18-04-08

Oorlogsschuldvraag: julicrisis 1914, tweede deel

weimar
Oorlogsschuldvraag

De julicrisis 1914, tweede deel

Na de Eerste Wereldoorlog 1914-1918 werd voor het eerst in de geschiedenis de oorlogsschuldvraag gesteld om daaruit een schadevergoeding te eisen van de agressor. Dat feit heeft Duitsland nooit echt verkropt en blijft tot op de dag van vandaag een hekel punt. Wie is immers verantwoordelijk voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog? Het antwoord op die vraag zal in de loop van deze serie gezocht worden. Na die oorlog werd de verantwoordelijkheid voor een oorlog nog slechts overwogen in functie van de Rechten van de Mens en de UNO- besluiten . Hoe zat het voor de Eerste Wereldoorlog? Welke soort oorlogen werden gevoerd doorheen de mensheid en in welke mate werden ze moreel aanvaard? Bestonden er wetten ter regeling van een oorlog? Welke rol spelen de USA tegenwoordig in oorlogen en worden ook zij geconfronteerd met een oorlogsschuldvraag? Tal van vragen waarop in deze reeks ingegaan wordt, met uiteraard een groot accent op het unieke van de schuldvraag voor de Eerste Wereldoorlog en de gevolgen ervan. Ter verduidelijking. deze reeks behandelt de oorzaak en aanleiding en doel van een oorlog, niet het oorlogsrecht tijdens een oorlog.

Om de schuld voor de Eerste Wereldoorlog zo goed mogelijk in te kunnen inschatten is het wellicht belangrijk om het chronologisch verloop van de julimaand 1914 te kennen. Het is immers al te simpel om te stellen dat de aanslag op de Oostenrijkse kroonprins in Sarajewo zomaar een wereldoorlog heeft doen ontketenen.

Julicrisis 1914 (vervolg van vorige posting)

25 juli 1914: Het ultimatum van Oostenrijk-Hongarije (48 uren) is afgelopen. Servië gaat net op tijd in op de eisen van Wenen om de schuldigen voor de moord op de Oostenrijkse kroonprins streng te vervolgen en om samen te werken in het bestrijden van separatisme der Servische bevolking in oude Servische gebieden die geannexeerd zijn door Oostenrijk. Mogelijk was die laatste toegeving niet al te ernstig op te vatten, maar goed... Dat alles deelde Servië, mee op voorwaarde dat Oostenrijk-Hongarije de soevereiniteit van Servië garandeert. In Wenen is men niet tevreden met de toegevingen. Blijkbaar wil men de soevereiniteit van Servië helemaal niet garanderen. Wenen breekt dan ook alle diplomatieke relaties met Belgrado af. Zowel in Oostenrijk-Hongarije als in Servië komt het vanaf die dag tot gedeeltelijke mobilisaties. Een oorlog stond voor de deur.

26 juli 1914: Groot-Brittannië intensifieert de onderhandelingen tussen alle grootmachten om een oorlog toch nog op het nippertje te vermijden. De Duitse keizer Wilhelm II laat weten dat de deemoedige houding van Servië voor hem voldoende is om geen oorlogsgronden meer te zien. Hij stelt zelfs directe en onmiddellijke onderhandeling voor tussen Oostenrijk-Hongarije en Rusland om de plooien weer glad te strijken. De internationale conferentie die Londen gestart is, verwelkomt dit voorstel van Pruisen. Er lijkt een ware ontspanning op til te zijn. Ook in de eerstvolgende dagen wordt intensief onderhandeld tussen alle grootmachten. Maar... het is – op zijn lichtst gezegd – zo, dat Pruisen achter de schermen bleef aandringen bij Wenen om sancties tegen Belgrado te nemen.

28 juli 1914: Ondanks de lopende intense en schijnbaar succesvolle onderhandelingen van de conferentie onder de leiding van Londen verklaart Oostenrijk-Hongarije plots de oorlog aan Servië. Wat is hier achter de schermen gebeurd? Is die oorlogsverklaring een zuiver Oostenrijks-Hongaarse beslissing geweest, of wijst dit op overeenkomsten met de Duitse keizer? Geen antwoord...

ROND DIT THEMA
Schlieffenplan   Duits oorlogsplan

Plan XVII   Frans oorlogsplan

Dagbladen op 29 juni 1914   kranten over de aanslag van Sarajewo
29 juli 1914: Oostenrijkse troepen beschieten Belgrado. De oorlog is gestart! De Duitse rijkskanselier Bethmann-Hollweg steunt in de Reichstag in Berlijn de oorlogsverklaring van Wenen en verkondigt de opvatting dat het conflict zich zou beperken tot een oorlog op de Balkan. Waarom steunde Duitsland nu plots Oostenrijk-Hongarije openlijk, daar, waar het in de voorbije dagen diplomatiek alles deed om de plooien glad te laten strijken op de conferentie van Londen? Vreemd... heel vreemd. Zo vreemd, dat Rusland op die dag onmiddellijk de gedeeltelijke mobilisatie uitriep.

30 juli 1914: Rusland doet er een schepje bovenop: het roept de algemene mobilisatie uit. Dat feit beschouwt Pruisen als een bedreiging. Het stuurt Oostenrijk-Hongarije tot eveneens algemene mobilisatie aan. Niets blijft nog over van de bemiddelende inspanningen ter voorkoming van een conflict.

