te wijzen, dat nazisme of neonazisme kansen had in de DDR, daar waar in de BRD de rechtsextremistische NPD-partij reeds sinds de jaren zestig actief was. Ook de gelijkaardige partij 'Die Republikaner' was vanuit München sinds 1983 opgekomen. Tja, de DDR leek op dat vlak gespaard te zijn. Maar plots kwamen in de tweede helft van oktober 1987 zeer verrassende berichten uit Oost-Berlijn. In de Zionkirche was een punkconcert op de 17de oktober overvallen geworden door skinheads. Die hadden de kerk met hakenkruisen beklad en de punkers hardhandig aangevallen onder het geroep van "Sieg Heil". En bijzonder verrassend: De Oost-Berlijnse politie was in dit voorval niet tussenbeide gekomen, en het gebeuren was in de Stasi-documenten nergens te bespeuren. Pas toen enkele dagen later het feit in westerse kranten koppen haalde, voer de SED zwaar uit naar die skinheads.

Neonazistische jongeren werden zowaar gewaardeerd in de DDR

In de jaren tachtig had de SED het moeilijk met de opkomende punkbewegingen onder jongeren. Zoals overal ter wereld verzetten zich Oost-Duitse jongeren vaak tegen de gevestigde samenleving. Deze samenleving was in de DDR gericht op een sterk gedisciplineerde opbouw van de 'socialisitische' staat. Vele jongeren groepeerden zich in hun puberale reacties op die samenleving in nihilistische bewegingen. Samenkomsten werden vaak in leegstaande gebouwen georganiseerd, waar de punkbeweging vanuit het westen hoogtij vierde. Tevens kwamen zij samen in kerken, omdat de kerkelijke overheid haar gebouwen openstelde voor allen die een vrije mening wilden uitwisselen.

In de burgerij van de DDR, in kringen van welbegoeden aldus, leefde echter sinds het ontstaan van de DDR een andere vorm van protest tegen de indoctrinatie van de SED. Jongeren uit die 'rijkere' lagen van de bevolking neigden niet zelden tot fascisme en hang aan het oude nazi-gedachtengoed. Zij groepeerden zich in verborgen bewegingen waar discipline het hoogste ideaal was. Vaak waren ze te herkennen aan kaalgeschoren hoofden, skinheads. Tussen 1965 en 1980 werden door de Stasi 730 voorvallen gedocumenteerd van conflicten tussen neonazistische jongeren en pubererende nietsnutten. Die vaststellingen bleven echter steeds zonder gevolg en werden naar de openbaarheid doodgezwegen. Waarom reageerde de SED daar niet tegen? Het antwoord is te vinden in de gedisciplineerdheid en de arbeidslust van die rechtsradicalen. Zij promootten daarmee idealen van de SED-doctrine. Neonazisme werd aldus getolereerd, hoewel openbaar zwaar veroordeeld.

Neonazisme in het volksleger van de DDR

Discipline was wel het belangrijkste in de opleiding van militairen. In het Oost-Duitse leger, het NVA, het Nationale Volksarmee, werden rechtsextremisten hoog gewaardeerd door hun hang aan discipline, vooral omdat vele jonge recruten in de jaren vijftig en zestig zich nog verzetten tegen het opgedrongen communisme en daardoor weinig discipline opbrachten. Zo was een onderdeel van de NVA, dat gekoppeld was aan de Stasi, hoofdzakelijk bestaande uit rechtsextreme militairen.

Donderdag 26 oktober 1989

Die Republikaner willen een partij in de DDR oprichten

In september-oktober 1989 waren, zoals in vorige artikels vermeld, meerdere burgerbewegingen ontstaan, forums zoals 'Neues Forum'. Dit waren geen politieke partijen. Een politieke partij had in de DDR immers geen enkele kans tot succes, gezien alleen van de erkende SED-getrouwe blokpartijen vertegenwoordigers in de Volkskammer welkom waren. Pas halverwege oktober werd een echte politieke partij gevormd, de SPD, in het vooruitzicht van een ondergang van de DDR en een hereniging met de BRD. Die Oost-Duitse SPD werkte ondergronds.

Zonder dat het opgemerkt werd in West-Duitsland, meldde de neonazistische partij Die Republikaner op 26 oktober 1989 in alle openbaarheid dat zij een zusterpartij in de DDR wou oprichten. De reactie van de SED kwam prompt. In alle heftigheid verzette zich het DDR-ministerie voor binnenlandse zaken, en keurde de intentie van Die Republikaner als provocatief af. Tja, wellicht hadden de rechtsextremisten uit München - waar Die Republikaner hun hoofdzetel hadden - erop gerekend dat neonazisme in de DDR aanvaardbaar zou geweest zijn, zie uitleg daartoe hierboven. Maar tussen een verdoken tolereren van neonazi's omwille van hun discipline en het oprichten van een politieke partij in de unitaire SED-staat lag een oceaan van verschil...

Egon Krenz krijgt erkenning vanuit Bonn en Moskou

De reformbereidheid van nieuwbakken staatshoofd Egon Krenz leidde op die donderdag tot een vorm van kredietwaardigheid in zowel de BRD als in de Sowjetunie. Bonn bleef argwanend tegenover Krenz, maar zag toch wel een aantal lichtpunten. De Oost-Duitse media hadden immers in de voorbije dagen een grotere openheid getoond door het vermelden van demonstraties en gesprekken met tegenstanders van de SED-ideologie. Op 26 oktober ontving Politbüro-spreekbuis Günter Schabowski zelfs leiders van het Neues Forum, wat een belangrijke stap naar openheid was, gezien die burgerbeweging nog steeds niet erkend was. En in Dresden mocht voor het eerst een vertegenwoordiging van oppositionele burgers het woord voeren in de gemeenteraad van de stad. Er was met andere woorden een zekere reformbereidheid waarneembaar, hoewel de ideologie van de SED nog steeds het uitgangspunt en het doel was van elke dialoog.

