23-10-09

23.10.89: Leipzig in memo Hongarije

hongarije Laatste maand van de Berlijnse Muur

Maandag 23 oktober 1989: Hongaarse opstand 1956 was het grote voorbeeld

Waar ter wereld was de Koude Oorlog meer zichtbaar aanwezig dan in Berlijn? De twee polen van de toenmalige wereld botsten er op elkaar, de zichzelf verklaarde vrije wereld en de zichzelf verklaarde socialistische wereld, het kapitalisme en het communisme. De Berlijnse Muur scheidde de twee werelden maar viel op 9 november 1989. Woelige maanden in de DDR en zeker een woelige oktober gingen daaraan vooraf. Vandaag: maandag 23 oktober 1989: een memorabele dag, de verjaardag van de opstand in Hongarije in 1956 werkte als een stimulans voor demonstranten over de hele DDR.

Voorafgaand volgende afkortingen worden gebruikt:
SED: Socialistische eenheidspartij van Duitsland, zijnde de communistische partij van de DDR.
LDPD: Liberale democratische partij van Duitsland, een schijnpartij van Oost-Duitse liberalen
DDR: Duitse democratische republiek - Oost-Duitsland, allesbehalve democratisch, maar totalitair
BRD: Bondsrepubliek Duitsland - West-Duitsland

Officiële machtsorganen van de DDR

Zoals beschreven in het artikel over 16 oktober, zie link onderaan, overvleugelde de SED met haar machtsorganen alle staatsorganen der DDR. Aldus dicteerden de Parteitag, het Zentralkomitee en het Politbüro de staatsorganen Volkskammer, Ministerrat en Staatsrat.

Volkskammer

De Volkskammer was het parlement van de DDR. Dit was geen representatief democratisch orgaan, maar "een volksvertegenwoordiging van het nieuwe type' zoals SED-ideologen het formuleerden. Zij bepaalden nader: "De Volkskammer moet zorgen voor eenheid tussen de politieke leiding van het land en de bevolking ervan". Als men weet, dat de politieke leiding in handen was van de SED, dan wordt het klaar dat die Volkskammer een verzameling van marionetten was.

De volksafgevaardigden werden om de vijf jaar door het volk verkozen. Daarbij verliepen de verkiezingen vooral in de eerste decennia openbaar, aldus niet met geheimhouding door stemhokjes. Het Oost-Duitse volk had stemrecht, geen stemplicht. Maar wie niet ging stemmen, kwam in een Stasidossier terecht. Vandaar dat haast steeds 98 tot 99 procent der burgers ter stemming opkwam. Men kon stemmen voor uiteraard de SED, maar ook voor blokpartijen. Deze blokpartijen waren zoals beschreven in het artikel over 12 oktober pseudopartijen die zich aan de SED moesten onderwerpen. De verdeling van de 500 zetels in de Volkskammer was steeds op voorhand vastgelegd. Ongeveer 125 ervan kwamen de SED toe, de rest werd verdeeld over de blokpartijen. Zij hadden voortdurend tussen de 20 en 50 zetels per partij. De SED was aldus in de minderheid. Bovendien was de voorzitter van de Volkskammer haast steeds een afgevaardigde van een blokpartij. Kon de schijn van pluralisme nog hoger gehouden worden?

Zoals elk parlement stemde dit orgaan over wetsvoorstellen. Steeds heerste daarbij zo goed als unanimiteit onder alle 500 volksvertegenwoordigers. Slechts eenmaal kwam er verdeelheid voor. Dat was in 1972, toen de wet ter regeling van abortus werd afgestemd. Veertien christelijke volksvertegenwoordigers weigerden. Tegen de 486 anderen hadden zij uiteraard geen kans. Na deze eenmalige strijd in de Volkskammer kreeg de blokpartij van die veertien rebellen een ernstige waarschuwing, en tegelijk bulkte de officiële krant Neues Deutschland van artikels die wezen op de 'openheid' van de Volkskammer waar elk lid over vrije meningsuiting beschikt, wat uit het voorval moest blijken!

Ministerraad

De ministerraad was de officiële regering van de DDR. Zij vaardigde wetsvoorstellen uit en zorgde voor de uitvoering van wetten die de Volkskammer stemde. Een normale ministerraad zoals in elk democratisch land. Maar elk wetsvoorstel en elk besluit ter uitvoering van wetten moest vooraf de bezegeling krijgen van SED-functionarissen uit het Zentralkomitee. Bovendien bepaalde de SED steeds de inhoud van elk wetsvoorstel.

De raad bestond uit 18 ministers, waaronder een ministerpresident gekozen werd, samen met een vice-ministerpresident. Deze beiden waren uiteraard SED-politici. De overige posten werden verdeeld onder de blokpartijen. Pluralisme, niet waar?

