14-04-08

Oorlogsschuldvraag: Oorlogsplannen WOI

weimar
Oorlogsschuldvraag

Oorlogsplannen van de Entente in WOI

Na de Eerste Wereldoorlog 1914-1918 werd voor het eerst in de geschiedenis de oorlogsschuldvraag gesteld om daaruit een schadevergoeding te eisen van de agressor. Dat feit heeft Duitsland nooit echt verkropt en blijft tot op de dag van vandaag een hekel punt. Wie is immers verantwoordelijk voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog? Het antwoord op die vraag zal in de loop van deze serie gezocht worden. Na die oorlog werd de verantwoordelijkheid voor een oorlog nog slechts overwogen in functie van de Rechten van de Mens en de UNO- besluiten . Hoe zat het voor de Eerste Wereldoorlog? Welke soort oorlogen werden gevoerd doorheen de mensheid en in welke mate werden ze moreel aanvaard? Bestonden er wetten ter regeling van een oorlog? Welke rol spelen de USA tegenwoordig in oorlogen en worden ook zij geconfronteerd met een oorlogsschuldvraag? Tal van vragen waarop in deze reeks ingegaan wordt, met uiteraard een groot accent op het unieke van de schuldvraag voor de Eerste Wereldoorlog en de gevolgen ervan. Ter verduidelijking. deze reeks behandelt de oorzaak en aanleiding en doel van een oorlog, niet het oorlogsrecht tijdens een oorlog.

Vandaag bekijken we de oorlogsdoelen van de Entente (de geallieerden tegen Duitsland) in de Eerste Wereldoorlog. Vooraf even de inleiding daartoe herhalen uit de vorige posting, waar de oorlogsdoelen van de middenmachten (Duitsland enz...) weergegeven werden.

De Eerste Wereldoorlog was een schok die de hele wereld nooit verwacht had, ook niet de agressoren als Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en het Osmaanse Rijk. Niemand had ooit een oorlog meegemaakt die hopeloos vastzat in loopgraven. Voor het eerst vlogen stalen vogels door de lucht die hun poep uitsmeten over niet alleen de soldaten aan het front, maar evenzeer over de onschuldige burgers. De tol was ongelooflijk groot. De uitwassen van het 'boze' deden alle mensen op aarde tot inkeer komen: "Zo iets mag nooit meer gebeuren" (twintig jaar later bleek dit slechts een vrome wens ...). Regeringsleiders uit alle hoeken van de wereld hoopten op maar één ding: zo snel mogelijk deze waanzin stoppen, met welke middelen ook.

PERSONEN
Raymond Poincaré   Frans president, levensloop

Woodrow Wilson   Amerikaans prresident, levensloop

David Llloyd George   Brits premier-minister, levensloop

En zo gebeurde. De Eerste Wereldoorlog was nog maar net voorbij, daar proclameerden de geallieerden (Frankrijk, Groot-Brittannië, USA) en hun bondgenoten Duitsland tot de enige schuldige voor de oorlog. Voor het eerst in de geschiedenis werd een staat schuldig verklaard voor een oorlog en zou als gevolg daarvan de schuld moeten delgen: herstelkosten werden opgelegd in fabuleuze hoogtes. Een voorbeeld zou gestel worden om elkeen af te raden nog ooit een dergelijke ramp over de wereld te doen losbarsten. Het Vredesverdrag van Versailles 1919 werd dan ook de pleister op de diepe wonde die geslagen was, maar tegelijk een vlijmscherp mes dat Duitsland tot in het hart zou treffen.

Was Duitsland de enige schuldige voor deze oorlog? Hadden politici het recht om een juridisch oordeel uit te spreken? In de komende postings zal de schuldvraag nader bekeken worden. Daarbij worden eerst de oorlogsdoelen van de betrokken landen geanalyseerd. De betrokken landen verdeelden zich in twee blokken: de "Entente" en de "Middenmachten". De Entente is de verzameling der geallieerden, in hoofdzaak Frankrijk, Groot-Brittannië, USA, Rusland, Italië, België, Montenegro, Portugal, Roemenië, Griekenland, Japan, China en Siam. De middenmachten (de agressoren) waren het Duitse Rijk, Oostenrijk-Hongarije, het Osmaanse Rijk en Bulgarije. Van de belangrijkste landen daaruit bekijken we eerst hun oorlogsdoelen, want de meesten onder hen hadden concrete oorlogsplannen voor in het geval een conflict zou losbarsten...

