15-10-09

15.10.89: Vluchten is de boodschap

muur Laatste maand van de Berlijnse Muur

Zondag 15 oktober 1989: Toenemende vluchtelingenstroom

Waar ter wereld was de Koude Oorlog meer zichtbaar aanwezig dan in Berlijn? De twee polen van de toenmalige wereld botsten er op elkaar, de zichzelf verklaarde vrije wereld en de zichzelf verklaarde socialistische wereld, het kapitalisme en het communisme. De Berlijnse Muur scheidde de twee werelden maar viel op 9 november 1989. Woelige maanden in de DDR en zeker een woelige oktober gingen daaraan vooraf. Vandaag: zondag 15 oktober 1989: Het begin van de herfstvakantie in de DDR zorgt voor spectaculaire toename van het aantal vluchtelingen.

Voorafgaand volgende afkortingen worden gebruikt:
SED: Socialistische eenheidspartij van Duitsland, zijnde de communistische partij van de DDR.
LDPD: Liberale democratische partij van Duitsland, een schijnpartij van Oost-Duitse liberalen
DDR: Duitse democratische republiek - Oost-Duitsland, allesbehalve democratisch, maar totalitair
BRD: Bondsrepubliek Duitsland - West-Duitsland

IJzeren Gordijn en Berlijnse Muur

Sinds Hongarije in de zomer 1989 het Ijzeren Gordijn deels opengesteld had, vluchtten tienduizende DDR-inwoners naar de BRD. Half oktober 1989 waren reeds meer dan 130.000 vluchtelingen in West-Duitsland geregistreerd. Enkele duizenden ervan waren afkomstig uit de West-Duitse ambassade van Praag.

Voor die zomer was vluchten uit de DDR zo goed als onmogelijk. Daarvoor was de 'Innerdeutsche Grenze' verantwoordelijk. Die grens wordt algemeen het IJzeren Gordijn genoemd, met inbegrip van de Berlijnse Muur. Het IJzeren Gordijn scheidde de kapitalistische en de communistische wereld van elkaar en betekende een gevangenismuur voor Oost-Europeanen. Hij liep van de Oostzee doorheen Duitsland tot aan Joegoslavië. Die grens was sinds 1952 gesloten. Twee jaar later werd de hele lengte, 1378 km alleen al in Duitsland, aan de Oost-Europese voorzien van prikkeldraad, een 10 m brede doodsstrook, een 500 m brede beveiligde zone en een 10 km brede verbodszone. Sinds 1961 werd een dubbele prikkeldraadversperring aangelegd, betonconstructies daar waar dorpen al te dicht bij de grens lagen, en mijnenvelden in de doodsstrook. Goed 30.000 grenssoldaten voerden de bewaking uit.

Berlijn, dat midden in de DDR lag, was sinds 1945 verdeeld in vier sectoren, waarvan een vrij groot deel bezet was door de Sowjets. Dat deel werd Oost-Berlijn en hoofdstad van de DDR. De rest werd West-Berlijn, een enclave van de westerse wereld. Tot 1961 was de grens tussen beide Berlijns niet hermetisch afgesloten. Daardoor was het aantal vluchtelingen naar het Westen tot dan zeer groot. In augustus 1961 werd echter de Berlijnse Muur opgetrokken ondermeer ter voorkoming van een leegloop. Die muur was 168 km lang, geheel rondom West-Berlijn, en bestond aan de Oost-Duitse zijde uit een prikkeldraadversperring, een braakliggende zone en een betonnen Muur tegen het West-Berlijnse grondgebied. In verhouding tot het IJzeren Gordijn was de bewaking er veel intensiever. Daarom werden nergens aan de Berlijnse Muur mijnenvelden ingericht. Het ontbreken van die mijnenvelden was een van de grootste geheimen. Haast iedereen was van het bestaan ervan overtuigd; de DDR-grenssoldaten verspreidden die leugen echter ter afschrikking.