Staatsraad

De staatsraad was een collectief dat fungeerde als staatshoofd van de DDR. Er bestond aldus geen president in de DDR, wel een raad met presidentiële bevoegdheid. De voorzitter ervan kon beschouwd worden als het eigenlijke staatshoofd. Dat was steeds de secretaris-generaal van het Zentralkomitee der SED. Hij werd verkozen door de Volkskammer. Dat was dan ook tot 1973 Walter Ulbricht, na zijn dood in dat jaar nam een vervangend SED-lid deze functie waar, vanaf 1976 was Erich Honecker aan de beurt en op 24 oktober 1989 zou Egon Krenz volgen.

Het secretariaat van de staatsraad was het belangrijkste onderdeel ervan. Daar werkten tot 2000 SED-ambtenaren aan de taken van het staashoofd zoals diplomatieke betrekkingen met het buitenland, goedkeuring van internationale verdragen, uitschrijving van verkiezingen, ratificering van wetten enzomeer.

Maandag 23 oktober 1989

Demonstraties in het teken van de Hongaarse opstand 1956

Op 23 oktober 1956, exact 33 jaar voor de maandagdemonstratie van Leipzig op 23 oktober 1989, brak de opstand van het Hongaarse volk uit. Meer dan 200.000 demonstranten eisten in Boedapest het recht op voor meningsvrijheid en vrije verkiezingen. In de daaropvolgende dagen werkte Hongarije zich onder impuls van die demonstratie los van de Sowjetunie. Daar was op februari van dat jaar het brutale en onderdrukkende stalinisme gestopt door Nikita Chroesjtsjov. Dit had ook gevolgen voor Hongarije waar dit regime eveneens afgeschaft werd. De ambtenarij verbleef echter nog langere tijd in de stalinistische sfeer, vandaar de opstand van het volk. Op 4 november 1956 sloegen Sowjet-tanks de opstand neer. De NATO en de USA kwamen in stelling. De eerste zware crisis in de Koude Oorlog ontstond en deed de hele wereld daveren. Een derde wereldoorlog kon elk moment uitbreken. Alles bedaarde echter en enkele dagen later was Hongarije alweer in het keurslijf van Moskou gevangen.

Op 23 oktober 1989, 33 jaar later, werd het doel van het Hongaarse volk eindelijk verwezenlijkt. Op die maandag riep de Hongaarse regering een democratische republiek uit en verliet als eerste satelliet van Moskou het communistische blok.

Op diezelfde 33ste verjaardag van de Hongaarse opstand putte de Oost-Duitse bevolking energie om haar opstand tegen het eveneens stalinistische regime van de SED aan te wakkeren. In betogingen over heel de DDR overheersten in hoofdzaak twee eisen, namelijk dezelfde als de Hongaarse: meningsvrijheid en vrije verkiezingen.

Het hoogtepunt vormde de maandagdemonstratie in Leipzig. Na de vredesgebeden in zes kerken trokken de eisende demonstranten door de stad. Het waren geen 70.000 zoals op 9 oktober, geen 150.000 zoals op 16 oktober, maar nogmaals het dubbele: 320.000 man. Wetende dat de stad Leipzig ongeveer 500.000 inwoners telde, is het klaar dat vele betogers van overal in de DDR afgezakt waren naar dit centrum van opstand. Net zoals bij de voorbije maandagdemonstraties werden alle westerse journalisten de toegang tot de stad geweigerd. Beelden moesten alweer clandestien gedraaid worden. Bovendien hadden leiders van forums in de mate van het SED-mogelijke geen toegang. De Oost-Duitse televisie gaf weliswaar beelden erover, maar sneed waar mogelijk beelden met spandoeken voor meningsvrijheid en vrije verkiezingen weg. Waar was de belofte van Egon Krenz voor een "Wende"?

Daarenboven kwamen overal in het land demonstranten op straat, allen in het teken van de Hongaarse opstand van 1956. De roep naar vrije meningsuiting en vrije verkiezingen weergalmde over de hele DDR als een onweder dat maar niet ophield. Een voorbeeld van de oude houding van de SED en van het ontbreken van enige "Wende" was de blokkade van de betoging in Schwerin, in het noorden van het land. Daar verzamelden 50.000 demonstranten en wachtten op toespraken van vooraanstaanden uit het Neues Forum. Die leiders werden door veiligheidslui echter afgeleid en SED-funtionarissen traden op het podium. Het volk was totaal verrast, temeer daar kort tevoren zowel leden van het Neues Forum als ook gematigde SED-leden gezamelijk dialogeerd hadden in de dom van de stad.

Politbüro stelt Egon Krenz voor als staatshoofd

Egon Krenz was sinds 18 oktober de sterke man in de DDR als nieuw gekozen secretaris-generaal van het Zentralkomitee ter opvolging van Erich Honecker. Door die functie had hij het recht om de voorzitter van de staatsraad te worden en aldus het feitelijke staatshoofd. Daarover moest de Volkskammer beslissen. Die zou op dinsdag 24 oktober samenkomen. Zoals hierboven beschreven, werd de afloop van alle afstemmingen in de Volkskammer vooraf in het Politbüro vastgelegd. Vandaar dat dit orgaan op maandag samenkwam. Kurt Hager, de belangrijkste hardliner, bewoog de leden ervan om Egon Krenz voor te dragen.