Oorlogsdoelen van de Entente

Raymond Poincaré
grootbeeld

Raymond Poincaré, Frans president die vrij oorlogszuchtig was tegenover Pruisen

Oorlogsdoelen van Frankrijk

Frankrijk was de hevigste tegenstander van Duitsland en Oostenrijk-Hongarije, maar vooral van Duitsland. Het verlies van de Elzas en Lotharingen in de Frans-Duitse oorlog 1870-1871 was niet verkropt. Integendeel, Frankrijk was uit op revanche sinds 1871.

De ferventste tegenstander van alles wat Duits is, was de Franse president 'himself', Raymond Poincaré (1860-1934), 'Président de la République' van 1913 tot 1920. Hij had onder persoonlijke hoede een heel plan ter vernietiging van Duitsland. Alleen de ideale gelegenheid werd voor 1914 afgewacht om Duitsland de finale slag toe te brengen. Daartoe werd een ware hetzecampagne op het touw gezet om de Franse bevolking warm te maken voor een eventuele oorlog. Vooral wraak en haat waren de motieven, weinig of geen rationele gronden werden aangevoerd.

Het Franse plan was als volgt:

  • Teruggave van de Elzas en Lotharingen.
  • Het Saarland met de rijke steenkoolvelden wordt door Frankrijk geannexeerd.
  • Duitsland moet verdeeld worden in negen onafhankelijke staten om de hergeboorte van een Pruisische grootmacht voor altijd te voorkomen. Dat plan is aldus zeer gelijk aan het Duitse plan om Rusland op een gelijkaardige wijze te breken (zie vorige posting).
  • Het Rijnland links van de Rijn (tussen de Rijn en de grenzen met Nederland, België, Luxemburg, Frankrijk en Zwitserland moet minstens een onafhankelijke bufferstaat worden, economisch en militair afhankelijk van Frankrijk. Eventueel voorzag Poincaré een annexatie van dat Rijnland.
  • Nauwe banden met Polen om op die wijze Duitsland verder te omsingelen en in toom te houden en eveneens om Oostenrijk-Hongarije te breken in haar macht.
  • België, en Luxemburg moeten vazalstaten van Frankrijk worden, economisch en militair afhankelijk van Parijs.
  • West-Afrika moet een conglomeratie van Franse kolonies worden.
  • Syrië, Palestina en Libanon moeten eveneens Franse kolonies worden.

De oorlogsplannen van Frankrijk lagen aldus dwars op Groot-Brittannië, dat enerzijds de volledige onafhankelijkheid van België als belangrijkste doel stelde voor en tijdens de oorlog. Het landje moest een springplank zijn voor Britse machten naar het continentale Europa met zijn grootmachten Frankrijk, Rusland en eventueel nog steeds Duitsland. Anderzijds streefde Frankrijk kolonies in het Nabije Oosten na, die voor Groot-Brittannië levensnoodzakelijk bleken te zijn.

De plannen om Duitsland na de oorlog te verdelen in negen onafhankelijke staten botste tegen de visie van de USA. Woodrow Wilson (1856-1924), president van de USA van 1913 tot 1921, had steeds de visie verkondigde dat volkeren een zelfstandigheid moeten gevrijwaard worden. Het Duitse volk hoort daarbij als een eenheid.

De omvorming van het Rijnland naar een bufferstaat of zelfs de annexatie ervan aan Frankrijk werd door de Russische tsaar gesteund. Maar Groot-Brittannië verzette zich daartegen om een ware hegemonie van Frankrijk in continentaal Europa te voorkomen. Toen in oktober 1917 de Russische revolutie plaatsgreep en de bolsjewieken de macht namen, zag Rusland af van de toestemming ter omvorming van het Rijnland.

Oorlogsdoelen van Rusland

Tsaar Nikolaas II (1868-1918), tsaar van Rusland van 1894 tot 1917, zag zijn rijk erg verzwakt door de Russisch-Japanse oorlog 1904-1905. Hij vreesde de oorlogszucht van de Pruisische keizer. Wegens de zwakte van zijn rijk streefde hij dan ook als eerste naar een internationale instantie die oorlogen zou regelen. Daartoe riep hij de grootmachten ter wereld op om in Den Haag, Nederland, conferenties daartoe te beleggen die verliepen in 1899 en 1907. In 1915 zouden daaruit definitieve maatregelen getroffen worden om zowel het soort oorlogen als ook de houding tijdens oorlogen vast te leggen. Pruisen heeft zich reeds in 1907 daartegen verzet.

