11-10-09

11.10.89: SED in bocht van 180 graden

Berghofer Laatste maand van de Berlijnse Muur

Woensdag 11 oktober 1989: Wat een ommekeer in de SED!

Waar ter wereld was de Koude Oorlog meer zichtbaar aanwezig dan in Berlijn? De twee polen van de toenmalige wereld botsten er op elkaar, de zichzelf verklaarde vrije wereld en de zichzelf verklaarde socialistische wereld, het kapitalisme en het communisme. De Berlijnse Muur scheidde de twee werelden maar viel op 9 november 1989. Woelige maanden in de DDR en zeker een woelige oktober gingen daaraan vooraf. Vandaag: woensdag 11 oktober 1989: SED capituleert en is bereid tot dialoog.

Voorafgaand volgende afkortingen worden gebruikt:
SED: Socialistische eenheidspartij van Duitsland, zijnde de communistische partij van de DDR.
DDR: Duitse democratische republiek - Oost-Duitsland, allesbehalve democratisch, maar totalitair
BRD: Bondsrepubliek Duitsland - West-Duitsland

Het historische van 9 oktober 1989

Twee dagen na de memorabele massademonstratie in Leipzig werd overduidelijk, dat deze demonstratie als een historische revolutie te bestempelen was. Het niet inzetten van de ordediensten tegen de betogers was het eerste teken van een ware wending in de SED. Een week later, op 18 oktober 1989 zou bij de collaps van de DDR-leiding blijken dat die revolutie werkelijk voltrokken was. Ja, 9 oktober 1989 is niet in de geschiedenis gegaan als een gewapende putsch tegen de regering, maar als revolutie vanuit het volk zelf; eigenlijk met het krachtigste wapen dat bestaat: het verstand. Met ware moed hadden de 70.000 betogers de angst overwonnen, angst voor kogels, angst voor Russische tanks. "Keine Gewalt" was de schreeuw van het volk, was het teken van een geweldloze revolutie. "Wie sind das Volk" was de motivatie. De doodsstrijd van het totalitaire regime werd ingezet.

In de geschiedenisboeken staat 9 november 1989 - val van de Berlijnse Muur - aangegeven als de dag waarop de ondergang van de DDR begonnen was, de dag die de agonie van de Koude Oorlog inluidde, de dag die de fundamenten van de Sowjet-Unie en het communisme onherroepelijk aantastte. Maar in werkelijkheid werd de dood van de DDR op 9 oktober 1989 ingeluid.

Ergerns is het een beetje jammer, dat de massademonstratie in Leipzig niet diezelfde uitstraling heeft bekomen als de val van de Berlijnse Muur. Maar ja... de media waren in Leipzig verbannen, daar waar zij massaal aanwezig waren op het moment dat de Muur viel. De impact op de wereldbevolking was toen door de live-uitzending op televisie veel groter...

11 oktober 1989:

Vanuit het Politbüro der SED kwamen op woensdag 11 oktober 1989 vier verrassende berichten die een totale omkeer betekenden. Vooreerst werd op de Oost-Duitse televisie een verklaring voorgelezen: "We zijn getroffen door de golf van vluchtelingen en beloven een onderzoek naar de oorzaken. Het blijft daarbij echter open welke stappen te ondernemen zijn." Voor het eerst in haar geschiedenis speelde de DDR-leiding vreedzaam in op wat vanuit het volk gebeurde. Dat was op zich een ware revolutie. De SED stapte af van haar totalitaire houding, van haar dictaat aan het volk. Zij reageerde niet meer onderdrukkend, maar zoekend naar oplossingen. Wat een omkeer! Weliswaar zweeg het Politbüro in alle talen over de demonstraties van de afgelopen weken en zeker over die van Leipzig, maar de openlijke mededeling dat men de oorzaken zou onderzoeken betekede ergens een wil tot dialoog, en was dan ook een totaal nieuwe wind.

Ten tweede had de belangrijkste ideoloog van de SED een bocht genomen van 180 graden. Kurt Hager, die een ware hardliner was van de doctrine der DDR zoals in het artikel over 10 oktober weergegeven, verklaarde aan een Russisch weekblad tot ongeloof van velen: "De opgave voor de komende tijd is een preciese conceptie te vinden voor de verwezenlijking van noodzakelijke reformen." Wat zegt u daarvan? De man die het zeggen had in de partij en zich steeds hevig verzet had tegen Gorbatsjovs perestrojka, zet zich nu plots in voor een zoektocht naar wegen ter hervorming. Plots stond hij aldus volledig achter Gorbatjov. En hij ging zelfs verder dan een openheid voor reformen. Hij vulde aan: "Veranderingen veronderstellen een betere relatie met de bevolking." Dat is glasnost! Een minpunt: zijn oude starheid en koppigheid zorgden voor een klein mistoonje op het einde van zijn verklaring, waar hij accent legde op een betere informatiepolitiek vanwege de SED. Daarmee sloot hij even aan bij zijn aloude houding, dat de partij bepaalt wat goed en slecht is voor de bevolking en het erop aan komt om een juiste informatiepolitiek te voeren. Maar goed, wanneer zelfs Kurt Hager een bocht heeft genomen, dan...

