16-10-09

16.10.89: 1ste van 3 belangrijke dagen

staat Laatste maand van de Berlijnse Muur

Maandag 16 oktober 1989: De druk van het volk

Waar ter wereld was de Koude Oorlog meer zichtbaar aanwezig dan in Berlijn? De twee polen van de toenmalige wereld botsten er op elkaar, de zichzelf verklaarde vrije wereld en de zichzelf verklaarde socialistische wereld, het kapitalisme en het communisme. De Berlijnse Muur scheidde de twee werelden maar viel op 9 november 1989. Woelige maanden in de DDR en zeker een woelige oktober gingen daaraan vooraf. Vandaag: maandag 16 oktober 1989: het volk verhoogt de druk op de SED in het vooruitzicht van een nakende samenkomst van het machtsorgaan Zentralkomitee.

Voorafgaand volgende afkortingen worden gebruikt:
SED: Socialistische eenheidspartij van Duitsland, zijnde de communistische partij van de DDR.
LDPD: Liberale democratische partij van Duitsland, een schijnpartij van Oost-Duitse liberalen
DDR: Duitse democratische republiek - Oost-Duitsland, allesbehalve democratisch, maar totalitair
BRD: Bondsrepubliek Duitsland - West-Duitsland

De machtsstructuur van de SED

In de DDR had slechts één partij de macht: de SED. Het hoogste machtsorgaan in de staat was dan ook de Parteitag van de SED, een vijfjaarlijkse samenkomst van honderde uitgekozen partijleden en uitgenodigde vertegenwoordigers van 'socialistische broederstaten'. Tot die deelnemende partijleden behoorden niet alleen partijfunctionarissen maar ook eenvoudige leden zoals bijvoorbeeld ook 'voorbeeldige arbeiders'. Stel u maar even de 'fierheid' voor van een familievader die als uitzonderlijk verdienstelijk loodgieter de onderscheiding bekomen heeft om lid van de Parteitag te zijn. Het orgaan kan beschouwd worden als de absolute hoogmis van het communisme der SED. Gedurende enkele dagen werden richtinggevende toespraken gehouden. De inhoud ervan werd jarenlang voorbereid door commissies uit het Politbüro, en bepaalde voor de eerstkomende jaren het communistische beeld van de staat. Het legde eveneens de grondwet van de DDR vast.

Direct onder de Parteitag stond het Zentralkomitee. Dit was het hoogste beleidsorgaan tussen de Parteitage in. Het bestond uit 165 partijbonzen. Aan het hoofd ervan stond de secretaris-generaal. Hij was de hoogstgeplaatste in het land. Dit was in 1989 en de jaren daarvoor Erich Honecker. Dit orgaan legde het algemene beleid van de DDR vast en kwam tweemaal in het jaar samen,hoewel het in crisistijden zoals 1989 meer dan tweemaal in het jaar vergaderde. Hier konden hervormingen of wijzigingen aan het staatsbeleid beslist worden, weliswaar binnen het kader van de besluiten der vijfjaarlijkse Parteitag.

Tussen de samenkomsten van het Zentralkomitee lag de eigenlijke macht bij het Politbüro. Dit orgaan regelde het dagelijkse praktische beleid en voerde de directieven van het Zentralkomitee en uiteraard van de Parteitag uit. Het bestond uit 15 tot 25 gezagdragers met aan het hoofd dezelfde secretaris-generaal van het Zentralkomitee.

Onder het Politbüro stonden de ministers en de Volkskanmmer. De ministers vormden de uitvoerende macht van de staat, aldus gedirigeerd door de SED. De Volkskammer was het parlement van de staat en in theorie het hoogste staatsorgaan, in de praktijk helemaal onderaan de ladder der SED-macht. Zij had in werkelijkheid geen enkele macht. Het was een praatbarak waar naast de SED-volksvertegenwoordigers ook vertegenwoordigers van de blokpartijen, zie het artikel over 12 oktober, aanwezig waren. De Volkskammer kon beschouwd worden als een schijn-democratisch orgaan om een analogie te scheppen met Westerse parlementen.