Mocht het dan toch tot een oorlog komen, dan had Nikolaas II concrete plannen. Vele van die plannen zijn bekend geworden na blootlegging van archieven in de oude DDR. Het volgende was voorzien:

  • Ter versteviging van de orthodoxe kerk zou de Balkan in grote mate moeten bestaan uit bufferstaten in het voordeel van Rusland.
  • Europees Turkije (toen deel van het Osmaanse Rijk) moest geannexeerd worden om Rusland een veilige poort te bezorgen tussen de Zwarte Zee en de Egeïsche. Op de Balkan zou Servië de grootste macht moeten worden.
  • Oostelijk Pruisen (ten noorden van Polen) en het oostelijke deel van Polen zelf worden eveneens geannexeerd.
  • Duitsland moet verzwakt worden om zijn macht in Europa te breken. Daartoe stond Rusland positief tegenover de Franse voorstellen ter verdeling van het Duitse Rijk in onafhankelijke staten. Rusland zag niet per se negen dergelijke staten, maar was sterk voorstander van een wederoprichting van het koninkrijk Hannover ten nadele van Pruisen. België zou een deel van Duitsland tussen de Rijn en het Belgische Limburg krijgen en ook Denemarken zou een deel van Duitsland tegen haar grens bekomen, steeds vanuit de visie om Duitsland te verzwakken.

Al deze plannen werden echter doorkruist door de oktoberrevolutie 1917 waarbij Lenin de macht overnam. Concrete oorlogsplannen had Lenin (nog) niet.

David Lloyd George

David lloyd George, premier-minister van Groot-Brittannië

Oorlogsdoelen van Groot-Brittannië

Londen, waar David Lloyd George (1963-1945) vanaf 1916 als premier-minister de lakens uitdeelde, had geen territoriale doelen in Europa. Het Britse Rijk beoogde reeds lang voor de oorlog een stabilisatie van de grootmachten op het Europese continent. Het (precaire) evenwicht moest behouden blijven, hooguit konden hier en daar correcties gebeuren ter versteviging van dat evenwicht. Het belangrijkste voor de Britten was de almacht op zee. Daarom stond Londen niet vies van een verzwakking der Duitse vloot.. Ook een kleine aantasting van de economische sterkte van Pruisen zou het evenwicht in Europa ten goede komen. Gebiedsuitbreiding beoogde men helemaal niet.

Londen was ook tegen een vergroting van de macht van Frankrijk. Ook in deze moest het evenwicht bewaard worden. Wel gingen de Britten akkoord dat bij een eventuele oorlog dat de Elzas en Lotharingen terug naar Frankrijk gingen.

  • België moest ten koste van wat ook beschermd worden als onafhankelijke staat, om zowel Frankrijk als Duitsland heerschap te ontnemen over de zuidelijke Noordzeekusten. Voor België was Groot-Brittannië dan ook bereid in de oorlog te stappen zodra de grenzen van dat land zouden geschonden worden. Hier zien een van de kernpunten van de Eerste Wereldoorlog: zowel Duitsland als Engeland waren bereid veel te riskeren om België als invloedszone te bekomen in functie van de macht over de zuidelijke Noordzee.
  • Buiten Europa had Engeland al evenmin territoriale verlangens. The British Empire was ruim genoeg. Toch opteerde Londen voor een gedeelde samenwerking met Frankrijk in het beheer van kolonies in Mesopotamië (lees: Syrië en het noorden van Irak). Palestina kon Engeland niet aanvaarden als een Franse kolonie en zou een internationaal statuut moeten krijgen. Blijkbaar speelden hier verlangens van de kapitaalsrijke joden uit het GB en de USA een rol om ooit eens Israël erop te bouwen. Het zionisme leefde immers reeds sinds de 19de eeuw.
  • Bij een eventuele oorlog zou Londen akkoord gaan om Duitse kolonies te verdelen over de andere grootmachten ter verzwakking van de Pruisische macht.
  • Groot-Brittannië verzette zich reeds voor en ook tijdens de oorlog tegen de vorming van een Rijnland als buffer onder de controle van Frankrijk. Dat zou de hegemonie van Parijs in de hand werken. Het doel van Londen was dan ook voor en tijdens de oorlog alles in het werk te stellen om een stabiel evenwicht op continentaal Europa te bekomen onder de drie grootmachten Frankrijk, Duitsland en Rusland. Het is pas sinds de oktoberrevolutie 1917 in Rusland, dat Londen neigde naar een verdere verzwakking van Duitsland om een nieuw evenwicht te bekomen tussen het sterkere Frankrijk, Pruisen en het erg verzwakte Rusland.

