22-04-08

Taalhulp: hoofdletters, deel 5

bild4
Spelling

Het gebruik van hoofdletters

Het gebruik van hoofdletters in de Duitse taal is enerzijds sterk gelijkaardig aan het gebruik ervan in het Nederlands, anderzijds zeer verschillend, vooral wat de substantieven en gesubstantiveerde woorden betreft. Niet steeds is er klaarheid te bespeuren. In een reeks berichten op dinsdag worden alle regels in dit verband nog eens overlopen. De laatste spellingsregels sinds augustus 2006 vormen hier de basis. Voorbeelden stammen allen uit het officiële besluit er rond.

Na de vorige vier delen over hoofdletters (zie links onderaan) valt nog veel te vermelden over het wel of niet gebruiken van hoofdletters...

Voornaamwoorden die als een substantivering in een zin voorkomen, worden niet met een hoofdletter geschreven. Voorbeelden:

  • In diesem Wald hat sich schon mancher verirrt.
  • Ich habe mich mit diesen und jenen unterhalten.
  • Wenn einer eine Reise tut, so kann er was erzählen.
  • Das muss (ein) jeder mit sich selbst ausmachen.
  • Wir haben alles mitgebracht.

Maar worden die gesubstantiveerde voornaamwoorden voorafgegaan door een lidwoord, dan mag (moet niet) een hoofdletter gebruikt worden. Voorbeelden:

  • Grüß mir die deinen/Deinen (die deinigen/Deinigen)!
  • Sie trug das ihre/Ihre (das ihrige/Ihrige) zum Gelingen bei.
  • Jedem das seine/Seine!

De onbepaalde telwoorden "viel, weinig, eine, andere" worden als substantivering niet met een hoofdletter geschreven. Voorbeelden:

  • Das haben schon viele erlebt.
  • Zum Erfolg trugen auch die vielen bei, die ohne Entgelt mitgearbeitet haben.
  • Nach dem Brand war nur noch weniges zu gebrauchen.
  • Sie hat das wenige, was noch da war, in eine Kiste versorgt.
  • Die meisten haben diesen Film schon einmal gesehen.
  • Die einen kommen, die anderen gehen.
  • Was der eine nicht tut, soll der andere nicht lassen.
  • Sie hatte noch anderes zu tun.
  • Unter anderem wurde auch über finanzielle Angelegenheiten gesprochen.

Getallen beneden een miljoen worden zonder hoofdletter geschreven, ook al vormen ze een substantivering. voorbeelden:

  • Was drei wissen, wissen bald dreißig.
  • Sie rief um fünf an.
  • Wir waren an die zwanzig.
  • Er sollte die Summe durch acht teilen.
  • Wir fünf gehören zusammen.
  • Der Mensch über achtzig schätzt die Gesundheit besonders.

Maar de substantiveringen "hundert, tausend , dutzend" mogen (moeten niet) met een hoofdletter geschreven worden indien zij duidelijk verwijzen naar een niet exacte hoeveelheid. Voorbeelden:

  • Es kamen viele tausende/Tausende von Zuschauern.
  • Sie strömten zu aberhunderten/Aberhunderten herein.
  • Der Stoff wird in einigen Dutzend/dutzend Farben angeboten.

Bij eigennamen die een woordgroep vormen, schrijft men lidwoorden, voornaamwoorden of voegwoorden in de eigennaam zonder hoofdletter. Adjectieven erin worden wel met een hoofdletter geschreven. Voorbeelden:

  • Johann Wolfgang von Goethe
  • Charles de Coster
  • Ludwig van Beethoven
  • der Apokalyptische Reiter
  • Walther von der Vogelweide
  • Holbein der Jüngere
  • der Alte Fritz
  • Katharina die Große

Datzelfde geldt voor plaatsnamen. Voorbeelden:

  • Vereinigte Staaten von Amerika
  • Neu Lübbenau,
  • Unter den Linden
  • In der Mittleren Holdergasse
  • Am Tiefen Graben
  • Bayerischer Wald
  • Rotes Meer
  • Kleine Antillen
  • Kap der Guten Hoffnung

Eveneens hetzelfde geldt voor namen van organisaties, gebouwen, verenigingen, kranten en weekbladen, historische feiten. Voorbeelden:

  • der Fliegende Hamburger
  • die Große Mauer (in China)
  • der Schiefe Turm (Pisa)
  • Klinik für Innere Medizin der Universität Rostock
  • Zweites Deutsches Fernsehen (ZDF)
  • Internationales Olympisches Komitee
  • Gasthaus zur Neuen Post
  • Frankfurter Allgemeine Zeitiung
  • der Zweite Weltkrieg

Maar soms wordt van deze regel hier net boven afgeweken. Dat komt vooral voor, wanneer de ambtenarij per vergissing de naam van een instelling of zo fout heeft ingeschreven inde registers. In dat geval blijft die fout bestaan. Zo bijvoorbeeld: Akademie für Musik und darstellende Kunst Mozarteum.

Opmerking: adjectieven die gevormd worden uit een plaatsnaam en de uitgang "-er" schrijft men altijd met hoofdletter, ook al gedragen ze zich helemaal niet als een substantivering, maar als een echt adjectief. Eindigen deze adjectieven niet op een "-er", dan worden ze bij adjectivistisch gebruik klein geschreven. Dat laatste geldt ook voor afleidingen van persoonsnamen. Voorbeelden:

  • die Berliner Bevölkerung
  • die New Yorker Kunstszene
  • der Schweizer Käse
  • Die belgische Städte
  • Der holländische Käse
  • die darwinistische Evolutionstheorie
  • die goethischen Dramen

Men schrijft adjectieven ook met een hoofdletter indien zij deel zijn van een titel, bepaalde kalenderdagen, classificaties van wetenschappelijke aarden en rassen. Voorbeelden:

  • der Heilige Vater
  • der Regierende Bürgermeister
  • die Königliche Hoheit
  • der Technische Direktor
  • der Heilige Abend,
  • der Internationale Frauentag
  • der Erste Mai
  • Schwarze Witwe
  • Fleißiges Lieschen

Tot slot: in brieven, emails, telegrammen schrijft men de beleefdheidsvorm steeds met hoofdletters. Maar de vertrouwelijkheidsvorm mag (moet niet) met kleine letter geschreven worden. Voorbeelden van dat laatste:

  • Lieber Freund, ich schreibe dir/Dir diesen Brief und schicke dir/Dir eure/Eure Bilder ...

Tot daar de problematiek van hoofdletters in de Duitse taal.

 

11:51 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: duits, spelling, taalhulp, hoofdletters |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.