09-10-09

Leipzig 09.10.89: Wir sind das Volk

krenz Laatste maand van de Berlijnse Muur

Maandag 9 oktober 1989: "Wir sind das Volk"

Waar ter wereld was de Koude Oorlog meer zichtbaar aanwezig dan in Berlijn? De twee polen van de toenmalige wereld botsten er op elkaar, de zichzelf verklaarde vrije wereld en de zichzelf verklaarde socialistische wereld, het kapitalisme en het communisme. De Berlijnse Muur scheidde de twee werelden maar viel op 9 november 1989. Woelige maanden in de DDR en zeker een woelige oktober gingen daaraan vooraf. Vandaag: maandag 9 oktober 1989: massademonstratie in Leipzig en overwinning van het volk over de harde houding der SED.

Voorafgaand volgende afkortingen worden gebruikt:
SED: Socialistische eenheidspartij van Duitsland, zijnde de communistische partij van de DDR.
DDR: Duitse democratische republiek - Oost-Duitsland, allesbehalve democratisch, maar totalitair
BRD: Bondsrepubliek Duitsland - West-Duitsland

De sfeer in de DDR voor maandag 9 oktober 1989.

Op 4 juni 1989 werd de opstand van de Chinese studenten tegen het communistische regime bloedig neergeslagen op het Tiananmenplein in Peking. Dit feit heeft een grote rol gespeeld op zowel de DDR-leiding als op het Oost-Duitse volk. De SED voorzag een gelijkaardig ingrijpen, mocht het Oost-Duitse volk al te zeer demonstreren tegen de partij. Alleen Egon Krenz, topman binnen de SED, relativeerde dergelijk ingrijpen en hoopte op dialoog met de tegenstanders in de DDR. Het Oost-Duitse volk zag in het gebeuren op het Tiananmen-plein enerzijds de hoop op een gelijkaardige manifestatie in Berlijn, vreesde anderzijds een gelijkaardige repressie vanwege - vooral - de meer dan 400.000 Sowjet-soldaten in de DDR.

Het Oost-Duitse volk was voor 9 oktober reeds in talrijke kleinere betogingen opgekomen tegen de SED. Men verlangde vrijheid en het einde van het totalitaire regime in de DDR. De roep naar democratie werd week na week luider. Het volk voelde zich gesteund door allerlei eerdere feiten uit de voorbije jaren. Vooreerst waren er de stakingen en betogingen van Poolse arbeiders in Gdansk. Daar voerde Lech Walesa reeds enkele jaren een strijd tegen het communisme met zijn vakbond Solidarnosc. Ten tweede steunde de Poolse paus Johannes Paulus II de demonstraties tegen het communisme in Polen en kleinere demonstraties elders. Ten derde opende Michail Gorbatsjov als president van de Sowjet-Unie alle poorten tot dialoog en openheid in de communistische wereld met zijn zo beroemde denkpatronen glasnost en perestrojka. Vooral dit gegeven gaf het Oost-Duitse volk de moed om vredelievend te demonstreren. De vrees voor represaillemaatregelen werd daardoor kleiner en kleiner. En tenslotte motiveerde de studentenopstand op het Tiananmen-plein het Oost-Duitse volk.

40ste verjaardag DDR en betoging in Plauen.

Op zaterdag 7 oktober 1989 vierde de SED de 40ste verjaardag van de DDR. Een monsterachtige show en parade werd in Oost-Berlijn opgevoerd. Het was eigenlijk een enorme farce! De SED wou aan het volk tonen dat zij - en alleen zij - het welzijn van het Oost-Duitse volk ter harte nam. Maar tegelijk toonde die parade de angst die de SED had voor de vrijheidsbewegingen. De SED leefde immers - in tegenstelling tot de glasnost van Sowjet-president Michail Gorbatsjov - nog steeds in de stoere verouderde denkpatronen van het stalinisme.

