25-10-09

25.10.89: DDR's Comical Ali

Schabowski Laatste maand van de Berlijnse Muur

Woensdag 25 oktober 1989: Schabowski steelt de show

Waar ter wereld was de Koude Oorlog meer zichtbaar aanwezig dan in Berlijn? De twee polen van de toenmalige wereld botsten er op elkaar, de zichzelf verklaarde vrije wereld en de zichzelf verklaarde socialistische wereld, het kapitalisme en het communisme. De Berlijnse Muur scheidde de twee werelden maar viel op 9 november 1989. Woelige maanden in de DDR en zeker een woelige oktober gingen daaraan vooraf. Vandaag: woensdag 25 oktober 1989: betogingen en SED-dialoog. Bovendien doet Günter Schabowski zijn optrede op de ARD.

Voorafgaand volgende afkortingen worden gebruikt:
SED: Socialistische eenheidspartij van Duitsland, zijnde de communistische partij van de DDR.
LDPD: Liberale democratische partij van Duitsland, een schijnpartij van Oost-Duitse liberalen
DDR: Duitse democratische republiek - Oost-Duitsland, allesbehalve democratisch, maar totalitair
BRD: Bondsrepubliek Duitsland - West-Duitsland

Günter Schabowski, de Comical Ali van de SED

De wereld veranderde niet zelden door het toedoen van één man. Onder hen mag men Günter Schabowski rekenen. Door zijn stommiteit op 9 november viel de Berlijnse Muur. Door zijn blunder op die dag kwam er een abrupt einde van de Koude Oorlog. En toch heeft hij er nooit een ereonderscheiding voor gekregen. Wie is die man?

Hij werd geboren in 1929 in het noordoosten van Duitsland en groeide op in moeilijke omstandigheden. Zijn kinderjaren waren doordrongen van de miserie ten gevolge van de economische wereldcrisis. Zijn vader was klusjesman en het gezin had dan ook een miserabel inkomen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog liep hij nog school. Nadien trad hij toe tot de communistsiche partij in de vers opgerichte DDR. Beetje bij beetje werkte hij zich op, volgde studies journalistiek en bereikte vrij snel de top van de redactie van het Neues Deutschland, officiële krant van de SED. Door die functie was de sprong naar het lidmaatschap van het Politbüro snel gemaakt.

Hij was een gevoelige man en ook steeds bezorgd om het welzijn van anderen. Hij voelde zich niet echt thuis in het harde repressieve regime van Erich Honecker. Daarom stond hij aan de rechterhand van Egon Krenz, toen die op 18 oktober 1989 Honecker wegduwde en zelf de macht in handen nam en een "Wende" zonder repressie inluidde. Schabowski was de enige van het Politbüro die vaak uit eigen initiatief de straat op trok om met het volk te praten. Hij voelde zich vanuit zijn sensibiliteit en ook wel vanuit zijn naïviteit verplicht om het volk duidelijk te maken, dat de SED eindelijk aan haar kant stond en het beste voor haar wou, een droomwereld voorhoudend terwijl de werkelijkheid hem telkens weer achterhaalde. Hij had een beminnelijk gelaat, kon met vaderlijke bezorgdheid en soms met echte pathos de liefde van de - in zijn droombeelden - herboren SED voor het volk verdedigen. In een interview met het dagblad der Bild in dit jaar 2009, zie link onderaan, zei hij dat hij in 1989 "overtuigd was dat alles in orde zou gekomen zijn, mocht het volk de SED hebben kunnen liefhebben".

Op 9 november werd de nieuwe wet voor reisvrijheid besloten. Die voorzag dat elke DDR-burger vanaf 10 november na het bekomen van een visum vrij West-Berlijn en West-Duitsland zou kunnen bezoeken. Daartoe zouden de grensovergangen in de Berlijnse Muur en het IJzeren Gordijn opengesteld worden om DDR-burgers die van die wet zouden willen profiteren, in alle ordelijkheid en onder streng visum door te laten.

Schabowski moest dat op 9 november aan de pers meedelen. Dat bericht was in zijn goedaardige en naïve ogen een ware liefesverklaring van de SED aan het volk. Dankzij dit besluit zouden immers duizenden eindelijk na 28 jaar hun familie aan de andere kant van de muur kunnen bezoeken. Zo verklaarde hij in het hogervermeld interview met de Bild-krant: "We dachten echt, dat het volk ons nadien opnieuw zou liefhebben. Dat het communisme daardoor ten val zou komen, was ons toen niet duidelijk"! Het toppunt van naïviteit? Was het die gevoelsopwelling van kinderlijke vreugde die hem op 9 november 1989 blind maakte voor de kleine nota onderaan het besluit, die de ingang ervan slechts toeliet met een streng visum en slechts vanaf 10 november? Die blindheid leidde tot de val van de Berlijnse Muur.

Ja, in vele opzichten kan men Schabowski vergelijken met Comical Ali, de gespreksvoerder van Saddam Hoessein die in 2003 het Iraakse volk ook een droomwereld voorstelde van vrede, vreugde en onbekommerdheid, terwijl de bommen langs zijn oren voorbijvlogen.

