14-10-09

14.10.89: gespannen rust in het weekeinde

DDR Laatste maand van de Berlijnse Muur

Zaterdag 14 oktober 1989: SED-dialoog en het probleem vluchtelingen

Waar ter wereld was de Koude Oorlog meer zichtbaar aanwezig dan in Berlijn? De twee polen van de toenmalige wereld botsten er op elkaar, de zichzelf verklaarde vrije wereld en de zichzelf verklaarde socialistische wereld, het kapitalisme en het communisme. De Berlijnse Muur scheidde de twee werelden maar viel op 9 november 1989. Woelige maanden in de DDR en zeker een woelige oktober gingen daaraan vooraf. Vandaag: zaterdag 14 oktober 1989: SED zet haar 'dialoog' verder. In West-Duitsland zorgt de vluchtelingentoestroom voor opvangproblemen.

Voorafgaand volgende afkortingen worden gebruikt:
SED: Socialistische eenheidspartij van Duitsland, zijnde de communistische partij van de DDR.
LDPD: Liberale democratische partij van Duitsland, een schijnpartij van Oost-Duitse liberalen
DDR: Duitse democratische republiek - Oost-Duitsland, allesbehalve democratisch, maar totalitair
BRD: Bondsrepubliek Duitsland - West-Duitsland

De macht van televisie

Met het opkomen van de televisie in de jaren vijftig ontstond een ideaal propagandamiddel voor zowel de communistische DDR als de kapitalistische BRD. Vooral die laatste benutte dit medium om de inwoners van Oost-Duitsland te informeren over de bewegingen in het volk voor meningsvrijheid, en om de inwoners ervan te laten zien hoe het westen op het vlak van economie, consumptie en samenleving verder ontwikkeld was dan het oosten. Dat alles tot grote ergernis van de SED.

Iedereen in de DDR kon West-Duitse zenders vrij ontvangen. Stoorzenders vanwege de SED ontbraken of werkten slechts heel plaatselijk of zeer mank. Had de DDR de nodige technologie niet? Het was dan ook voor de SED zinloos om het bekijken van West-Duitse uitzendingen te verbieden; de controle erop zou al te omvangrijk zijn, zou de taken van de geheime Stasi overbelasten. Alleen partijfunctionarissen, ordediensten en besturen kregen een absuluut verbod.

Vooral ARD, ZDF en enkele commerciële zenders straalden hun beelden over de DDR. Daartoe werden monstermasten geïnstalleerd langsheen het IJzeren Gordijn. Alleen de meest noordoostelijke delen van de DDR konden de zenders moeilijk tot niet ontvangen. In West-Berlijn zorgde een speciaal mediainstituut voor uitzendingen, het RIAS. Hun beelden waren meestal probleemloos te ontvangen in Oost-Berlijn, tenzij vanwege de DDR weer eens een schamele poging ondernomen werd om stoorzenders te activeren.

In de maand oktober 1989 legden de West-Duitse zenders een sterk accent op berichtgeving voor de Oost-Duitsers. Dat had tot gevolg dat de West-Duitse nieuwsuitzendingen vaak meer dan de helft van hun tijd besteedden aan berichtgeving voor Oost-Duitsers. Deze zenders waren voor DDR-burgers immers de enige bron van informatie over het verloop van demonstraties, over de stappen en het beleid van burgerbewegingen, en over het verloop van de exodus uit de DDR. Op 9 november zouden de West-Duitse zenders bijdragen tot de stormloop op de Berlijnse Muur. De Oost-Duitse televisie gaf enkel informatie die gedicteerd werd door de SED. Zij zweeg in alle talen over demonstraties of over vluchtelingen. Dat alles kwam als volgt over: Stel dat de ARD een sinaasappel toonde en elke toeschouwer liet zien dat die oranje was. Tegelijk voert de Oost-Duitse zender een betoog op, dat sinaasappels zwart zijn zonder echter een sinaasappel te tonen. Voor een zappende Oost-Duitser zal dit wel ronduit belachelijk overgekomen hebben!

Zaterdag 14 oktober 1989

Het weekeinde van 14-15 oktober 1989 was begonnen zoals de week eindigde: De SED-organen zetten voor de tweede dag op rij hun intens 'dialoog' met arbeiders op bedrijven en met sommige burgersamenkomsten voort, getrouw aan hun belofte na de massademonstratie in Leipzig om meer glasnost te tonen. En precies zoals op de dag voordien bestond die 'glasnost' uit het dicteren, het becommentariëren en het benadrukken van het SED-gedachtengoed. Hier en daar werden pseudo-vernieuwingen voorgesteld: "cosmetische verbeteringen", noemde Kurt Hager het. Uiteraard werd daarbij discreet gezwegen over de vluchtelingenstroom, over demonstraties en over burgerforums. Die laatsten kregen in de Oost-Duitse pers nog maar eens te horen dat zij staatsvijandig waren. Ach ja, de SED had een middeltje gevonden om het volk te paaien: Op die zaterdag verschenen in de 'Neues Deutschland' en andere partijgetrouwe kranten een aantal kritische brieven, op dezelfde of aanpalende pagina gevolgd door een partijgetrouw commentaar.