Volk eist aftreden van Egon Krenz

In het vooruitzicht van de afstemming in de Volkskammer op dinsdag klonk op de demonstraties de eis tot afzetting van Egon Krenz als secretaris-generaal van het Zentralkomitee en het verhinderen van zijn benoeming tot staatshoofd even luid als deze voor meningsvrijheid en vrije verkiezingen. In dat licht waren de vervalsing van de gemeenteraadsverkiezingen in maart 1989 en de gewelddadige repressie door de volkspolitie op de betogingen voor 9 oktober grote thema's tijdens de demonstraties. Egon Krenz werd voor die twee aanklachten verantwoordelijk geacht. Tevens gaven de belangrijkste forums een eerste gezamelijke persconferentie met diezelfde twee beschuldigingen op de agenda. Zowel West- als Oost-Duitse media waren aanwezig. De Volkskammer werd opgeroepen om een commissie samen te stellen die beide thema's zou onderzoeken. Tja, een roep in de woestijn aldus zolang de SED haar vleugels over die Volkskammer gespreid hield.

Na deze memorabele maandag werd het uitkijken naar dinsdag. Zou de SED het volk verder uitdagen en Egon Krenz toch tot staatshoofd verheffen? Het antwoord erop is bekend en zou leiden tot de grootste opstand ooit in de DDR op 4 november, de verjaardag van de inval der Sowjettanks in Boedapest.

 

Video ZDF-journaal Heute van 23.10.89
Toonband persconferentie van de forums op 23.10.89
Video stemmingslied en beelden over de oprichting van het IJzeren Gordijn

 

Verschenen artikels 'Laatste maand van de Berlijnse Muur':

9 oktober 1989: Wir sind das Volk + Thema: oorzaken onrust DDR
10 oktober 1989: Een nieuwe wind in de SED? + Thema: macht der SED-ideologen
11 oktober 1989: SED in bocht van 180 graden + Thema: het historische van Leipzig 09.10.89
12 oktober 1989: Wat wil het Oost-Duitse volk? + Thema: blokpartijen in de DDR
13 oktober 1989: Het bedrog van de SED + Thema: FDGB, vakbond van SED
14 oktober 1989: Gespannen rust in het weekeinde + Thema: macht van TV
15 oktober 1989: Vluchten is de boodschap + Thema: doden aan Muur
16 oktober 1989: Eerste van drie belangrijke dagen + Thema: machtstructuren van DDR
17 oktober 1989: SED-leiding op de helling + Thema: portrait Honecker
18 oktober 1989: Honecker gaat, Krenz komt + Thema: portrait Egon Krenz
19 oktober 1989: De onmacht van Egon Krenz + Thema: reisvrijheid
20 oktober 1989: Aanslag op Berlijnse Muur + Thema: Houding BRD, SU, USA, Fra, GB
21 oktober 1989: Het volk houdt vol + Thema: SED-invulling van het begrip dialoog
22 oktober 1989: Voorbereiding maandagdemonstratie + Thema: rol van de kerken in 1989
23 oktober 1989: Leipzig in memo Hongarije + Thema: officiële machtsorganen DDR
24 oktober 1989: The show must go on + Thema: vrije meningsuiting
25 oktober 1989: Schabowski, DDR's Comical Ali + Thema: portrait Günter Schabowski
26 oktober 1989: Neonazisme in de DDR + Thema: Neonazisme
27 oktober 1989: schijnamnestie DDR + Thema: gevangenissen Stasi
28 oktober 1989: val muur der zwijgplicht + Thema: de Stasi
29 oktober 1989: SED geeft mondjesmaat toe + Thema: burgerbewegingen
30 oktober 1989: Paniekstemming in SED + Thema: consumptie in DDR
31 oktober 1989: SED wou Berlijnse Muur verkopen + Thema: Waarom moest de Berlijnse Muur weg?
1 november 1989: Krenz' kale reis naar Moskou
2 november 1989: SED op rand van instorting + Thema: Hoe kon Krenz de DDR redden?
3 november 1989: toename vluchtelingenstroom
4 november 1989: Berlijnse beer brult
5 november 1989: Stilte voor de storm
6 november 1989: "Weg de muur, weg de SED"
7 november 1989: Opening IJzeren Gordijn besloten
8 november 1989: Val Berlijnse Muur, de dag ervoor
9 november 1989: Chronologie val Berlijnse Muur

14:12 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (1) | Tags: duitsland, berlijnse muur, communisme, ddr, sed, brd |  Facebook |

Commentaren

Sebastian goede middag... dat is weer een interessante en leerrijke uitleg !
Toen hield iedereen de adem in en het westen greep niet in ! Wel treffend is de commentaar van velen die in de DDR woonden toch iedere keer verklaren dat er daar geen werkloosheid bestond en iedereen eten en woonst had, niettegenstaande alles en na het wegvallen van de muur, dat allemaal plots veranderde . Fijne groetjes :-))pepino

Gepost door: pepino | 23-10-09

Post een commentaar