31 juli 1914: Oostenrijk-Hongarije gaat als tweede grootmacht over tot algemene mobilisatie. Tegelijk stelt Duitsland een ultimatum aan Rusland. Rusland moet binnen de 12 uren de algemene mobilisatie in dat land opgeven. En... tevens stelt Duitsland een ultimatum aan Frankrijk. Binnen de 18 uren moest Parijs een neutraliteitsverklaring afleggen indien het tot en conflict tussen Duitsland en Rusland zou komen. Hier wordt de oorlogszucht van Pruisen overduidelijk. Het wou geen vrede en liet de crisis escaleren. Dat bleek overduidelijk aan het ultimatum aan Frankrijk. Men zou dit kunnen uitleggen als een veiligheidsmaatregel die Pruisen nam. Frankrijk had immers een Entente met Rusland. Daarom die Duitse eis voor een neutraliteitsverklaring. Maar tegelijkertijd wist Pruisen goed genoeg, dat Parijs dergelijke verklaring nooit zou afleggen. Meer zelfs: Frankrijk was zelf niet vies van een oorlog, zie Plan XVII in een vorige posting. Het had met de wederzijdse hulp tussen haar en Rusland, die slechts een week tevoren hernieuwd was geworden, een ideale toestand geschapen om eindelijk de Elzas en Lotharingen terug te eisen door middel van een oorlog. Hier zien we dan ook een dubbele aanvalsmentaliteit: in hoofdzaak van Duitsland, maar eveneens vanwege Frankrijk.

1 augustus 1914: Rusland reageert gewoon niet op het Duitse ultimatum. Frankrijk weigert een neutraliteitsverklaring af te leggen en gaat over tot algemene mobilisatie. Daardoor ging Pruisen zelf over tot algemene mobilisatie en verklaarde 's avonds de oorlog aan Rusland. Een conflict op Europese schaal was nu onafwendbaar geworden.

2 augustus 1914: De wapens tussen Duitsland en Rusland zwijgen nog steeds ondanks de Duitse oorlogsverklaring aan Rusland. Maar plots vallen Duitse troepen Luxemburg aan. De hoofdstad van het Groot-Hertogdom wordt in een mum van tijd bezet. Er was nog geen oorlogsverklaring van Duitsland aan Frankrijk, maar blijkbaar werd het Schlieffenplan reeds uitgevoerd: bezetting van Luxemburg en Belgë om de Duitse troepen in een boog doorheen Frankrijk naar de Frans-Duitse grens te zenden en om op die manier de Franse troepen te verschalken.

3 augustus 1914: Dan komt eindelijk datgene, wat men verwachtte: Duitsland verklaarde de oorlog aan Frankrijk. De eerste Duitse troepen overschrijden de Duits-Belgische grens. De neutraliteit van België werd aldus geschonden. Tegelijk schreef de Duitse rijkskanselier een telegram aan Groot-Brittannië met de vraag voor neutraliteit van Londen. Ook dat was alweer een farce, gezien Berlijn goed genoeg wist dat zowel het GB als Frankrijk en Rusland in een Entente verenigd waren.

4 augustus 1914: De eerste gevechten op Belgische bodem dwingen Groot-Brittannië om op zich een ultimatum aan Duitsland te stellen: voor middernacht moesten alle Duitse troepen uit België teruggetrokken worden.

5 augustus 1914: 's Morgensvroeg vallen de merkwaardige woorden van Sir Edward Grey, Brits minister voor Buitenlandse Zaken: "De lichten gaan uit in Europa. We zullen ze tijdens ons leven niet meer zien oplichten." Die ochtend verklaarde Groot-Brittannië de oorlog aan Duitsland. Daarmee was de Eerste Wereldoorlog een feit.

Oorlogsschuldvraag

Als we deze chronologische gegevens doorlopen, dan is Duitsland onmiskenbaar schuldig aan de Eerste Wereldoorlog, maar met grote waarschijnlijkheid niet alleen. Vooreerst heeft Duitsland de oorlog niet begonnen. Het is Oostenrijk dat begon door Servië aan te vallen. Bovendien is de houding van Frankrijk zeer dubieus. Het lijkt er sterk op, dat Frankrijk dezelfde tactiek toepaste als Duitsland: een oorlog uitlokken zonder deze zelf te beginnen. Sommige historici geven ook Groot-Brittannië een gedeeltelijke schuld door het kunstmatig en versneld moderniseren van de Britse vloot, wat als een uitdaging moest overkomen naar Pruisen toe.

En toch besloten de geallieerden van de Entente bij het Verdrag van Versailles, dat Duitsland en enkel Duitsland verantwoordelijk is voor de oorlog. Dat land moest dan ook opdraaien voor de oorlogs- en herstelkosten. Is het verwonderlijk dat vooral Frankrijk aandrong op deze alleenschuld van Duitsland?

Volgende week bekijken we de standpunten van historici uit meerdere landen tegenover die alleenschuld van Duitsland.

 

OORLOGSSCHULDVRAAG

18:22 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: eerste wereldoorlog, oorlogsschuld |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.