22-10-09

22.10.89: voorbereiding maandagdemonstratie

DDR Laatste maand van de Berlijnse Muur

Zondag 22 oktober 1989: Kerken verhogen de druk

Waar ter wereld was de Koude Oorlog meer zichtbaar aanwezig dan in Berlijn? De twee polen van de toenmalige wereld botsten er op elkaar, de zichzelf verklaarde vrije wereld en de zichzelf verklaarde socialistische wereld, het kapitalisme en het communisme. De Berlijnse Muur scheidde de twee werelden maar viel op 9 november 1989. Woelige maanden in de DDR en zeker een woelige oktober gingen daaraan vooraf. Vandaag: zondag 22 oktober 1989: de kerken modereerden de opstand van het volk en verhoogden de druk op de SED.

Voorafgaand volgende afkortingen worden gebruikt:
SED: Socialistische eenheidspartij van Duitsland, zijnde de communistische partij van de DDR.
LDPD: Liberale democratische partij van Duitsland, een schijnpartij van Oost-Duitse liberalen
DDR: Duitse democratische republiek - Oost-Duitsland, allesbehalve democratisch, maar totalitair
BRD: Bondsrepubliek Duitsland - West-Duitsland

Kerken en DDR

SED versus kerken

De kerken waren de omkadering waarbinnen de revolutie van het volk in 1989 zich ontplooide, en tegelijk waren zij de managers van de opstanden. Hoe is dat te verklaren? Een antwoord daarop biedt het verleden van de DDR...

De grondwet van het land voorzag geloofs- en gewetensvrijheid. De talrijke kerkgemeenschappen in de DDR, katholieke en vele protestantse, mochten aldus vrij godsdiensten organiseren. Maar de SED zag in hen een van de grootste vijanden binnen de staat. Van in 1949 boden de kerken immers openlijk weerstand. Om hun invloed op de bevolking in te dijken werden kerkgangers benadeeld door hen de toegang tot het beroepsleven te bemoeilijken en door het aanleggen van een Stasidossier. Dat had tot gevolg dat de kerken haast leegliepen. Gelovigen verzamelden zich clandestien. De impact van de kerken op de samenleving smold.

Dit proces versterkte zich nog door het opleggen van een 'Jugendweihe'. Dit was een communistisch alternatief voor het vormsel in de katholieke kerk en voor de confirmatie in de protestantse kerken. Elke jongere van 14 jaar moest aan dit feest deelnemen en zich daarbij plechtig bekennen tot de socialistische staat. Zij die weigerden, moesten in de samenleving met nadelen en repressie rekening houden.

Twee stromingen ontstonden binnen de kerken

Vanuit de kerkgemeenschappen ontstonden in de loop van de jaren zeventig twee stromingen. De enen zochten compromissen met het communisme. Zij lieten hun weerstand varen en zetten zich in om raakpunten tussen het christendom en de SED-ideologie uit te kristalliseren. Zij zochten een openheid die moest leiden tot dialoog. Daarbij was hun doelstelling een succesrijke kerk mogelijk te maken binnen de krijtlijnen van de het bestaande staatsbestel.

Anderen waren eveneens op zoek naar openheid, zochten echter niet naar raakpunten, maar naar een ombuiging van het bestaande staatsbestel in een humane samenleving waarbinnen het christendom een plaats kon vinden. Zij ijverden in de eerste plaats voor een democratisch socialisme en vormden doorheen de jaren een tweede samenleving binnen de SED-samenleving. Intellectuelen, kunstenaars en schrijvers sloten zich aan. Zowel kerkgebouwen als pastorijen werden ontmoetingscentra.

Rol van de kerken in 1989

De opstand van het volk vanaf de zomer 1989 ontstond aldus vanuit de kerken en pastorijen. De kerkelijke gezagdragers stimuleerden de intellectuelen en kunstenaars en traden op als ware managers van de opstand door op de eerste plaats geweldloosheid te prediken. Om dat laatste te benadrukken organiseerden zij vredesgebeden die massaal bijgewoond werden door zowel gelovigen als atheïsten en steeds het uitgangspunt waren voor demonstraties. Tevens modereerden zij burgerbewegingen. Grote forums als 'Neues Forum' en 'Demokratischer Umbruch' werden door intellectuelen in pastorijen gesticht.

Zondag 22 oktober 1989

De kerken laten weer van zich horen

Zondagen waren in deze tijden van opstand gevreesd door de SED. De geestelijken predikten in hun kerken voor openheid, meningsvrijheid en alle verzuchtingen van het volk, en drongen steeds opnieuw aan op geweldloosheid. Forums putten er hun energie op die dagen. Niet voor niets waren zondagen de algemene voorbereiding van de daaropvolgende maandagdemonstraties in Leipzig.

Op deze 22ste oktober kwam schrijnend het verschil aan de oppervlakte tussen de twee stromingen binnen de kerken. De Oost-Duitse televisiezender zond een gesprek uit met de evangelische bisschop Leich van Berlijn. Deze meldde dat de gesprekken met Egon Krenz zeer positief verliepen en dat hij het volste vertrouwen in de toekomst had waarbij Krenz's inspanningen voor een steeds groeiend socialisme beloond zullen worden. Ja, hier was duidelijk een vertegenwoordiger van de compromisgezinden aan het woord.

