22-04-08

Oorlogsschuldvraag: mening van Entente over schuld WOI

weimar
Oorlogsschuldvraag

Mening Entente over oorlogsschuld

Na de Eerste Wereldoorlog 1914-1918 werd voor het eerst in de geschiedenis de oorlogsschuldvraag gesteld om daaruit een schadevergoeding te eisen van de agressor. Dat feit heeft Duitsland nooit echt verkropt en blijft tot op de dag van vandaag een hekel punt. Wie is immers verantwoordelijk voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog? Het antwoord op die vraag zal in de loop van deze serie gezocht worden. Na die oorlog werd de verantwoordelijkheid voor een oorlog nog slechts overwogen in functie van de Rechten van de Mens en de UNO- besluiten . Hoe zat het voor de Eerste Wereldoorlog? Welke soort oorlogen werden gevoerd doorheen de mensheid en in welke mate werden ze moreel aanvaard? Bestonden er wetten ter regeling van een oorlog? Welke rol spelen de USA tegenwoordig in oorlogen en worden ook zij geconfronteerd met een oorlogsschuldvraag? Tal van vragen waarop in deze reeks ingegaan wordt, met uiteraard een groot accent op het unieke van de schuldvraag voor de Eerste Wereldoorlog en de gevolgen ervan. Ter verduidelijking. deze reeks behandelt de oorzaak en aanleiding en doel van een oorlog, niet het oorlogsrecht tijdens een oorlog.

Het Verdrag van Versailles 1919 had voor het eerst in de geschiedenis een schuldige vastgelegd voor een oorlog. Het ging om de Eerste Wereldoorlog. Zulke schuldaanwijzing was interessant voor de grootmachten, want zowel Groot-Brittannië als Frankrijk en ook andere bondgenoten hadden zware oorlogsleningen aangegaan bij de USA. De terugbetaling ervan zou vlot verlopen, indien er een schuldige voor de oorlog kon gevonden worden; die zou dan opdraaien voor die kosten. En zo legde het verdrag Duitsland vast als enige schuldige.

Hoe reageerden de regeringen in de betrokken staten en historici in elk van deze staten op de alleenschuld van Duitsland doorheen de jaren? Vandaag zoeken we het antwoord erop vanuit de mening van de regeringen en historici in Frankrijk, Groot-Brittannië, de USA en de Sowjetunie-Rusland.

Houding van Frankrijk

Na de Eerste Wereldoorlog bleef Frankrijk zich bedreigd voelen door Duitsland. De geest van Raymond Poincaré, Frans president tot 1920, overheerste. Duitsland was onvoldoende gekraakt. Het aandringen en bekomen van de alleenschuld van Duitsland in het verdrag van Versailles was opperste prioriteit, maar er moest meer gebeuren. De Franse buitenlandse politiek werd gericht op een verder isoleren van Duitsland. Daartoe werden de banden met Polen nauw aangehaald. Frankrijk was er ook als de kippen bij om het Ruhrgebied, hart van economisch Duitsland, te bezetten in 1923 bij niet voldoende betalingen van de opgelegde herstelkosten. Groot-Brittannië had zich daartegen verzet uit vrees voor een nieuwe hegemonie in continentaal Europa: deze van Frankrijk.

De uitspraak van Georges Clemenceau, Frans minister-president in 1919, was klaar en duidelijk. Duitsland heeft de alleenschuld voor de voorbije oorlog. "Le boche payera tout!" was zijn beruchte reactie. Pas in 1925 ontstond een kleine toenadering tot Duitsland, te danken aan Aristide Briand, Frans minister voor Buitenlandse Zaken. Hij zocht verzoening met Duitsland, sprak zich echter niet uit over de schuldvraag. De officiële stelling bleef dan ook gehandhaafd. Sinds Aristide Briand tot op heden heeft elke Franse regering geweigerd zich uit te spreken. Een evolutie zoals in Duitsland waarbij een gedeelde schuld van alle grootmachten uiteindelijk erkend werd, was en is in Franse regeringskringen niet te bespeuren.