In de loop van die dag kreeg Egon Krenz een telefonisch onderhoud met de West-Duitse kanselier Helmut Kohl, zie protocol ervan in de link onderaan, pagina 468. Beiden drukten hun waardering voor elkaar uit en legden de nadruk op goede relaties tussen beide landen. Kohl waardeerde in dat gesprek vooral de intentie van de SED om een wet voor reisvrijheid voor te bereiden. Egon Krenz zei dat die wet voor het einde van het jaar feit zou zijn, maar verlangde in het licht ervan de erkenning van het Oost-Duitse staatsburgerschap van de DDR-burgers. Daar ging Kohl niet op in. Reisvrijheid zou immers betekenen dat alle DDR-burgers naar West-Berlijn en de BRD zouden kunnen reizen, waarbij zij - vanuit Kohls achtergrondgedachte - behandeld zouden worden als 'Duitsers' en aldus alle rechten van West-Duitsers zouden hebben zoals de vrijheid om zich in de BRD te vestigen of er te werken. Dat echter wou Egon Krenz verhinderen om de DDR economisch niet te schaden. Daarom was voor hem de erkenning van DDR-staatsburgerschap zo belangrijk. Dan immers zouden reizenden zich niet kunnen vestigen in de BRD of er werken, tenzij zij aan de toenmalig strenge migratievoorwaarden zouden voldoen.

Tevens kreeg Egon Krenz op donderdag een officiële uitnodiging vanuit het Kremlin in Moskou. Begin november zou Michail Gorbatsjov hem ontvangen. Op de agenda zal zeker de evolutie van glasnost en perestroja in de DDR staan. De schijnbaar reformbereide Krenz opende daartoe de poorten.

Overigens verschilde die donderdag niet van de vorige dagen en weken: het moedige volk bleef demonstreren. In Dresden kwamen 100.000 betogers op straat, in Rostock 25.000, in Erfurt 15.000 en duizenden in vele andere steden. Ook het aantal vluchtelingen nam niet af. In de West-Duitse ambassade van Warschau wachtten alweer meer dan 2.000 vluchtelingen op toelating om naar de BRD te trekken. In Hongarije overschreden nog steeds tussen 500 en 1000 DDR-burgers per dag het IJzeren Gordijn.

 

Protocollen oktober 1989
Video ZDF-journaal 26.10.89
Partijlied van de SED

 

Verschenen artikels 'Laatste maand van de Berlijnse Muur':

9 oktober 1989: Wir sind das Volk + Thema: oorzaken onrust DDR
10 oktober 1989: Een nieuwe wind in de SED? + Thema: macht der SED-ideologen
11 oktober 1989: SED in bocht van 180 graden + Thema: het historische van Leipzig 09.10.89
12 oktober 1989: Wat wil het Oost-Duitse volk? + Thema: blokpartijen in de DDR
13 oktober 1989: Het bedrog van de SED + Thema: FDGB, vakbond van SED
14 oktober 1989: Gespannen rust in het weekeinde + Thema: macht van TV
15 oktober 1989: Vluchten is de boodschap + Thema: doden aan Muur
16 oktober 1989: Eerste van drie belangrijke dagen + Thema: machtstructuren van DDR
17 oktober 1989: SED-leiding op de helling + Thema: portrait Honecker
18 oktober 1989: Honecker gaat, Krenz komt + Thema: portrait Egon Krenz
19 oktober 1989: De onmacht van Egon Krenz + Thema: reisvrijheid
20 oktober 1989: Aanslag op Berlijnse Muur + Thema: Houding BRD, SU, USA, Fra, GB
21 oktober 1989: Het volk houdt vol + Thema: SED-invulling van het begrip dialoog
22 oktober 1989: Voorbereiding maandagdemonstratie + Thema: rol van de kerken in 1989
23 oktober 1989: Leipzig in memo Hongarije + Thema: officiële machtsorganen DDR
24 oktober 1989: The show must go on + Thema: vrije meningsuiting
25 oktober 1989: Schabowski, DDR's Comical Ali + Thema: portrait Günter Schabowski
26 oktober 1989: Neonazisme in de DDR + Thema: Neonazisme
27 oktober 1989: schijnamnestie DDR + Thema: gevangenissen Stasi
28 oktober 1989: val muur der zwijgplicht + Thema: de Stasi
29 oktober 1989: SED geeft mondjesmaat toe + Thema: burgerbewegingen
30 oktober 1989: Paniekstemming in SED + Thema: consumptie in DDR
31 oktober 1989: SED wou Berlijnse Muur verkopen + Thema: Waarom moest de Berlijnse Muur weg?
1 november 1989: Krenz' kale reis naar Moskou
2 november 1989: SED op rand van instorting + Thema: Hoe kon Krenz de DDR redden?
3 november 1989: toename vluchtelingenstroom
4 november 1989: Berlijnse beer brult
5 november 1989: Stilte voor de storm
6 november 1989: "Weg de muur, weg de SED"
7 november 1989: Opening IJzeren Gordijn besloten
8 november 1989: Val Berlijnse Muur, de dag ervoor
9 november 1989: Chronologie val Berlijnse Muur

13:07 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: duitsland, berlijnse muur, communisme, ddr, bdr, sed |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.