20-04-08

Pausen onder Duitse keizers: ketterij, deel 2

Vatikan
Pausen onder Duitse keizers

Vervolging van heresie, tweede deel

De adel had Europa gedurende eeuwen en eeuwen letterlijk in zijn bezit en zocht steeds macht uit oefenen op de pausen. In deze reeks worden de pausen belicht, die geregeerd hebben tijdens het bestaan van het Heilige Roomse Rijk (het Eerste Duitse Rijk). De wederzijdse beïnvloeding van pausen en Duitse keizers komt hier aan het licht, samen met alle corruptie en machtsmisbruik van dien. Of hoe de katholieke kerk zeer geschaad werd door de wederzijdse machtspositie van keizers en pausen.

In de vorige posting werd het bestrijden van heresie (ketterij) besproken van bij het ontstaan van het christendom tot en met de 12de eeuw. Werkelijk institutioneel was die vervolging nog niet. Daar zou verandering in komen met paus Innocentius III (1198-1216).

Kruistocht tegen de Katharen

In het begin van de 13de eeuw hadden de Katharen (zie vorige posting) grote invloed in Occitanië (Zuid-Frankrijk) en spreidden zich uit naar Italië en Duitsland. Paus Innocentius III zag dit als de grootste bedreiging die de katholieke kerk ooit had gekend. Hij zou dan ook middelen zoeken om drastisch in te grijpen. Daarbij werd hij gesteund door de Franse koning. Die zag het met lede ogen gebeuren, dat Occitanië zich meer en meer losscheurde van Frankrijk. De bestrijding van de heresie der Katharen zou de koning dan ook goed uitkomen. Maar hij had wel een probleem: hij was militair verwikkeld in conflicten met het Heilige Roomse Rijk (het eerste Duitse Rijk). Daardoor ontbrak het hem aan soldaten. Hij sloot dan ook een deal met de paus. Innocentius III was bereid een helpende hand aan de Franse koning te geven en verklaarde zowaar een kruistocht. Neen, niet de zoveelste kruistocht tegen de Arabieren, maar tegen de Katharen. Alle deelnemers van waar ook uit Europa zouden een aflaat krijgen van al hun zonden indien ze deelnamen (aflaten waren toch wel een nuttig ding, niet?). De paus kreeg massale steun vanuit vooral Frankrijk, Duitsland en Oostenrijk. In 1208 startte deze kruistocht en zou fataal worden voor de Katharen, tot vreugde en jolijt van de Franse koning.

Inquisitie, ingesteld door paus Innocentius III

In 1212 startte de wellicht donkerste fase van de kerkelijke geschiedenis: de inquisitie. Paus Innocentius III ging over tot het oprichten van rechtbanken ter vervolging van heresie. De maatregelen van zijn voorgangers werden aldus geïnstitutionaliseerd. Deze rechtbanken bestonden uit een samenwerking van wereldlijke machten en de kerk. De voorzitter van dergelijke rechtbank was steeds een geestelijk (de inquisiteur). Deze baseerde zich op gegevens die de bisschoppen ter beschikking stelden. Elke bisschop moest heresie opsporen. De inquisiteur was meestal een dominicaan. Deze orde werd door Innocentius III erkend als kloosterorde en had speciaal de opdracht gekregen de inquisitie te leiden. Aanvankelijk werden ook de franciscanen daartoe opgeroepen (ook die orde werd door Innocentius III erkend). De strafuitvoering werd overgelaten (opgedragen) aan de staat.

De procedure van deze rechtbanken bestond in het bekomen van een bekentenis van de ketter. Indien hij of zij niet tot bekentenis overging, dan werden getuigen gezocht. De beschuldigde had geen recht op verdediging. Aanklacht en getuigenissen waren voldoende. Dit leidde uiteraard tot tal van valse getuigenissen, hoewel de procedure daartegen zware straffen voorzag. Er mocht geen folter gebruikt worden (later zou daarin verandering komen).

De strafuitvoering lag bij de staat. Daarbij mocht een doodstraf nooit uitgesproken worden, tenzij de beschuldigde bij herhaling herviel in heresie. In dat geval werd hij veroordeeld tot de brandstapel. Straffen waren onteigening, zware boetes, verplichting tot deelname aan kruistochten of de vernedering aan de schandpaal.

Latere evolutie van de inquisitie

In 1224 (12 jaar na de dood van Innocentius III) vaardigde de Duitse keizer Friedrich II een edict uit waarbij heresie beschouwd werd als 'majesteitsschending' (!). Daardoor werd een beschuldigde als staatsvijand beschouwd en veroordeeld tot de doodstraf door verbranding.

Enkele jaren later werd in 1227 beslist om de bisschoppen vrij te stellen van het opsporen van heresie. Het bleek immers, dat vele bisschoppen niet geneigd waren hun taak in deze op te willen nemen. Daarom werden vanaf dan de dominicanen belast met die taak. Zij werden aldus pauselijke gezanten. Daar waar tot dan toe paters zoals Benedictijnen en cisterciënzers beschouwd werden als ware verkondigers van het christendom, daar werden de dominicanen de bloedhonden van Christus, gevreesd door alle gelovigen.

In 1252 werd voor het eerst folter gebruikt om bekentenissen af te dwingen. Als u weet, wat folter in de Middeleeuwen betekende, dan is het wel duidelijk, dat de inquisitie niets te maken had met ware christelijkheid. Vandaar ook dat de veel latere paus Johannes-Paulus II in de beginjaren van de 21ste eeuw de inquisitie als een fout van de kerk erkende.

ROND DIT THEMA
Katharen   informatie

In latere eeuwen werd de inquisitie aangevuld met de heksenvervolging en bereikte wellicht een hoogtepunt in de Spaanse inquisitie.

Volgende zondag komt het overige leven van paus Innocentius II aan bod. Hij zou immers ook een ander doel in zijn pontificaat hebben: de strijd tegen de Staufer in het Duitse rijk in navolging van zijn voorgangers.

 

14:24 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: inquisitie, paus, keizer |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.