21-10-09

21.10.89: het volk houdt vol

schabowski Laatste maand van de Berlijnse Muur

Zaterdag 21 oktober 1989: Betogingen blijven aanhouden

Waar ter wereld was de Koude Oorlog meer zichtbaar aanwezig dan in Berlijn? De twee polen van de toenmalige wereld botsten er op elkaar, de zichzelf verklaarde vrije wereld en de zichzelf verklaarde socialistische wereld, het kapitalisme en het communisme. De Berlijnse Muur scheidde de twee werelden maar viel op 9 november 1989. Woelige maanden in de DDR en zeker een woelige oktober gingen daaraan vooraf. Vandaag: zaterdag 21 oktober 1989: het dictatoriale van de SED-dialoog, en de moed en volharding van het Oost-Duitse volk.

Voorafgaand volgende afkortingen worden gebruikt:
SED: Socialistische eenheidspartij van Duitsland, zijnde de communistische partij van de DDR.
LDPD: Liberale democratische partij van Duitsland, een schijnpartij van Oost-Duitse liberalen
DDR: Duitse democratische republiek - Oost-Duitsland, allesbehalve democratisch, maar totalitair
BRD: Bondsrepubliek Duitsland - West-Duitsland

De SED-dialoog

De DDR was door de almacht van de communistische partij een totalitaire staat. Zij was immers in al haar geledingen ondergeschikt aan de SED-ideologie. Daarin onderscheidde zij zich niet van de Sowjet-Unie. Maar diepgaander echter dan dit totalitaire was het volgende: meningsvrijheid was in de DDR-grondwet ingebouwd, werd echter repressief en met harde hand onderdrukt. En ja, daarin onderscheidde de DDR zich in de jaren tachtig sterk van de Sowjet-Unie. Terecht noemt men het staatsbestel van de DDR een stalinistische systeem gezien in de tijd van Stalin diezelfde repressie in de Sowjet-Unie heerste. De SED klampte zich angstvallig aan die onderdrukking vast. Anders als alle andere Oost-Europese landen was immers het communisme in de DDR zeer laat ingevoerd. Het land was tot 1945 deel van het grote Duitsland en de bevolking ervan was sterk verweven met het kapitalisme. Zo waren ondermeer de muziekinstrumentenbouw in Sachsen en het fototechnisch bedrijf Zeiss in Thüringen bloeiende multinationale ondernemingen. Wegens die vrije ondernemingsgeest was de SED van opvatting dat alleen een harde hand de communistische ideologie kon opdringen. Aldus kan men terecht stellen dat in de DDR een dictatuur heerste. Egon Krenz heeft daar in zijn inauguratierede als sterke man op 18 oktober 1989 niets aan veranderd. Treffend waren zijn woorden tot de DDR-burgers "Die Partei, das sind wir alle". Hoe schrijnend klonk die uitspraak daar, waar het volk reeds dagenlang schreeuwde "Wir sind das Volk", wat in se pluralisme inhoudt.

Vanuit die instelling was de SED onbekwaam om een open dialoog met de bevolking te voeren. Monoloog-gerichte dialoog werd in de eerste decennia van het DDR-bestaan rigoureus doorgevoerd, een regelrechte indoctrinatie - De SED noemde het een opvoeding. In de jaren zeventig verzwakte dit een beetje doordat men ervan uitging dat de ideologie wortel had geschoten. Maar door de toenemende onrust sinds de zomer 1989 zag de partij zich gedwongen om hernieuwd te 'dialogeren', weliswaar met een menselijker gelaat door een eigenzinnige interpretatie van Gorbatsjovs glasnost; vandaar Krenz' woord '"Wende". Het opvoedende - lees indoctrinerende - werd echter aangehouden. Egon Krenz stelde immers zijn voorwaarde tot dialoog met de woorden:

"Voor dialoog die wij allen nastreven, is het nodig te onderlijnen dat alles waarover we het eens zijn en waarover we strijden, één doel moet hebben, namelijk het socialisme in de DDR [lees: de SED-doctrine] verder uitbouwen, idealen hoog houden en vasthouden aan gemeenschappelijke verworvenheden. Wie dat doel in twijfel trekt, brengt het levenswerk van generaties in gevaar."

Zaterdag 21 oktober 1989

SED-openheid alweer in het oude kleedje

Reeds drie dagen gold de "Wende" van Egon Krenz. Er werd inderdaad met een menselijker gelaat, maar binnen het doel hierboven, gedialogeerd met de bevolking. Een voorbeeld hiervan was het optreden van de nauwste medewerker van Krenz, namelijk Günter Schabowski. Tussen haakjes: het is goed deze naam te onthouden, want die man zou de onmiddellijke oorzaak zijn van de val van de Berlijnse Muur. Schabowski was het eerste Politbüro-lid dat rechtstreeks met betogers op straat dialogeerde. Dat was naar aanleiding van een mensenketting op die zaterdag. Deze was gevormd om de eis van demonstranten ter vrijlating van aangehoudenen kracht bij te zetten. Schabowski botste echter op onbegrip en wantrouwen.

Tevens voerde Egon Krenz verdere gesprekken met kerkelijke overheden. Hij was immers zeer bewust dat die overheden aan de basis lagen van het ontstaan van de talrijke burgerbewegingen. Maar ook hij botste op eisen. Zo vroeg een evangelische bisschop de oprichting van een onderzoekscommissie naar het gewelddadige optreden van de veiligheidsdiensten in de weken voor de Leipzig-betoging van 9 oktober. Over die maandagdemonstraties in Leipzig gesproken: op deze zaterdag kregen alle westerse persdiensten een mededeling dat hen komende maandag de toegang tot de stad alweer verboden zal worden. Tiens, had Krenz niet gesproken over meer persvrijheid in zijn rede van 18 oktober?