    Oorlogsdoelen van de USA

    Woodrow Wilson
    grootbeeld

    Woodrow Wilson , Amerikaans president

    De USA hadden helemaal geen territoriale verlangens voor en tijdens de oorlog. Zij waren zelfs slechts zijdelings geïnteresseerd in die oorlog. Zij gedroegen zich dan ook meer als een geassocieerde staat dan wel een echte geallieerde aan de Entente. Mocht een oorlog uitbreken, dan zouden zij het liefst van al de toename aan democratie in Europa willen bevorderen door een nederlaag van Duitsland om het militarisme van Pruisen te breken. Democratische instellingen zijn belangrijk voor de USA gezien zij een vrije economie mogelijk maken.

    Naar de Europese staten toe verlangden de USA het zelfbeschikkingsrecht van alle volkeren. Vanuit die visie stonden zij erop, dat België terug een onafhankelijk en neutraal land zou worden, en tevens waren zij vanuit diezelfde visie voorstander van een teruggave van de Elzas en Lotharingen aan Frankrijk.

    Oorlogsdoelen van Italië

    Italië had evenmin oorlogsplannen, maar stond open voor annexatie van gebieden met een overwegend Italiaans sprekende bevolking. Dat waren in die tijd delen van het Oostenrijks-Hongaarse Rijk zoals Zuid-Tirol, Trentino, Triest, een aantal eilanden. Ook delen van Albanië leken voor Rome interssant.

    Oorlogsdoelen van Servië

    Servië was duidelijk oorlogszuchtig. Reeds lang voor de oorlog bestonden plannen en verlangens naar een 'Groot-Servië' dat zich uit zou strekken over grote delen van de Balkan. De annexatie van Croatië, Slovenië, Karinthië (in huidig Oostenrijk) en de Steinmark (eveneens in het huidige Oostenrijk) lagen hoog in het verlanglijstje. Belangrijk daarbij is de steun die Servië kreeg vanwege Rusland. Die steun was in hoofdzaak gericht op het vormen van een soort vazalstaat voor Rusland, en uiteraard speelde de gemeenschappelijke orthodoxe godsdienst eveneens een rol, hoewel dat laatste niet meer primair was na de oktoberrevolutie 1917.

    Tenslotte hadden ook kleinere staten in het geheel van de Entente en van bondgenoten zekere oorlogsdoelen. Zo wou Roemenië gebiedsuitbreiding met Transsylvanië, Tjechoslowakije streefde onafhankelijkheid van het Oostenrijks-Hongaarse Rijk na, en ook België wou gebiedsuitbreiding in de huidige Niederrhein en in het zuiden van Nederland.

    Algemeen kunnen we vaststellen dat voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog de meest oorlogszuchtige landen Duitsland en Frankrijk waren, alsook in mindere mate Oostenrijk-Hongarije, Servië en Rusland. De overige landen van de middenmachten en van de Entente waren zo goed als niet oorlogszuchtig, maar waren niet vies van gebiedsuitbreiding indien er dan toch een oorlog zou uitbreken( met uitzondering van Groot-Brittannië en de USA).

    Een heel belangrijk aspect om vast te stellen wie de uiteindelijke schuldigen zijn voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog is het heel bijzondere aan de cultuur en de eigenheid van het Pruisische volk. Dat noemt men de "Sonderweg". Daarover handelt de posting van morgen...

     

    OORLOGSSCHULDVRAAG

    18:42 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: schuldvraag, oorlogsscguld, eerste wereldoorlog |  Facebook |

    De commentaren zijn gesloten.