Een derde 'wonder' was het feit dat het volksforum "Das neue Forum" weldra officieel erkend zou worden door de SED. De totalitaire partij leek aldus het bestaan van burgerbewegingen die een andere mening dan deze van de SED vertegenwoordigden, te erkennen en leek bereid om met dezen in gesprek te komen. Voor dit feit was de opperburgemeester van Dresden, Wolfgang Berghofer, verantwoordelijk. Hij was een SED-lid die reeds voor de gebeurtenissen van begin oktober zeer openstond voor dialoog met de bevolking. Daarin werd hij gesteund door Hans Modrow, een hoger geplaatst SED-lid die nauwe contacten had met de dialoogbereide Egon Krenz en de andere leden van het Politbüro. Hans Modrow zal later op de maand een belangrijke rol spelen in de DDR-politiek... Wolfgang Berghofer nam na de grote manifestatie in Dresden op 8 oktober en na de massademonstratie in Leipzig contact op met een comité van 20 burgers die de bevolking van Dresden vertegenwoordigden. Daarmee gedroeg hij zich anders dan het Politbüro dat voor 11 oktober elke dialoog weigerde. Hij aanhoorde niet alleen de groep van 20 burgers, maar steunde hen in hun eisen voor ondermeer persvrijheid en legalisering van de burgerforums. Dat laatste bracht Hans Modrow over aan het Politbüro. En ja... op 11 oktober hoorden we het resultaat ervan.

Een laatste opvallend iets vanuit de SED was de korte mededeling, dat partijleider en leider der DDR Erich Honecker afziet van zijn 's anderdaags gepland bezoek naar Denemarken. Er werd geen motivatie voor die stap gegeven. Wat was daar aan de hand? Van Erich Honecker was geweten dat hij een wankele gezondheid had. Was hij plots ziek? Of was er meer? Later op de maand zou blijken, dat op 10-11 oktober binnen het Politbüro een onverbiddelijke strijd was losgebarsten tussen harliners en leden die openstonden voor dialoog. Erich Honecker bleef halsstarrig trouw aan de aloude dogma's van het marxisme en bleef weigerachtig tegenover de nieuwe wind van Gorbatsjow, hoewel zijn rechterhand Kurt Hager duidelijk het andere kamp gekozen had. Hier zien we de eerste tekens van wat op 18 oktober zal gebeuren: de collaps van de DDR-leiding.

Video: Tagesschau West-Duitse ARD van 11 oktober 1989.

 

Verschenen artikels 'Laatste maand van de Berlijnse Muur':

9 oktober 1989: Wir sind das Volk + Thema: oorzaken onrust DDR
10 oktober 1989: Een nieuwe wind in de SED? + Thema: macht der SED-ideologen
11 oktober 1989: SED in bocht van 180 graden + Thema: het historische van Leipzig 09.10.89
12 oktober 1989: Wat wil het Oost-Duitse volk? + Thema: blokpartijen in de DDR
13 oktober 1989: Het bedrog van de SED + Thema: FDGB, vakbond van SED
14 oktober 1989: Gespannen rust in het weekeinde + Thema: macht van TV
15 oktober 1989: Vluchten is de boodschap + Thema: doden aan Muur
16 oktober 1989: Eerste van drie belangrijke dagen + Thema: machtstructuren van DDR
17 oktober 1989: SED-leiding op de helling + Thema: portrait Honecker
18 oktober 1989: Honecker gaat, Krenz komt + Thema: portrait Egon Krenz
19 oktober 1989: De onmacht van Egon Krenz + Thema: reisvrijheid
20 oktober 1989: Aanslag op Berlijnse Muur + Thema: Houding BRD, SU, USA, Fra, GB
21 oktober 1989: Het volk houdt vol + Thema: SED-invulling van het begrip dialoog
22 oktober 1989: Voorbereiding maandagdemonstratie + Thema: rol van de kerken in 1989
23 oktober 1989: Leipzig in memo Hongarije + Thema: officiële machtsorganen DDR
24 oktober 1989: The show must go on + Thema: vrije meningsuiting
25 oktober 1989: Schabowski, DDR's Comical Ali + Thema: portrait Günter Schabowski
26 oktober 1989: Neonazisme in de DDR + Thema: Neonazisme
27 oktober 1989: schijnamnestie DDR + Thema: gevangenissen Stasi
28 oktober 1989: val muur der zwijgplicht + Thema: de Stasi
29 oktober 1989: SED geeft mondjesmaat toe + Thema: burgerbewegingen
30 oktober 1989: Paniekstemming in SED + Thema: consumptie in DDR
31 oktober 1989: SED wou Berlijnse Muur verkopen + Thema: Waarom moest de Berlijnse Muur weg?
1 november 1989: Krenz' kale reis naar Moskou
2 november 1989: SED op rand van instorting + Thema: Hoe kon Krenz de DDR redden?
3 november 1989: toename vluchtelingenstroom
4 november 1989: Berlijnse beer brult
5 november 1989: Stilte voor de storm
6 november 1989: "Weg de muur, weg de SED"
7 november 1989: Opening IJzeren Gordijn besloten
8 november 1989: Val Berlijnse Muur, de dag ervoor
9 november 1989: Chronologie val Berlijnse Muur

14:11 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: duitsland, berlijnse muur, communisme, ddr, sed, brd |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.