In de eerste jaren na de oorlog spraken de Franse socialisten over een gedeelde schuld tegen de houding van de regering in Parijs in. Maar ook zij stonden pal achter het verdrag van Versailles als het op betalingen aankwam. In 1950 was een evolutie waar te nemen onder de Franse historici. Zij organiseerden in dat jaar de "dagen van de historici" waarbij zij samen met een aantal Duitse collega's de mening van David Lloyd George deelden. Llyod George was de Britse premier-minister tijdens de laatste oorlogsjaren. Hij verklaarde na de oorlog in 1934: "Europa was een kokende ketel. De naties vloeiden over van oorlogsgedachten zonder enig spoor van bezorgdheid of betrokkenheid. Zij stevenden naar de afgrond... maar geen van hen wou effectief een oorlog, in ieder geval niet in die mate." Door de aanhang van een groot deel der Franse historici aan deze stelling van Llyod George kwam het tot een verzoening tussen Franse en Duitse historici.

Na deze samenkomst in 1950 werd nog zelden over de schuldvraag voor de Eerste Wereldoorlog gepraat onder Franse historici. Alleen bij het ontstaan van de visie van Fritz Fischer in Duitsland (in de jaren zestig – zie vorige posting) met het overdonderde bewijs van Duitslands schuld kwamen Franse historici tussen beide en relativeerden die visie. Zij misten de wisselwerking met andere grootmachten in Fischers stelling. Daarmee bevestigden ze de heersende mening onder Franse historici, dat alle grootmachten verantwoordelijk waren.

Los van de meningen in Frankrijk is het interessant deze te kennen van Mark B. Hayne, Brits historicus die in 1993 een merkwaardig boek publiceerde onder de titel "The French Foreign Office and the Origines of the First World War". Daarin ging Hayne diep in op de Franse medeschuld aan de oorlog, vooral vanwege de Franse president Raymond Poincaré. Hayne leek in zijn boek aan te kunnen tonen dat Poincaré op 20-23 juli 1914 naar Sint-Petersburg reisde (zie een vorige posting) om bij de Tsaar Nikolaas II aan te dringen op versnelde algemene mobilisatie. Doel zou geweest zijn het Schlieffenplan (zie eveneens een vorige posting) van Pruisen te doen mislukken. Heeft Hayne het juist voor? Indien zo, dan is de medeschuld van Frankrijk onomstotelijk, maar hier is toch het bedenken waard hoe Frankrijk van het geheime Schlieffenplan op de hoogte kon geweest zijn.

Houding van Groot-Brittannië

Tot in de jaren vijftig zwalpte de Britse regering tussen het erkennen van de alleenschuld van Duitsland, de gedeelde schuld van Duitsland en Oostenrijk-Hongarije, en de gelijkmatige schuld/onschuld van alle grootmachten.

De oppositie in Londen wierp reeds voor 1914 de onvoldoende inspanningen van de Britse regering voor om vrede te behouden in Europa. Maar toen op 4 augustus 1914 België aangevallen werd, stond de oppositie pal achter de regering om de oorlog te verklaren.

Tussen 1926 en 1933 gaf ook de Britse regering talrijke documenten vrij over de Eerste Wereldoorlog, analoog aan de Duitse Weimarregering. Historici konden aan de hand van die informatie de rol van Oostenrijk-Hongarije belichten en vormden de algemene visie, dat het geheel van de middenmachten (Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, Osmaanse Rijk) schuldig was aan de oorlog in plaats van de alleenschuld van Duitsland.

Merkwaardig is de visie van Londen sinds 1934, waarbij oud-premier David Llyod George alle grootmachten van Europa verantwoordelijk zag voor de oorlog, zonder die oorlog effectief te hebben gewild (zie hoger). Tegen de jaren veertig veranderde de stelling van de Britse regering dan weer. Hier speelde vooral de actualiteit een rol. Hitler was oorlogszuchtig. Daardoor keerde Groot-Brittannië dan weer terug naar de alleenschuld van Duitsland.