Op die Oost-Duitse zender werd de andere - en veel grotere - strekking binnen de kerken niet aan het woord gelaten. Zo voer een andere evangelische bisschop tijdens zijn sermoen zwaar uit naar Egon Krenz: "Hij is bekend voor dat, wat hij in het verleden was", riep de bisschop vanop de kansel, verwijzend naar de vervalsingen van de verkiezingen in maart 1989. Hij eiste verontschuldigingen van Krenz, zonder dewelke een dialoog in vertrouwen onmogelijk zou zijn. De katholieke bisschop van Berlijn riep op tot vrije verkiezingen.

De onbetrouwbaarheid van de SED

De gepretendeerde openheid van de SED onder Egon Krenz bleek op die zondag schrijnend door enerzijds het duidelijk gefilterd overbrengen van nieuws op televisie en anderzijds onbegrijpelijke stappen van de DDR-politie in deze tijden van ommezwaai.

Televisie en andere media probeerden krampachtig een vorm van openheid te tonen, maar lieten blijken hoezeer de censuur rondom zich greep door slechts de compromisbereide kerkelijke vertegenwoordigers aan het woord te laten, zoals hierboven vermeld.

Politie in Halle wou van geen compromissen weten. Tot verbijstering van vertegenwoordigers uit het Neues Forum werden dezen op die zondag door de lokale politie opgepakt en kregen een regen van verwijten naar het hoofd omdat zij contacten met hun collega's uit Leipzig gelegd hadden in het vooruitzicht van de komende maandagdemonstratie. Poltie legde hen een verbod op om zich naar die stad te bewegen...

Het beloofde op maandag 23 oktober alweer een grootse dag te worden in Leipzig. Tussen haakjes: Het was op zondag de warmste oktoberdag sinds 1893. De zon straalde bij temperaturen op en boven 25 graden. Alsof de weergoden hun steentje wilden bijdragen om de batterijen op te laden...

Video van Vredesgebeden in de Nikolaikirche van leipzig
Video song "Bells of Freedom" van Bon Jovi op beelden van 1989 door een Oost-Duitse jongere samengesteld

 

Verschenen artikels 'Laatste maand van de Berlijnse Muur':

9 oktober 1989: Wir sind das Volk + Thema: oorzaken onrust DDR
10 oktober 1989: Een nieuwe wind in de SED? + Thema: macht der SED-ideologen
11 oktober 1989: SED in bocht van 180 graden + Thema: het historische van Leipzig 09.10.89
12 oktober 1989: Wat wil het Oost-Duitse volk? + Thema: blokpartijen in de DDR
13 oktober 1989: Het bedrog van de SED + Thema: FDGB, vakbond van SED
14 oktober 1989: Gespannen rust in het weekeinde + Thema: macht van TV
15 oktober 1989: Vluchten is de boodschap + Thema: doden aan Muur
16 oktober 1989: Eerste van drie belangrijke dagen + Thema: machtstructuren van DDR
17 oktober 1989: SED-leiding op de helling + Thema: portrait Honecker
18 oktober 1989: Honecker gaat, Krenz komt + Thema: portrait Egon Krenz
19 oktober 1989: De onmacht van Egon Krenz + Thema: reisvrijheid
20 oktober 1989: Aanslag op Berlijnse Muur + Thema: Houding BRD, SU, USA, Fra, GB
21 oktober 1989: Het volk houdt vol + Thema: SED-invulling van het begrip dialoog
22 oktober 1989: Voorbereiding maandagdemonstratie + Thema: rol van de kerken in 1989
23 oktober 1989: Leipzig in memo Hongarije + Thema: officiële machtsorganen DDR
24 oktober 1989: The show must go on + Thema: vrije meningsuiting
25 oktober 1989: Schabowski, DDR's Comical Ali + Thema: portrait Günter Schabowski
26 oktober 1989: Neonazisme in de DDR + Thema: Neonazisme
27 oktober 1989: schijnamnestie DDR + Thema: gevangenissen Stasi
28 oktober 1989: val muur der zwijgplicht + Thema: de Stasi
29 oktober 1989: SED geeft mondjesmaat toe + Thema: burgerbewegingen
30 oktober 1989: Paniekstemming in SED + Thema: consumptie in DDR
31 oktober 1989: SED wou Berlijnse Muur verkopen + Thema: Waarom moest de Berlijnse Muur weg?
1 november 1989: Krenz' kale reis naar Moskou
2 november 1989: SED op rand van instorting + Thema: Hoe kon Krenz de DDR redden?
3 november 1989: toename vluchtelingenstroom
4 november 1989: Berlijnse beer brult
5 november 1989: Stilte voor de storm
6 november 1989: "Weg de muur, weg de SED"
7 november 1989: Opening IJzeren Gordijn besloten
8 november 1989: Val Berlijnse Muur, de dag ervoor
9 november 1989: Chronologie val Berlijnse Muur

12:15 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: duitsland, berlijnse muur, communisme, ddr, sed, brd |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.