07-05-08

Johannes Brahms: klaviervirtuoos

Johannes Brahms
Johannes Brahms

Klaviervirtuoos

Johannes Brahms (1833-1897) is een van de meest beroemde Duitse componisten uit de 19de eeuw. De Hamburger is wellicht velen bekend om zijn Deutsches Requiem en zijn vier symfonieën. Maar ook heel veel klavierwerk danken we aan deze persoon. Hij heeft een haast levenslange strijd gevoerd tegen Richard Wagner en Franz Liszt. Oorzaak daarvoor was de totale tegenstelling in visies over muziek: zuivere muziek als zelfstandig ideaal (Brahms) tegengesteld aan de programmatorische muziek (Wagner). Bijzonder in het leven van de vrijgezel Brahms is de echtgenote van Robert Schumann, Clara Schumann. Deze vrouw zal een zekere invloed hebben op het klavierwerk van Johannes.

Om al onmiddellijk in de juiste sfeer te komen, kan u de video met de derde symfonie van Brahms alvast aanklikken. Klinkt u bekend in de oren, niet? De componist ervan werd geboren in 1833. Hij werd een Hamburger wiens vader actief was als musicus in danszalen. Deze speelde hoorn en contrabas en zag muziek als een bron van inkomsten, meer ook niet, net voldoende om een broodwinning te hebben. In diezelfde geest stuurde hij zijn zoontje Johannes naar de muziekschool vanaf zijn zevende levensjaar.

Vrij snel bleek Johannes een klein virtuoosje aan het klavier te zijn. Als puber schreef hij reeds composities. In 1849 verscheen zijn allereerste bekende compositie "Phantasien über einen beliebten Walzer", een verfijnd stukje klavierspel. Johannes zag muziek werkelijk als een kunst op zich en vertolkte dit in klavierwerk dat niet altijd zo eenvoudig te bespelen is. Vrij snel schreef hij het ene opus na het andere. Daarbij ging hij wel vrij eigenzinnig om met zijn naam en de nummering van de werken. Zo schreef hij als jongeling steeds vanuit een schuilnaam, nu eens G. W. Marcks, dan weer Karl Würth, alsof hij zijn eigenlijke naam verbergen wou, ergens wellicht vanuit een vrees om onvoldoende perfectie te hebben benaderd. Slechte kritiek viel dan niet op zijn persoon zelf als Johaannes Brahms. Een perfectionist is hij steeds geweest. Sommige werken bracht hij pas uit na jaren herwerking. Ook had hij de rare gewoonte om zijn werken op een totaal willekeurige manier te nummeren, alsof hij de indruk wou laten reeds heel wat gepresteerd te hebben... ach ja.

Johannes Brahms

Johannes Brahms als twintigjarige; brak door dankzij de steun van Robert Schumann

Op zijn twintigste - in 1853 - zou hij de eigenlijke doorbraak als componist en klaviervirtuoos kennen. Daarvoor tekende de nieuw ontstane vriendschap met een zekere Joseph Joachim. Deze was twee jaar ouder dan Johannes en afkomstig van de omgeving van Bratislawa. Hij was een vioolwonder, kreeg zijn bekendheid in de muzikale wereld door Felix Mendelsohn Bartholdy (1809-1847), eveneens een rasechte Hamburger. Joseph Joachim was in 1853 als jonge man reeds koninklijk concertmeester aan het hof van de Hannoversche koninkrijk. Het is daar dat Johannes hem leerde kennen. Joseph Joachim zou een ware levensgezel voor Johannes worden.

Joseph Joachim kende Franz Liszt (1811-1886) goed. Ja, ja, Johannes Brahms leefde in een tijd van grote Duitse en Duitstalige componisten. Zo kunnen we vernoemen: Franz Liszt, Felix Mendelsohn Bartholdy, Richard Wagner (1813-1883), Anton Bruchner (1824-1896), Robert Schumann (1810-1856), en de componist Ludwig van Beethoven was slechts zes jaar voor Johannes geboorte gestorven in 1827. Franz Liszt en Richard Wagner zullen de hevige tegenstanders van Brahms worden, Robert Schumann an Anton Bruchner de bevriende componisten. Johannes Brahms werd reeds tijdens zijn leven vaak beschouwd als de reïncarnatie van Ludwig van Beethoven. Zo zie je maar.... Johannes staat in een rij van grootse componisten, haast allen leeftijdsgenoten.