ROND DIT THEMA
Verdrag van Versailles 1919   info op deze blog

Raymond Poincaré   Frans president

David Llyod George   prmier-minister van GB

Fritz Fischer   Historicus

Woodrow Wilson   US-prresident

Na de Tweede Wereldoorlog was de schuld voor de Eerste Wereldoorlog geen thema meer, tot Fritz Fischer met zijn bevindingen de internationale belangstelling wekte. Britse historici stemden Fischers visie toe en begonnen tegelijk een kritisch eigenonderzoek naar de verantwoordelijkheid van Groot-Brittannië. Daarbij werd opnieuw gewezen op de passiviteit van Londen om vrede te bewaren. In 1999 kwam de Schotse historicus Nial Ferguson met bevindingen, dat de gezamenlijke Europese diplomatie gefaald had in de periode net voor de Eerste Wereldoorlog en dat Groot-Brittannië door de oorlogsverklaring op 5 augustus 1914 de oorlog mondiaal gemaakt heeft. Tevens stelde hij dat de uitbouw van de Britse marine sinds 1905 en een agressief treffen tussen de Britse en Duitse vloot in 1911 Duitsland gedwongen heeft om de eigen vloot te moderniseren en aldus de spanning op zich fel toenam. Ook hij ziet de plotse Russische mobilisatie na het bezoek van de Franse president Poincaré aan de Russische Tsaar op 20-23 juli 1914 als de onmiddellijke aanleiding voor Duitsland om de oorlog te starten. Volgens de historicus zou echter het militarisme, imperialisme en de Sonderweg (zie een vorige posting) slechts een mindere rol gespeeld hebben. De bevindingen van Ferguson worden niet door alle Britse historici gedeeld...

Houding van de USA

In de USA heeft nooit een echte discussie geleefd rond de schuldvraag voor de Eerste Wereldoorlog. Bij het opstellen van het verdrag van Versailles in 1919 was het voor Washington veel belangrijker rust te bekomen in Europa. Vandaar dat de Amerikaanse president Woodrow Wilson meer belang hechtte aan de soevereiniteit van alle volkeren. De toewijzing van de alleenschuld van Duitsland werd als een zuiver Europese aangelegenheid beschouwd, gezien de USA haast geen schade hadden opgelopen door die oorlog. Wel stond men erop dat de toegestane oorlogskredieten terugbetaald werden en daarom stemden de USA toe met die schuldsaanwijzing. Duitsland zou opdraaien voor de kosten en ervoor zorgen dat Frankrijk en Groot-Brittannië hun kredieten zouden kunnen terugbetalen. Maar het waren de USA die als eersten uit de Entente open stonden voor een verlichting van die herstelkosten in het Dawesplan en het Youngplan van de jaren twintig, tegen de onwil daartoe van Frankrijk.

In de USA was dan ook de schuldvraag geen thema, behalve de gevolgen ervan. Zo ging de oppositie fel tekeer tegen de US-regering die in het verdrag van Versailles niets heeft afgedwongen ter heropbouw van Europa. Alleen de terugbetaling der oorlogskredieten was een verdragspunt, het herstel en de heropbouw van Europa was nergens vermeld, wat economisch een zware slag zou kunnen geweest zijn voor de Amerikaanse handel.

In de jaren twintig hebben enkele Ameikaanse historici zeer fervent geprobeerd aan te tonen, dat Duitsland helemaal geen schuld aan de oorlog had. Leidende figuur onder hen was Sidney B. Fay, die onomwonden besloot dat Duitsland nooit op een oorlog afstevende en diplomatiek alles deed om een Europees conflict te vermijden. Hier stelt zich wchterde vraag of zij omgekocht waren door het Duitse Kriegsschuldreferat van de Weimarrepuubliek...