Van de ongeveer 17 miljoen DDR-burgers zijn 2 tot 3 miljoen gevlucht tussen 1949 en november 1989. Een groot deel vluchtte vooraleer het IJzeren Gordijn gesloten werd in 1952-1954 en vooraleer de Berlijnse Muur werd opgericht in 1961. Nadien slaagden slechts enkele duizenden erin te vluchten, tot de zomer 1989. Dat waren dan steeds enkelingen of zeer kleine groepjes. Een uitzondering daarop was een groep van 53 dorpelingen uit Böseckendorf op 2 oktober 1961. Dat dorp lag knal aan het IJzeren Gordijn in Thüringen. De SED had beslist dat de 'onbetrouwbaren' ervan gedeporteerd moesten worden. Nog voor de uitvoering kozen ze echter gezamelijk het hazepad.
Sinds de zomer 1989 vluchtten dan zoals hierboven aangegeven alweer honderduizenden.

In totaal werden bijna 900 vluchtelingen gedood door kogels, of aan het Ijzeren Gordijn door mijnen. Daarvan stierven 130 tot 200 aan de Berlijnse Muur, waaronder met zekerheid 13 kinderen. Juiste cijfers van het totaal aantal doden zijn onbekend. Het laatste slachtoffer van kogels viel aan de Berlijnse Muur in het begin van februari 1989. Het laatste dodelijk slachtoffer viel op 8 maart 1989. Hij stierf niet door kogels, maar verongelukte met de luchtballon waarmee hij probeerde te vluchten.

Op te merken valt, dat in tegenstelling tot de bijna 3 miljoen Oost-Duitse vluchtelingen in totaal 200.000 West-duitsers verhuisden naar de DDR tussen 1949 en 1989. Hier ging het in hoofdzaak om personen die beroepshalve verhuisden of zich wilden verenigen met hun familie in de DDR. Een markant voorbeeld is huidig kanselier Angela Merkel. Zij werd in Hamburg geboren. In hetzelfde jaar 1954 trokken haar ouders met hun kinderen naar de DDR. Haar vader was dominee en was aangesteld om in de DDR het protestantisme recht te houden...

Zondag 15 oktober 1989

Op deze zondag was de herfstvakantie in de DDR begonnen. Dat vertolkte zich in een aanzienlijke toename van het aantal vluchtelingen. In de West-Duitse ambassade van Warschau steeg het aantal DDR-burgers van 950 tot 1300. Zij pakten er letterlijk samen. Reden voor die opvallende toename was het bekendworden, dat vluchtelingen op maandag 16 oktober een vrijbrief zouden bekomen om vanuit de ambassade naar de BRD te kunnen reizen. Er was tussen de West-Duitse, Oost-Duitse en Poolse autoriteiten overeengekomen dat zij per vliegtuig of per boot zouden konden vertrekken. De gesprekken daartoe waren zeer moeizaam verlopen. Een van de struikelblokken was de Oder-Neiße-grens tussen Polen en de DDR. Oost-Duitsland had reeds lang tevoren een overeenkomst met Polen ter erkenning van die grens gesloten. Maar door de in 1989 toenemende mogelijkheid dat de DDR zou kunnen ophouden te bestaan en wel eens zou herenigen met de BRD - wat de West-Duitse regering niet voor onmogelijk hield - eiste Polen een garantie ter erkenning van die grens vanwege de regering in Bonn. West-Duits kanselier Helmut Kohl gaf die dan ook op zondag 15 oktober.

Hele families reisden vanuit de DDR naaar Warschau, officieel met een visum om in Polen op vakantie te gaan. De Polen zelf profiteerden van die vluchtelingenstroom. De vluchtelingen verkochten immers hun auto in Warschau en de Polen maakten daarvan een bloeiende handel. In dit weekeinde vluchtten ook tot 3000 DDR-burgers met hele families naar Hongarije, officieel eveneens met een reisvisum. Daar konden ze ongestoord het IJzeren Gordijn overtrekken en werden dan vanuit Oostenrijk doorgesluisd naar de BRD.