Maandag 16 oktober 1989

Belang van die dag

Deze dag en de daaropvolgende dinsdag en woensdag zouden voor het land zeer belangrijk worden. Op woensdag 18 oktober kwam immers het halfjaarlijkse Zentralkomitee voor de tweede keer in 1989 samen. Zoals hierboven vermeld, werd in dat orgaan het algemene beleid van de staat vastgelegd. Hervormingen, wijzigingen in de koers van de SED-lijn - dat betekent wijzigingen die het fundament van het DDR-communisme niet aantastten, wat immers de bevoegdheid van de Parteitag was - konden alleen maar in het Zentralkomitee plaastgrijpen. Tot die hervormingen konden bijvoorbeeld behoren: de samenstelling van het Politbüro, invoering van glasnost en perestrojaka, wijzigingen aan de vrije meningsuiting van het volk, aan de beperkingen van persvrijheid, aan de regeling voor reizen naar het westen, enzomeer. Wordt het u al duidelijk, dat de roep van het volk uit de massademonstratie van Leipzig 09.10.89 in de voorbije week onmogelijk voldaan kon worden, gezien het Zentralkomitee pas op 18 oktober zou samenkomen? Wordt het eveneens duidelijk dat het Politbüro in de voorbije dagen slechts bereid was tot een dialoog die conform bleef aan de strekkingen van het voorgaande Zentralkomitee eerder in dat jaar, waar van glasnost, perestrojka, meningsvrijheid enzomeer geen sprake was? Wordt het duidelijk, dat de ommekeer in de SED op de dag na de massademonstratie van Leipzig slechts een rookgordijn was, een schijn van toegeving aan het volk, een ommekeer die alleen maar een intensivering was van de indoctrinatie via schijndialogen binnen het kader van de besluiten van het reeds lang tevoren gehouden Zentralkomitee? Hoe stroef alle besluiten in die DDR verliepen!

Op maandag 16 oktober leefde dan ook meer dan ooit tevoren de hoop dat eindelijk echte openheid en hervorming voor de deur stonden. Op die dag kon het volk een laatste druk uitoefenen om hervormingen af te dwingen.

De druk van het volk

Het volk organiseerde op die maandag en ook op de dag voordien grote manifestaties zoals 20.000 demonstranten in Halle, 10.000 in Dresden en evenveel in Magdeburg, 3000 in Berlijn. En dan het hoogtepunt: een nieuwe maandagdemonstratie in Leipzig. In plaats van alleen maar in de Nikolaikirche werd nu om 17h in vijf kerken een vredesgebed gehouden. Vanaf die kerken trokken dan om 17.30h de demonstranten doorheen de stad. Het werden geen 70.000 zoals op de fameuze 9de oktober. Neen... het werden 120.000 betogers. De starheid van het Politbüro, de monoloog-gerichte dialoog en de schijn-openheid van de SED lagen daar uiteraard aan de basis. De stad weergalmde hun eisen: "Wir sind das Volk", "Gorbi, Gorbi", "Völker hört die Signale!", "Pressefreiheit", "Freie Wahl". Haast alle burgerbewegingen hadden zich achter de demonstratie gezet. Het werd een herhaling van 09.10.89, maar dan in het kwadraat. De veiligheidsdiensten kwamen zoals vorige maandag niet tussen. Voor het eerst op maandagdemonstraties droegen een aantal betogers doeken met het opschrift "Junge Leute an die macht!". Dat was een onverbloemde eis tot ontslag van het Politbüro...

Bovendien namen vele forums een hernieuwd standpunt in als drukmiddel op de komende samenkomst van het Politbüro op dinsdag en van het Zentralkomitee op woensdag. Onder hen was de schrijversbond van de DDR zeer opvallend. Hij eiste openheid, 'revolutionaire' hervormingen en de niet-criminalisering van de vrije mening. Even opmerkelijk was de eis van 'Genossen' in een electro-bedrijf in Berlijn die opriepen tot zelfkritiek vanwege de leden van het Zentralkomitee. Dat was een gedurfde eis! Onder de blokpartijen had zich de liberale LDPD van Manfred Gerlach reeds in de loop van de voorbije week voorzichtig losgewerkt van de SED-controle. Vandaag maandag volgde de Oost-Duitse CDU. Als zusterpartij van de West-Duitse CDU vertegenwoordigde zij de conservatieve kapitalisten in de DDR. Dezen echter moesten zich plooien naar de macht van de SED. Vandaar dat hun verklaring van maandag 16 oktober erg 'gekleurd' klinkt en menig lezer het voorhoofd zou doen fronsen: "De CDU blijft het socialisme trouw en blijft zich inzetten tegen imperialistische tendensen. Nochtans is het nodig om de signalen van de bevolking te horen." Na ja... blokpartijen!