Op diezelfde 7de en ook op de 8ste oktober 1989 hadden relatief grote manifestaties plaats in Plauen, een stadje in het Vogtland niet ver van de Tsjechische grens. Doorheen de stad trokken reeds wekenlang kolonnes van Oost-Duitse vluchtelingen in de richting van Tsjechoslowakije. In de West-Duitse ambassade in Praag - net zoals in West-Duitse ambassades in Warschau en Boedapest - konden zij immers een visum bekomen om naar de BRD te vluchten. Bovendien trokken meerdere kolonnes doorheen Tsjechoslowakije naar Hongarije, waar tevoren een 'lek' in het IJzeren Gordijn was ontstaan. Ooh, wat hoopten Oost-Duitsers dat dergelijke lek ooit eens mogelijk zou worden in de Berlijnse Muur! Maar daar durfde geen enkele voor wedden. De manifestatie in Plauen groeide uit tot een beweging van tienduizend mensen. Doorheen deze stad reed in die weken ook een bijzondere trein, die Oost-Duitse vluchtelingen vanuit Praag naar het westen transporteerde. Daartoe had de BRD een speciale overeenkomst afgesloten met de DDR. De betogers troepten dan ook samen aan de spoorlijn en riepen de voorbijrijdende trein toe: "Das Voftland grüßt den Zug der Freiheit". In Berlijn reageerde de SED verontwaardigd. Dergelijke manifestatie op de dag van de 40ste verjaardag der DDR en onmiddellijk erna was een regelrechte schande. SED-verantwoordelijken bespraken de situatie met Michail Gorbatsjov, die in Oost-Berlijn de feestelijkheden had bijgewoond. Gorbatsjov maande de SED-leiding aan tot glasnost en tot bereidwilligheid voor reformen. Die stelling herhaalde hij voor de camera's van West-Duitse journalisten. De SED weigerde echter reformen en gaf de veiligheidsdiensten in Plauen opdracht om de manifestatie met geweld te beëindigen. Immers... 's anderendaags, op 9 oktober 1989, zou alweer een maandagsdemonstratie in Leipzig doorgaan. Daar organiseerde de geestelijke van de Nikolaikirche, Christian Führer, reeds sinds begin september vredevolle protestbetogingen, elke maandag na het 'vredesgebed'. De SED vreesde dat de manifestatie in Plauen bij de demonstranten van Leipzig wel eens aanstekelig zou kunnen werken. Ook in Oost-Berlijn, in Dresden en in Potsdam poogden veiligheidslui demonstraties met geweld te onderdrukken en werden honderden demonstranten aangehouden.

9 oktober 1989: overwinning van het volk.

Op maandag 9 oktober 1989 heerste dan ook spanning in Leipzig. Het volk zag in de manifestatie van Plauen inderdaad een stimulans om nog veel massaler op straat te komen dan tevoren tijdens de klassiek geworden maandagdemonstraties. De stadsverantwoordelijken zagen dit in, en riepen in een speciale boodschap het volk van Leipzig op om rust en bezonnenheid te laten heersen. In Oost-Berlijn bereidde de SED haar houding voor. Mocht de demonstratie in Leipzig al te 'groot' worden, dan zouden de veiligheidkrachten met geweld tussenkomen. Op de radio herhaalde men een bedreiging die reeds op 6 oktober geuit werd. Toen vreesde de SED verstoringen tijdens het feest van 40ste verjaardag der DDR en dreigde op radio met een "Chinese oplossing"! Het volk van Leipzig voelde dan ook het gevaar... Tiannamen in hun stad? In de voormiddag van 9 oktober uitte zich de algemene commandant van de 400.000 sterke Sowjettroepen in de DDR met de mogelijkheid, dat Russische tanks ingezet zouden kunnen worden. De SED zond extra veiligheistroepen naar de stad. Journalisten werden de toegang tot de stad ontzegd. De media waren dan ook niet te bespeuren. Zij verzamelden zich in Oost-Berlijn waar een drieduizend betogers door de straten trokken. De SED was wellicht opgetogen, dat de persaandacht zich op Berlijn concentreerde, en dat zij aldus meer vrij spel zou hebben om hard op te treden, indien het in Leipzig uit de hand zou lopen... Duizende veiligheidsagenten namen stellingen in rond de Nikolaikirche en zelfs in de kerk.

Om 17h begon het klassiek geworden vredesgebed in de Nikolaikirche. De kerk was veel te klein geworden... Rond de kerk patrouileerden 8000 agenten. Nog eens 5000 extra veiligheidslui namen stelling in de stad in, meestal scherpschutters. Maar tegelijk verzamelden zich meer en meer burgers op het plein voor de kerk. Wanneer het vredesgebed ten einde liep, was tot ieders verbazing een massa van 70.000 demonstranten ontstaan. Het was van in het begin der jaren vijftig geleden dat in de DDR zoveel volk op straat kwam om te betogen. Toen werd de massabeweging brutaal onderdrukt. Geestelijke Christian Führer van de Nikolaikirche riep iedereen nog eens extra op om vredevol te betogen. De massa zette zich rond 17.30h in beweging. Doorheen de stad weerklonken de woorden "WIR SIND DAS VOLK", afgewisseld met "Gorbi, Gorbi" en de diepzittende vrees "Keine Gewalt".

De veiligdiensten waren radeloos met dergelijk massa. In alle haast werd om 18.30h Egon Krenz opgebeld. Hem werd gevraagd of de veiligheidstroepen de demonstratie moesten neerslaan. Krenz antwoordde echter niet! Was hij teveel bezig met de kleinere demonstratie in Oost-Berlijn en hat hij - zoals iedereen - nooit dergelijke massa in Leipzig verwacht? Was hij in twijfel? Of vreesde hij een mislukking van tussenkomst door de veiligheidstroepen? Die waren immers slechts uitgerust en getraind op betogingen van enkele duizenden.

Terwijl de veiligheid wachtte op een antwoord van Egon Krenz groeide de roep van de massa steeds aan: "Wir sind das Volk!" en "Keine Gewalt!". Vooral dat laatste vertolkte de spanning die in de stad te snijden was. De deelnemers beseften al te zeer dat de SED een massa als deze niet zou tolereren.