In de DDR voerde de SED haar intense 'dialoog' verder. Voor de derde dag op rij ging het daarbij alweer eerder om een monoloog. De protesten van de burgers namen toe. Zo werd in een kerk in Oost-Berlijn een concert gegeven van de bekendste DDR-rockgroepen, gevolgd door een manifestatie van enkele duizenden. Hoofdaccent was hier de weerstand tegen de DDR-repressie. In Plauen kwamen twintigduizend betogers op straat met de eis voor meningsvrijheid. Dat waren dubbel zoveel demonstranten als vorige zondag, en beloofde voor de nakende maandagdemonstratie in Leipzig. De SED vergaderde op zondag om de veiligheidsdiensten te organiseren in het vooruitzicht van die gevreesde manifestatie.

In dit weekeinde werden ook meerdere nieuwe burgerbewegingen opgericht. Een opvallend forum ervan was een beweging van acteurs uit het Deutsches Theater in Oost-Berlijn. Zij kondigden een betoging voor persvrijheid aan op 4 november 1989. Dat zou de grootste betoging ooit in de DDR worden...

Video ZDF Heute-journaal 15.10.89 in het raam van 'Countdown Mauerfall'
Video Song "Wir sind das Volk" van JAX naar aanleding 20ste verjaardag Val Berlijnse Muur

 

Verschenen artikels 'Laatste maand van de Berlijnse Muur':

9 oktober 1989: Wir sind das Volk + Thema: oorzaken onrust DDR
10 oktober 1989: Een nieuwe wind in de SED? + Thema: macht der SED-ideologen
11 oktober 1989: SED in bocht van 180 graden + Thema: het historische van Leipzig 09.10.89
12 oktober 1989: Wat wil het Oost-Duitse volk? + Thema: blokpartijen in de DDR
13 oktober 1989: Het bedrog van de SED + Thema: FDGB, vakbond van SED
14 oktober 1989: Gespannen rust in het weekeinde + Thema: macht van TV
15 oktober 1989: Vluchten is de boodschap + Thema: doden aan Muur
16 oktober 1989: Eerste van drie belangrijke dagen + Thema: machtstructuren van DDR
17 oktober 1989: SED-leiding op de helling + Thema: portrait Honecker
18 oktober 1989: Honecker gaat, Krenz komt + Thema: portrait Egon Krenz
19 oktober 1989: De onmacht van Egon Krenz + Thema: reisvrijheid
20 oktober 1989: Aanslag op Berlijnse Muur + Thema: Houding BRD, SU, USA, Fra, GB
21 oktober 1989: Het volk houdt vol + Thema: SED-invulling van het begrip dialoog
22 oktober 1989: Voorbereiding maandagdemonstratie + Thema: rol van de kerken in 1989
23 oktober 1989: Leipzig in memo Hongarije + Thema: officiële machtsorganen DDR
24 oktober 1989: The show must go on + Thema: vrije meningsuiting
25 oktober 1989: Schabowski, DDR's Comical Ali + Thema: portrait Günter Schabowski
26 oktober 1989: Neonazisme in de DDR + Thema: Neonazisme
27 oktober 1989: schijnamnestie DDR + Thema: gevangenissen Stasi
28 oktober 1989: val muur der zwijgplicht + Thema: de Stasi
29 oktober 1989: SED geeft mondjesmaat toe + Thema: burgerbewegingen
30 oktober 1989: Paniekstemming in SED + Thema: consumptie in DDR
31 oktober 1989: SED wou Berlijnse Muur verkopen + Thema: Waarom moest de Berlijnse Muur weg?
1 november 1989: Krenz' kale reis naar Moskou
2 november 1989: SED op rand van instorting + Thema: Hoe kon Krenz de DDR redden?
3 november 1989: toename vluchtelingenstroom
4 november 1989: Berlijnse beer brult
5 november 1989: Stilte voor de storm
6 november 1989: "Weg de muur, weg de SED"
7 november 1989: Opening IJzeren Gordijn besloten
8 november 1989: Val Berlijnse Muur, de dag ervoor
9 november 1989: Chronologie val Berlijnse Muur

12:53 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: duitsland, berlijnse muur, communisme, ddr, bdr, seed |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.