In 1999 werd Günter Schabowski samen met anderen veroordeeld tot gevangenisstraf wegens lidmaatschap van het Politbüro en daardoor wegens medeplichtigheid aan het doden van vluchtelingen. Hij was een van de enigen die zich niet tegen de beschuldiging verzette, hoewel het aan te nemen valt dat hij helemaal niet bij die dodingen betrokken was. In 2000 kreeg hij begenadiging en geniet sindsdien zijn oude dag in Berlijn.

Woensdag 25 oktober 1989

Voortzetting SED-dialoog

Hoezeer de SED bevreesd was voor een ware open dialoog, bleek op die woensdag toen de krijtlijnen voor dergelijk dialoog nog eens geaccentueerd werden. Zo kregen SED-leden de raad om geen dialoog te voeren met forum-leden, wanneer die het initiatief daartoe namen. Dat initiatief moest steeds bij de SED liggen, om duidelijk te maken dat het de SED was die wou dialogeren en niet het volk. Hans Modrow, hoofd van het bezirk Dresden, week daarvan af en ontving leden van het Neues Forum ter discussie. Daarvoor werd hij op het matje geroepen...

Günter Schabowski, zie hierboven, kwam uitvoerig aan het woord tijdens het duidingsprogramma Tagesthemen van de West-Duitse ARD. Hij gedroeg zich als spreekkbuis van de SED en wees erop dat de partij enkel en alleen maar het beste voor het volk wou. Hij hoopte op verdere geweldloosheid bij demonstraties. Nu ja, het enige merkwaardige daarbij is, dat voor het eerst een lid van het Politbüro een uitgebreid gesprek met een westerse televisiezender voerde.

Tegenbetoging van de SED

Voor het overige verliep die woensdag zoals alle dagen in die tijd. In een aantal steden kwamen alweer duizenden op straat. Opmerkelijk was het gebeuren in Neubrandenburg. Daar demonstreerden 20.000 burgers tegen de aanstelling van Egon Krenz tot staatshoofd, zie artikel over 24 oktober. Tot hun verbazing en voor het eerst in deze woelige oktobermaand botsten zij op een tegenbetoging van de SED. Tja...

 

Interview Bild-krant met Günter Schabowski in 2009
Video nationale hymne van de DDR met kritsche beelden

 

Verschenen artikels 'Laatste maand van de Berlijnse Muur':

9 oktober 1989: Wir sind das Volk + Thema: oorzaken onrust DDR
10 oktober 1989: Een nieuwe wind in de SED? + Thema: macht der SED-ideologen
11 oktober 1989: SED in bocht van 180 graden + Thema: het historische van Leipzig 09.10.89
12 oktober 1989: Wat wil het Oost-Duitse volk? + Thema: blokpartijen in de DDR
13 oktober 1989: Het bedrog van de SED + Thema: FDGB, vakbond van SED
14 oktober 1989: Gespannen rust in het weekeinde + Thema: macht van TV
15 oktober 1989: Vluchten is de boodschap + Thema: doden aan Muur
16 oktober 1989: Eerste van drie belangrijke dagen + Thema: machtstructuren van DDR
17 oktober 1989: SED-leiding op de helling + Thema: portrait Honecker
18 oktober 1989: Honecker gaat, Krenz komt + Thema: portrait Egon Krenz
19 oktober 1989: De onmacht van Egon Krenz + Thema: reisvrijheid
20 oktober 1989: Aanslag op Berlijnse Muur + Thema: Houding BRD, SU, USA, Fra, GB
21 oktober 1989: Het volk houdt vol + Thema: SED-invulling van het begrip dialoog
22 oktober 1989: Voorbereiding maandagdemonstratie + Thema: rol van de kerken in 1989
23 oktober 1989: Leipzig in memo Hongarije + Thema: officiële machtsorganen DDR
24 oktober 1989: The show must go on + Thema: vrije meningsuiting
25 oktober 1989: Schabowski, DDR's Comical Ali + Thema: portrait Günter Schabowski
26 oktober 1989: Neonazisme in de DDR + Thema: Neonazisme
27 oktober 1989: schijnamnestie DDR + Thema: gevangenissen Stasi
28 oktober 1989: val muur der zwijgplicht + Thema: de Stasi
29 oktober 1989: SED geeft mondjesmaat toe + Thema: burgerbewegingen
30 oktober 1989: Paniekstemming in SED + Thema: consumptie in DDR
31 oktober 1989: SED wou Berlijnse Muur verkopen + Thema: Waarom moest de Berlijnse Muur weg?
1 november 1989: Krenz' kale reis naar Moskou
2 november 1989: SED op rand van instorting + Thema: Hoe kon Krenz de DDR redden?
3 november 1989: toename vluchtelingenstroom
4 november 1989: Berlijnse beer brult
5 november 1989: Stilte voor de storm
6 november 1989: "Weg de muur, weg de SED"
7 november 1989: Opening IJzeren Gordijn besloten
8 november 1989: Val Berlijnse Muur, de dag ervoor
9 november 1989: Chronologie val Berlijnse Muur

12:59 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: duitsland, berlijnse muur, communisme, ddr, sed, brd |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.