Kan u zich dan ook voorstellen, dat velen in de DDR op nieuwe demonstraties uit waren? De komende maandagdemonstratie in Leipzig zou de dimensies van de massademonstratie op 9 oktober wel eens flink kunnen overtreffen. Burgerforums als 'Demokratischer Aufbruch' en 'Neues Forum' kwamen op die zaterdag bijeen en hernieuwden hun strategie voor de komende dagen. Eenvoudig hadden zij het daarbij niet. Die vergaderingen gebeurden vrij clandestien want de Stasi vervolgde hen als illegale organisaties. Zo had Erich Honecker het immers op de dag voordien geformuleerd. Ondanks die tegenwerking kende ondermeer het 'Neues Forum' groot succes bij de burgers. Het telde toen reeds 25.000 leden, wat enorm veel was voor een 'illegale' organisatie. Op die dag publiceerde de SPD-DDR een oproep aan alle burgers om lokale kernen op te richten ter versteviging van de sociaal-democratische gedachte. Die SPD van de DDR was tot dan toe de enige politieke partij die in deze woelige periode ontstond. Ze was opgericht op 7 oktober 1989 en zou zeer belangrijk worden in de periode na de val van de Muur. De stichters ervan hadden ware moed, want nog meer dan burgerforums was een politieke partij de staatsvijand nummer 1 in de DDR. Alleen de SED-getrouwe blokpartijen - zie vorige artikels op deze blog - werden er geduld.

Ondertussen vluchtten nog dagelijks honderden DDR-burgers naar de West-Duitse ambassade in Warschau, naar deze in Praag en naar Hongarije waar het IJzeren Gordijn geopend was. Dat bezorgde de West-Duitse BRD grote opvangproblemen. In de talrijke opvangcentra in alle West-Duitse deelstaten kon men nauwelijks deze stroom aan. In Passau bijvoorbeeld, een van de opvangcentra in het oosten van Bayern, telde men op die zaterdag reeds de 50.000ste vluchteling. Overal in de BRD werden de vluchtelingen geïntegreerd in 1001 gemeentes. Deze hele organisatie kostte de BRD honderden miljoenen Marken.

In Warschau stelde zich een ernstig probleem met de vluchtelingen. Op de West-Duitse ambassade kampeerden op 14 oktober reeds 950 DDR-burgers. Deze kregen echter geen papieren om naar het westen uit te reizen. Een intens diplomatiek verkeer tussen West-Duitse, Oost-Duitse en Poolse politici zorgde ervoor dat zij uiteindelijk in de komende week zouden kunnen vertrekken. Het oponthoud was voornamelijk te wijten aan de weigering van de DDR om nog treinen met vluchtelingen over DDR-bodem toe te laten, zoals dit in de voorbije weken het geval was met vluchtelingen uit Praag. Dergelijk treinen werkten immers volgens de SED negatief op de bevolking. Daarmee verwees zij natuurlijk naar de betogingen in Plauen op 8 oktober waarbij gescandeerd was: "Das Vogtland grüßt den Zug der Freiheit".

Oproep SPD-DDR op 14.10.89 voor uitbreiding van de partij

 

Verschenen artikels 'Laatste maand van de Berlijnse Muur':

9 oktober 1989: Wir sind das Volk + Thema: oorzaken onrust DDR
10 oktober 1989: Een nieuwe wind in de SED? + Thema: macht der SED-ideologen
11 oktober 1989: SED in bocht van 180 graden + Thema: het historische van Leipzig 09.10.89
12 oktober 1989: Wat wil het Oost-Duitse volk? + Thema: blokpartijen in de DDR
13 oktober 1989: Het bedrog van de SED + Thema: FDGB, vakbond van SED
14 oktober 1989: Gespannen rust in het weekeinde + Thema: macht van TV
15 oktober 1989: Vluchten is de boodschap + Thema: doden aan Muur
16 oktober 1989: Eerste van drie belangrijke dagen + Thema: machtstructuren van DDR
17 oktober 1989: SED-leiding op de helling + Thema: portrait Honecker
18 oktober 1989: Honecker gaat, Krenz komt + Thema: portrait Egon Krenz
19 oktober 1989: De onmacht van Egon Krenz + Thema: reisvrijheid
20 oktober 1989: Aanslag op Berlijnse Muur + Thema: Houding BRD, SU, USA, Fra, GB
21 oktober 1989: Het volk houdt vol + Thema: SED-invulling van het begrip dialoog
22 oktober 1989: Voorbereiding maandagdemonstratie + Thema: rol van de kerken in 1989
23 oktober 1989: Leipzig in memo Hongarije + Thema: officiële machtsorganen DDR
24 oktober 1989: The show must go on + Thema: vrije meningsuiting
25 oktober 1989: Schabowski, DDR's Comical Ali + Thema: portrait Günter Schabowski
26 oktober 1989: Neonazisme in de DDR + Thema: Neonazisme
27 oktober 1989: schijnamnestie DDR + Thema: gevangenissen Stasi
28 oktober 1989: val muur der zwijgplicht + Thema: de Stasi
29 oktober 1989: SED geeft mondjesmaat toe + Thema: burgerbewegingen
30 oktober 1989: Paniekstemming in SED + Thema: consumptie in DDR
31 oktober 1989: SED wou Berlijnse Muur verkopen + Thema: Waarom moest de Berlijnse Muur weg?
1 november 1989: Krenz' kale reis naar Moskou
2 november 1989: SED op rand van instorting + Thema: Hoe kon Krenz de DDR redden?
3 november 1989: toename vluchtelingenstroom
4 november 1989: Berlijnse beer brult
5 november 1989: Stilte voor de storm
6 november 1989: "Weg de muur, weg de SED"
7 november 1989: Opening IJzeren Gordijn besloten
8 november 1989: Val Berlijnse Muur, de dag ervoor
9 november 1989: Chronologie val Berlijnse Muur

15:25 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: duitsland, berlijnse muur, communisme, ddr, spd, sed, brd |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.