09-04-08

Oorlogsschuldvraag: verdedigingsoorlogen

weimar
Oorlogsschuldvraag

Verdedigingsoorlogen

Na de Eerste Wereldoorlog 1914-1918 werd voor het eerst in de geschiedenis de oorlogsschuldvraag gesteld om daaruit een schadevergoeding te eisen van de agressor. Dat feit heeft Duitsland nooit echt verkropt en blijft tot op de dag van vandaag een hekel punt. Wie is immers verantwoordelijk voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog? Het antwoord op die vraag zal in de loop van deze serie gezocht worden. Na die oorlog werd de verantwoordelijkheid voor een oorlog nog slechts overwogen in functie van de Rechten van de Mens en de UNO- besluiten . Hoe zat het voor de Eerste Wereldoorlog? Welke soort oorlogen werden gevoerd doorheen de mensheid en in welke mate werden ze moreel aanvaard? Bestonden er wetten ter regeling van een oorlog? Welke rol spelen de USA tegenwoordig in oorlogen en worden ook zij geconfronteerd met een oorlogsschuldvraag? Tal van vragen waarop in deze reeks ingegaan wordt, met uiteraard een groot accent op het unieke van de schuldvraag voor de Eerste Wereldoorlog en de gevolgen ervan. Ter verduidelijking. deze reeks behandelt de oorzaak en aanleiding en doel van een oorlog, niet het oorlogsrecht tijdens een oorlog.

In de vorige posting zagen we hoe de loskoppeling van kerk en staat leidde tot (aanvankelijk) meer beperkte oorlogen en humanere, in de zin dat gruwelijkheden vermeden werden waar enigszins mogelijk. Er heersten sinds de 17de eeuw kabinetsoorlogen waarbij de bevolking zoveel mogelijk gespaard werd. In de 19de eeuw werd aan deze houding een brutaal einde gesteld door Napoleon. Oorlogen werden weer op grote schaal gevoerd en de doelen ertoe lagen in verovering en vergroting van de invloedssfeer. Maar niet alleen Frankrijk zou hiervoor schuldig moeten tekenen. Ook Pruisen kristalliseerte zich als een oorlogszuchtige monarchie die niet vies was om grote oorlogen te voeren ter gebiedsuitbreiding. Daarbij valt vooral de Frans-Duitse oorlog op (1870-1871). Aanvalsoorlogen waren aldus schering en inslag. Wel werd zoals in de enkele eeuwen tevoren zoveel mogelijk de bevolking gespaard. Dat kan niet gezegd worden van oorlogen die binnen een staat gevoerd werden zoals de successieoorlog (1861-1865) in de USA of de boerenoorlogen in Zuid-Afrika. Toch kan men stellen, dat de wereld gespaard bleef van excessieve gruwelijkheden zoals voor het laatst in de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) in Europa of de veroveringsoorlogen van Spanje op Amerikaanse bodem.

20ste eeuw: Militaire technologie leidt tot wettelijke regeling van oorlog

Tsaar Nikolaas II
grootbeeld

Tsaar Nikolaas II

Waar op het internationaal vlak in de 19de eeuw Napoleon en Pruisen verantwoordelijk waren voor grote oorlogen, zouden dit in de twintigste eeuw datzelfde Pruisen en Hitler worden, en in de tweede helft van die eeuw in toenemende mate de USA. En tegelijk nam de militaire technologie sterk toe. Dat laatste zou ten koste gaan van de bevolking. Daarom werd reeds op het einde van de negentiende eeuw vanuit Nederland de gedachte geboren om oorlogen wettelijk te regelen. Het was de Russische tsaar Nikolaus II die deze Haagse conferenties lanceerde, die gehouden werden in 1899 en 1907. Hij stond erachter vanuit een zorg om de overbelastingen door toenemende oorlogsindustrie. Daarbij werden de fundamenten gelegd voor het gedrag tijdens een oorlog, waartoe reeds de conferentie van Brussel in 1874 een eerste aanloop was, maar tevens werd er over het Ius ad bellum (recht tot oorlog) gediscuteerd. Aanvalsoorlogen zouden verbannen moeten worden. Men zou daartoe een wettelijk kader scheppen, dat op de derde Haagse conferentie van 1915 zou totstandkomen.

Pruisen heeft echter alles gedaan, om die Haagse conferenties te dwarsbomen en dat was een van de grondoorzaken waarom de Duitse keizer Wilhelm II de Eerste Wereldoorlog wou doen losbreken vooraleer die derde conferentie in 1915 zou plaatsgrijpen. En toen begon die Eerste Wereldoorlog in 1914. Het zou een vernietigende oorlog worden en voor het eerst wereldwijd. Naast de drang tot uitbreiding van gebieden en invloedssferen speelde de honger naar kolonies immers een even grote rol. De militaire technologie nam gevaarlijke proporties aan. Vanuit de lucht werd oorlog gevoerd, met burgerslachtoffers op grote schaal.

Bij het einde van die oorlog trokken de meeste staten dan ook aan de noodrem. En toen gebeurde voor het eerst datgene, wat nog nooit tevoren in vraag werd gesteld: wie is schuldig voor een oorlog? En... de schuldige moet betalen. De oorlogsschuldvraag werd voor het eerst een begrip. (Daarover zullen de hoofdpostings in deze reeks handelen.) Met de schuldvraag probeerden de staten te voorkomen, dat nog ooit een oorlog met dergelijke proporties zou voorkomen.