Het volk geeft niet op

De moed en de vastberadenheid van het volk waren bewonderenswaard. Het gebeurt zelden dat een volk in een vreedzaam conflict waar ook ter wereld wekenlang dag in dag uit demonstreert. Die volharding was echter een noodzaak om het stroeve, onverbiddellijke bastion van de SED te doorbreken. Op 21 oktober kwamen alweer duizenden op straat zoals 30.000 in Plauen, 10.000 in Dresden, en duizenden in Karl-Marx-Stadt - het huidge Chemnitz - alsook in Potsdam. Vooral de manifestatie van Plauen viel op, waar voor het eerst de eis tot vrije verkiezingen te horen was.

Helmut Kohl bereidt zijn reis naar Polen op 9 november voor

Een bijzonder item in het nieuws van die zaterdag was het optreden van West-Duits kanselier Helmut Kohl tijdens een samenkomst van de 'verdrevenen' uit de Tweede Wereldoorlog. Met verdrevenen wordt verstaan de miljoenen Duitsers die in 1945 uit de oostelijke delen van het Pruisische rijk westwaarts verdreven werden door voornamelijk Polen. Deze Duitsers eisten reeds jaren vergoedingen voor het verlies van hun eigendommen. Helmut Kohl had ter tegemoedkoming daaraan een reis naar Polen gepland om met de regering aldaar een oplossing te zoeken. Tevens zou hij daar de verzekering willen geven, dat een eventueel herenigd Duitsland de Oder-Neiße-grens tussen beide landen zou erkennen. Die erkenning had Bonn tot dan toe nog niet gegeven, drong zich echter op als voorwaarde om nieuw toegestroomde DDR-vluchtelingen in de West-Duitse ambassade in Warschau een vrijgeleide te bezorgen voor hun exodus naar de BRD. Reeds vorige week had Polen dit geëist, bekwam de belofte ertoe, maar uitspraak van de kanselier liet toen op zich wachten.
Dit geplande bezoek aan Polen op 9 november 1989 was in die zin merkwaardig, dat precies op die dag de Berlijnse Muur viel en zowel de West-Berlijners als de Oost-Berlijners de onmiddellijk komst van kanselier Helmut Kohl verwachtten als steun aan dat feit. Kohl bleef echter tot op de dag nadien in Warschau. Toen hij dan toch met een dag vertraging Berlijn bezocht, was het volk zo woedend daarover dat de kanselier met eieren bekogeld werd en uitgefloten werd als nooit tevoren een staatsleider dit in Duitsland moest ondergaan...

Video ZDF-nieuws 21.10.89 in de reeks Countdown Mauerfall
Video song "Heroes" van David Bowie uit 1977 over twee verliefden aan de Berlijnse Muur

 

Verschenen artikels 'Laatste maand van de Berlijnse Muur':

9 oktober 1989: Wir sind das Volk + Thema: oorzaken onrust DDR
10 oktober 1989: Een nieuwe wind in de SED? + Thema: macht der SED-ideologen
11 oktober 1989: SED in bocht van 180 graden + Thema: het historische van Leipzig 09.10.89
12 oktober 1989: Wat wil het Oost-Duitse volk? + Thema: blokpartijen in de DDR
13 oktober 1989: Het bedrog van de SED + Thema: FDGB, vakbond van SED
14 oktober 1989: Gespannen rust in het weekeinde + Thema: macht van TV
15 oktober 1989: Vluchten is de boodschap + Thema: doden aan Muur
16 oktober 1989: Eerste van drie belangrijke dagen + Thema: machtstructuren van DDR
17 oktober 1989: SED-leiding op de helling + Thema: portrait Honecker
18 oktober 1989: Honecker gaat, Krenz komt + Thema: portrait Egon Krenz
19 oktober 1989: De onmacht van Egon Krenz + Thema: reisvrijheid
20 oktober 1989: Aanslag op Berlijnse Muur + Thema: Houding BRD, SU, USA, Fra, GB
21 oktober 1989: Het volk houdt vol + Thema: SED-invulling van het begrip dialoog
22 oktober 1989: Voorbereiding maandagdemonstratie + Thema: rol van de kerken in 1989
23 oktober 1989: Leipzig in memo Hongarije + Thema: officiële machtsorganen DDR
24 oktober 1989: The show must go on + Thema: vrije meningsuiting
25 oktober 1989: Schabowski, DDR's Comical Ali + Thema: portrait Günter Schabowski
26 oktober 1989: Neonazisme in de DDR + Thema: Neonazisme
27 oktober 1989: schijnamnestie DDR + Thema: gevangenissen Stasi
28 oktober 1989: val muur der zwijgplicht + Thema: de Stasi
29 oktober 1989: SED geeft mondjesmaat toe + Thema: burgerbewegingen
30 oktober 1989: Paniekstemming in SED + Thema: consumptie in DDR
31 oktober 1989: SED wou Berlijnse Muur verkopen + Thema: Waarom moest de Berlijnse Muur weg?
1 november 1989: Krenz' kale reis naar Moskou
2 november 1989: SED op rand van instorting + Thema: Hoe kon Krenz de DDR redden?
3 november 1989: toename vluchtelingenstroom
4 november 1989: Berlijnse beer brult
5 november 1989: Stilte voor de storm
6 november 1989: "Weg de muur, weg de SED"
7 november 1989: Opening IJzeren Gordijn besloten
8 november 1989: Val Berlijnse Muur, de dag ervoor
9 november 1989: Chronologie val Berlijnse Muur

12:27 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: duitsland, berlijnse muur, communisme, ddr, bdr, sed |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.