De reactie van de SED

En hoe reageerden de leden van het Politbüro en van de SED op deze demonstratieve maandag? Wel, vooreerst is er het vernietigende rapport van de staatsveiligheid, de Stasi. Lees daartoe de link hieronder. Overigens reageerden de SED-bonzen haast niet, behalve het opmerkelijke feit dat de maandagdemonstratie voor het eerst op de journaals van de officiële radio- en televisiezenders werd vermeld, alhoewel slechts terloops. Dat was al een een hele stap daar, waar de maandagdemonstratie van 9 oktober slechts 's anderendaags en slechts in de krant kort vermeld was. Niets wees - op het eerste zicht - op disharmonie binnen het Politbüro. De leden ervan hielden zich de hele dag bezig met de voortzetting van hun schijndialoog in de bedrijven. Maar hoe reageerden zij achter de schermen? Werd hen de druk van het volk onhoudbaar? Zouden zij hun stelling tegenover openheid en hervormingen in vraag stellen op de samenkomst van dinsdag in voorbereiding op het Zentralkomitee van woensdag? Enige aanwijzingen lieten vermoeden dat de strijd tussen hardliners en gematigden heropgeflakkerd was. Enerzijds was er die ongewone mededeling van de maandagdemonstratie tijdens het televisiejournaal van hun zender, anderzijds erkende Harry Tisch, Politbüro-lid en voorzitter van de officiële vakbond der DDR, voor het eerst dat 'het land in verandering' was. Merkwaardige uitspraak van een hardliner... En het toppunt van de dag: dertien van de vijftien Bezirk-secretarissen - dat zijn de hoofden van de laten-we-zeggen provincies van het land - eisten openlijk het ontslag van Erich Honecker en het hele Politbüro! Ja, er hing spanning in de lucht.

Vluchtelingen

Ondertussen hadden de meer dan 1200 vluchtelingen in de West-Duitse ambassade van Warschau eindelijk toelating om uit te reizen. Pittig detail: De DDR waste haar handen in onschuld door hen allen het staatsburgerschap te onttrekken.

Video ZDF Heute-journaal 16.10.89 in het raam van 'Countdown Mauerfall'
Verslag Stasi 16.10.89
Video Song "Wir sind das Volk" van de punkrockgroep Die Toten Hosen

 

Verschenen artikels 'Laatste maand van de Berlijnse Muur':

9 oktober 1989: Wir sind das Volk + Thema: oorzaken onrust DDR
10 oktober 1989: Een nieuwe wind in de SED? + Thema: macht der SED-ideologen
11 oktober 1989: SED in bocht van 180 graden + Thema: het historische van Leipzig 09.10.89
12 oktober 1989: Wat wil het Oost-Duitse volk? + Thema: blokpartijen in de DDR
13 oktober 1989: Het bedrog van de SED + Thema: FDGB, vakbond van SED
14 oktober 1989: Gespannen rust in het weekeinde + Thema: macht van TV
15 oktober 1989: Vluchten is de boodschap + Thema: doden aan Muur
16 oktober 1989: Eerste van drie belangrijke dagen + Thema: machtstructuren van DDR
17 oktober 1989: SED-leiding op de helling + Thema: portrait Honecker
18 oktober 1989: Honecker gaat, Krenz komt + Thema: portrait Egon Krenz
19 oktober 1989: De onmacht van Egon Krenz + Thema: reisvrijheid
20 oktober 1989: Aanslag op Berlijnse Muur + Thema: Houding BRD, SU, USA, Fra, GB
21 oktober 1989: Het volk houdt vol + Thema: SED-invulling van het begrip dialoog
22 oktober 1989: Voorbereiding maandagdemonstratie + Thema: rol van de kerken in 1989
23 oktober 1989: Leipzig in memo Hongarije + Thema: officiële machtsorganen DDR
24 oktober 1989: The show must go on + Thema: vrije meningsuiting
25 oktober 1989: Schabowski, DDR's Comical Ali + Thema: portrait Günter Schabowski
26 oktober 1989: Neonazisme in de DDR + Thema: Neonazisme
27 oktober 1989: schijnamnestie DDR + Thema: gevangenissen Stasi
28 oktober 1989: val muur der zwijgplicht + Thema: de Stasi
29 oktober 1989: SED geeft mondjesmaat toe + Thema: burgerbewegingen
29 oktober 1989: SED geeft mondjesmaat toe + Thema: burgerbewegingen
30 oktober 1989: Paniekstemming in SED + Thema: consumptie in DDR
31 oktober 1989: SED wou Berlijnse Muur verkopen + Thema: Waarom moest de Berlijnse Muur weg?
1 november 1989: Krenz' kale reis naar Moskou
2 november 1989: SED op rand van instorting + Thema: Hoe kon Krenz de DDR redden?
3 november 1989: toename vluchtelingenstroom
4 november 1989: Berlijnse beer brult
5 november 1989: Stilte voor de storm
6 november 1989: "Weg de muur, weg de SED"
7 november 1989: Opening IJzeren Gordijn besloten
8 november 1989: Val Berlijnse Muur, de dag ervoor
9 november 1989: Chronologie val Berlijnse Muur

15:01 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (1) | Tags: duitsland, berlijnse muur, communisme, ddr, sed, brd |  Facebook |

Commentaren

Post een commentaar