En dan... kort na 19h waren de verantwoordelijken der stad het wachten op Krenz's antwoord beu. Zij namen zelf het roer in handen: Zij gaven alle ordetroepen het bevel om zich in de achtergrond terug te trekken! En inderdaad gebeurde dit voor de ogen van de verbaasde demonstranten. Plots voelden zij de druk van de angst wegvallen. Het "Wir sind das Volk, wir sind das Volk" klonk meteen hoopvoller, ja, het klonk als een ware overwinning. Voortaan zouden vreedzame demonstraties in de DDR mogelijk worden; voortaan zou vrije meningsuiting niet gesmoord worden in een vuur van kogels. Het was op 9 oktober de eerste keer, dat geen enkel schot gelost werd... Om 19.15h kwam dan eindelijk het antwoord van Egon Krenz: bevestiging van de terugtrekking der troepen. Geen tweede Tiannamen! De betoging eindigde vreedzaam rond 21h.

9 oktober 1989 werd door het ontbreken van elke repressie het begin van het einde der DDR. De val van de Berlijnse Muur een maand later zou niets anders worden dan de bezegeling van de maandagdemonstratie in Leipzig op die fameuze maandag 9 oktober 1989. Tien jaar later - op 4 november 1999 - herdacht men de demonstraties in de DDR met een groot spandoek: "WIR WAREN DAS VOLK".

Video: Tagesschau West-Duitse ARD van 9 oktober 1989, toen de ARD nog geen weet had van het massaprotest in Leipzig. Slechts als een bijkomend nieuwsitem werd kort vermeld, dat in Leipzig alweer een maandagdemonstratie liep. Alle aandacht van de pers ging immers naar een kleinere betoging in Oost-Berlijn.

Video: Tagesschau West-Duitse ARD van 10 oktober 1989 met reportage Leipzig 9 oktober 1989. De beelden bekwam de ARD clandestien.

Videoboodschap naar aanleiding van 20ste verjaardag van 9 oktober 1989

Toonband houding Egon Kenz op 9 oktober 1989

Plannen van Sowjet-commandeur voor inzet van Russische tanks tegen Leipzig

 

Verschenen artikels 'Laatste maand van de Berlijnse Muur':

9 oktober 1989: Wir sind das Volk + Thema: oorzaken onrust DDR
10 oktober 1989: Een nieuwe wind in de SED? + Thema: macht der SED-ideologen
11 oktober 1989: SED in bocht van 180 graden + Thema: het historische van Leipzig 09.10.89
12 oktober 1989: Wat wil het Oost-Duitse volk? + Thema: blokpartijen in de DDR
13 oktober 1989: Het bedrog van de SED + Thema: FDGB, vakbond van SED
14 oktober 1989: Gespannen rust in het weekeinde + Thema: macht van TV
15 oktober 1989: Vluchten is de boodschap + Thema: doden aan Muur
16 oktober 1989: Eerste van drie belangrijke dagen + Thema: machtstructuren van DDR
17 oktober 1989: SED-leiding op de helling + Thema: portrait Honecker
18 oktober 1989: Honecker gaat, Krenz komt + Thema: portrait Egon Krenz
19 oktober 1989: De onmacht van Egon Krenz + Thema: reisvrijheid
20 oktober 1989: Aanslag op Berlijnse Muur + Thema: Houding BRD, SU, USA, Fra, GB
21 oktober 1989: Het volk houdt vol + Thema: SED-invulling van het begrip dialoog
22 oktober 1989: Voorbereiding maandagdemonstratie + Thema: rol van de kerken in 1989
23 oktober 1989: Leipzig in memo Hongarije + Thema: officiële machtsorganen DDR
24 oktober 1989: The show must go on + Thema: vrije meningsuiting
25 oktober 1989: Schabowski, DDR's Comical Ali + Thema: portrait Günter Schabowski
26 oktober 1989: Neonazisme in de DDR + Thema: Neonazisme
27 oktober 1989: schijnamnestie DDR + Thema: gevangenissen Stasi
28 oktober 1989: val muur der zwijgplicht + Thema: de Stasi
29 oktober 1989: SED geeft mondjesmaat toe + Thema: burgerbewegingen
30 oktober 1989: Paniekstemming in SED + Thema: consumptie in DDR
31 oktober 1989: SED wou Berlijnse Muur verkopen + Thema: Waarom moest de Berlijnse Muur weg?
1 november 1989: Krenz' kale reis naar Moskou
2 november 1989: SED op rand van instorting + Thema: Hoe kon Krenz de DDR redden?
3 november 1989: toename vluchtelingenstroom
4 november 1989: Berlijnse beer brult
5 november 1989: Stilte voor de storm
6 november 1989: "Weg de muur, weg de SED"
7 november 1989: Opening IJzeren Gordijn besloten
8 november 1989: Val Berlijnse Muur, de dag ervoor
9 november 1989: Chronologie val Berlijnse Muur

Commentaren

vraag;waar kan ik vinden de namen van de nederlandse gasten ,die door de O Duitse communistenof SED waren uitgenodigd om de viering vd 40 ste verjaardag vd DDR bij te wonen,en wie daarvan op deze uitnodiging zijn inggegaan?

Gepost door: Cees van Dam | 21-11-10

De commentaren zijn gesloten.