COMPONISTEN
Johannes Brahms   levensloop

Ludwig van Beethoven   voorbeeld voor Brahms, levensloop

Robert Schumann   mentor van Brahms, levensloop

Franz Liszt   tegenstrever van Brahms, levensloop

Richard Wagner   tegenstrever van Brahms, levensloop

Joseph Joachim stelde in 1853 de twintigjarige Johannes Brahms voor aan de 42-jarige componist Franz Liszt. Deze was hofkapelmeester in Weimar en leek aanvankelijk geïnteresseerd in Brahms klavierwerk. Hij zou de jonge componist voorstellen bij de muziekuitgeverij Breitkopf & Härtel. Maar daar kwam niet van ondanks zijn belofte. Lag het klavierwerk dan toch niet in de gunst van Franz Liszt? Wel, het klavierwerk van Johannes op zich vond Franz Liszt de moeite waar, maar de muziekuiting van Brahms beviel hem helemaal niet. De klavierwerken waren te zuiver gericht op muziek als dusdanig, zonder enige binding met andere idealen. Franz Liszt was tegen elke opvatting dat muziek een zelfstandig ideaal is en stond eerder voor het benutten van muziek om andere idealen te benaderen, zoals muziek in dienst van de natuur of van de dichtkunst. Muziek als ideaal op zich verwierp hij radicaal en aldus ook de werken van Brahms. Hier zien we reeds het begin van een levenslange strijd tussen twee visies over muziek. De jonge man Brahms moest dan ook op zoek naar een geestesgenoot in de muzikale wereld.

Deze vond hij – eveneens door bemiddeling van Joseph Joachim -in de componist Robert Schumann. Die was ongeveer van dezelfde leeftijd als Franz Liszt, zag echter muziek als zuiver ideaal op zich, totaal in tegenstelling tot Franz Liszt. Het klavierwerk van Johannes Brahms boeide hem van bij de eerste partituur die hij in handen kreeg. Hij was er gewoon door overdonderd. Dat blijkt uit een artikel dat in een tijdschrift verscheen waarbij Robert Schumann de jonge Johannes Brahms voorstelde:

ROND DIT THEMA
 Videos werken van Brahms   op YouTube

 Johannes Brahms   fotoreeks op PicSearch

Johannes Brahms Gesellschaft   webpresence

Johannes Brahms museum   Müzzuschlag

"Und er ist gekommen, ein junges Blut, an dessen Wiege Grazien und Helden Wache hielten. Er heißt Johannes Brahms, kam von Hamburg, dort in dunkler Stille schaffend, aber von einem trefflichen und begeistert zutragenden Lehrer gebildet in schwierigen Setzungen der Kunst, mir kurz vorher von einem verehrten bekannten Meister empfohlen. Er trug, auch im Äußeren, alle Anzeichen an sich, die uns ankündigen: Das ist ein Berufener.

[Tot mij is een jongeman gekomen aan wiens wieg gratiën en helden de wacht hielden. Hij heet Johannes Brahms uit Hamburg. Daar schepte hij in alle stilte muziek, werd opgeleid door een bekwaam meester. Een bekende man introduceerde hem aan mij. Hij draagt alles in zich, dat wijst op een beroeps!]

Danzij deze hulp van Robert Schumann werd Johannes als twintigjarige plots een beroemdheid. Robert Schumann leidde hem in bij de muziekuitgeverij Breitkopf & Härtel, waarheen Franz Liszt de jongeman niet wou leiden. Dra werden Johannes' klavierwerken gegeerd door heel wat muziekkenners. Een mooie toekomst stond hem te wachten. En voor Robert Schumann stond wellicht een iets of wat moeilijkere toekomst te wachten, want Johannes liet zijn oogjes vallen op niemand minder dan de echtgenote van Robert, Clara Schumann. Daarover morgen meer.

 

(Fotolicentie vrij naar info wikipedia)

 

JOHANNES BRAHMS
Klaviervirtuoos   (7 mei 2008)

17:42 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: muziek, klavier, piano, johannes brahms |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.