Houding van de Sowjet-unie

Ook hier is nooit een onderzoek gebeurd door Russische historici. Alleen hier en daar verkondigden enkelen onder hen in de laatste decennia, dat mogelijk alle grootmachten verantwoordelijk waren. Onmiddellijk na de Eerste Wereldoorlog wezen de partijbonzen van Lenin alle schuld op de kapitalistische landen, Duitsland zelf incluis. Het enige dat de Lenin-regering gedaan heeft, is het aantonen met documenten dat het tsarenrijk tot 1917 volledig onschuldig was aan de oorlog. Doel daarbij was natuurlijk voorkomen, dat de communistische macht sinds 1917 een deel van de oorlogsschuld op zich zou krijgen met geldelijke gevolgen. Rusland was weliswaar een bondgenoot van de Entente, maar dat verdween als sneeuw onder de zon sinds de revolutie van oktober 1917.

En wat met schuldtoewijzing voor de Tweede Wereldoorlog?

Wel, vooreerst was er de Luxemburgse Overeenkomst uit 1952 tussen West-Duitsland en Israël. Daarbij werd overeengekomen dat West-Duitsland 3,5 miljard Mark schadevergoeding (een enorm bedrag in die jaren) zou uitbetalen voor de vervolging van de joden. Dat zou gebeuren in een tijdsspanne van 12 jaren, uit te betalen onder de vorm van levering van goederen aan Israël en het presteren van diensten. Bij die overeenkomst waren ook financiële vergoedingen voor de getroffen joodse families voorzien. Maar... Oost-Duitsland, dat steeds onder de invloed van de Sowjet-Unie gestaan had, heeft nooit een regeling voor schadevergoeding aan de joden getroffen. Daar knelde dan ook het schoentje bij de hereniging van beide Duitslanden in 1990. Er werden 120.000 schadeclaims voor Oost-Duitse joden opgesteld. De DDR moest dan ook deze claims behandelen vooraleer een hereniging tot stand kon komen. Dat gebeurde ook. Maar zelfs heden anno 2008 zijn er zowel aan Oost-Duitse als aan West-Duitse zijde nog steeds onopgeloste dossiers.

Los van het probleem van vergoedingen aan de joden werd in 1953 een schuldlastenconferentie gehouden in Londen. Na vele palavers en enorme problemen in die tijd werd besloten dat Duitsland 13,73 miljard Mark zou betalen (weerom een enorm bedrag in die tijd) aan een 70 landen. Dat lijkt een heel pak minder dan de herstelkosten die Duitsland moest betalen na de Eerste Wereldoorlog, maar bij die oorlog werd het land Duitsland niet getroffen, terwijl in de Tweede Wereldoorlog heel Duitsland zo goed als plat gebombardeerd werd. Voor de betaling van de schulden uit de conferentie van 1953 werd echter geregeld dat dit effectief zou worden zodra een vredesverdrag ondertekend zou worden tussen Duitsland en de geallieerden.Er is echter nooit tussen 1945 en heden 2008 een vredesverdrag gesloten tussen de geallieerden en Duitsland! Dat knelpunt kwam pas boven water toen beide Duitsl anden herenigden in 1990. De herstelkosten ten gevolgen van de Tweede Wereldoorlog (Conferentie van Londen 1953) zouden Duitsland al te zeer hypothekeren gezien de hereniging op zich een jaarlijkse miljardenstroom met zich zou brengen van West-Duitsland naar Oost-Duitsland, aldus de geallieerden. Nu betalen de burgers uit de westelijke deelstaten nog steeds meer dan honderd miljard Euro aan de oostelijke deelstaten. Om aldus het leed van die kosten te milderen, werd in 1990 besloten om het herenigingsverdrag tussen de beide Duitslanden en de vier geallieerden niet als een vredesverdrag te beschouwen. Dat zou immers de besluiten van de Conferentie van Londen in werking doen treden. Gevolg: nu nog steeds is er geen vredesverdrag en er zal er nooit een komen...

Tot hier deze reeks over oologsschuld.

 

OORLOGSSCHULDVRAAG

20:17 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: eerste wereldoorlog, oorlogsschuld |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.