Tegelijk werd na die oorlog een Volkerenbond opgericht met hetzelfde doel. Vooral het Ius im bello (het recht tijdens een oorlog) werd meer en meer in wettelijke kaders gegoten. Maar ook het Ius ad bellum (het recht tot het voeren van een oorlog) werd wettelijk vastgelegd, niet binnen die Volkerenbond, maar in een afzonderlijk akkoord in 1928: het Briand-Kellog-Pact.

Verbod op aanvalsoorlogen sinds 1928

Met het Briand-Kellog-Pact werd door 62 staten het verbod op aanvalsoorlogen ingesteld. Daarbij geldt als aanvalsoorlog elke aanval van een staat op een andere 'zonder dat het aanvallend land voordien door die andere aangevallen is of zou aangevallen worden." Dat 'zou' werd vastgelegd in het "casus belli". Elke omstandigheid die onmiddellijk aanleiding zou kunnen zijn voor een oorlog werd als casus belli beschouwd. Daarbij was heel belangrijk het 'onmiddellijke' van die dreiging. Deze bepalingen golden dan ook vanaf 1928 en werden verankerd in het handvest van de later ontstane UNO. Ze gelden nog steeds anno 2008, hoewel in 2009 een nieuwe bijgewerkte definitie zal volgen.

Dit alles houdt in dat vanaf 1928 nog slechts verdedigingsoorlogen aanvaardbaar zijn.

Verdedigingsaoorlogen

Werden er dan geen aanvalsoorlogen meer gevoerd sinds 1928? Naar de mening van oorlogsvoerende landen niet meer. Dat is volgens hen voltooid verleden tijd, maar...

Hitler beweerde nooit een aanvalsoorlog gevoerd te hebben. De Tweede wereldoorlog was een verdedigingsoorlog naar de normen van het Briand-Kellog-Pact, aldus de man. De casus belli was de aanval van Polen op de Duitse zender Gleiwitz op 31 augustus 1939. Dat was aldus de onmiddellijke aanleiding... Zo zien we maar hoe oorlogsdoelen met een uitgesproken aanvalskarakter bereikt worden door een onmiddellijke aanleiding te zoeken, eventueel uit te lokken of te fantaseren.

Vietnamoorlog

Vietnamoorlog: hoe de USA humaniteit als hoogste doel stellen. Pardon, we waren weer even vergeten dat de USA het enigste land ter wereld is dat de Conventie voor de Rechten van het Kind niet getekend heeft...

De Tongking-aanval vanuit het communistische Noord-Vietnam in 1964 op een Amerikaans oorlogsschip werd door de USA als casus belli, als onmiddellijke aanleiding, voorgesteld om de Vietnamoorlog te ontketenen. Daarbij lag het doel bij de vernietiging van het communisme. De USA hadden hun oorlogsschip zo dicht bij de Noord-Vietnamese kust geloodst, dat Hanoi zich werkelijk bedreigd voelde. De casus belli werd aldus uitgelokt.

In 1967 blokkeerde Egypte de straat van Tiran, de verbinding tussen de golf van Akaba en de Rode Zee. Daarmee wou het land Israël belemmeren in de export. Dat feit nam Israël als onmiddellijke aanleiding voor de oorlog in dat jaar. Mogelijk was dit aldus een echte casus belli.

De Kosovo-oorlog in 1999 van de NATO tegen Servië was een voorbeeld van zuivere aanvalsoorlog, die de NATO (lees voornamelijk de USA) rechtvaardigden door de repressieve houding van Belgrado in Kosovo. Hier zien we reeds een voorbeeld van een oorlog die onmogelijk als een verdedigingsoorlog kan bestempeld worden. De USA en met hen de NATO handelden hier eerder preventief, wat niet toegelaten is volgens het Briand-Kellogg-pact en evenmin door de UNO. Een preventieve oorlog heeft immers nooit een casus belli, een 'onmiddelllijke' aanleiding.

De oorlogen van Saddam Hoessein tegen Iran en tegen Koeweit waren eveneens zuivere aanvalsoorlogen, hoewel Irak grensschendingen als casus belli inriep. Merkwaardig is alweer de houding van de USA, die Irak steunden ter oorlogsvoering tegen Iran. Nadien keerden de USA zich dan tegen Irak in de kwestie Koeweit en zagen de aanval van Irak als onmiddellijke casus belli voor de golfoorlog in de jaren tachtig. Voor hen was dan inderdaad deze oorlog een verdediging.

De laatste golfoorlog van de USA tegen Irak in 2003 is helemaal geen verdedigingsoorlog, zelfs geen preventieve oorlog. Daar ging het om een preëmptieve oorlog, waarover in de volgende posting meer.

Om zich moreel te dekken hadden staten reeds voor het Briand-Kellog-pact hun aanvalsoorlogen doen uitschijnen als verdedigingsoorlog, hoewel er toen nog geen verbod op aanvalsoorlogen was. Wel werd dan vaak en niet-onmiddellijke aanleiding als casus belli gebruikt. Voorbeelden hiervan zijn:

Het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werd door Pruisen gezien als het gevolg van de dreiging die uitging van een samenwerkingspact tussen Groot-Brittannië, Frankrijk en Rusland. Duitsland voelde zich daardoor ingesloten en bovendien zou Rusland de grenzen geschonden hebben (wat gefantaseerd werd).

Napoleon wou in het begin van de 19de eeuw de zeevloot van Engeland hinderen door een akkoord te sluiten met Denemarken om de doorgang van de Noordzee naar de Oostzee te blokkeren. Dat zag Groot-Brittannië als een casus belli voor het starten van een oorlog tegen Denemarken.

Men kan aldus haast elke aanvalsoorlog als een verdedigingsoorlog doen overkomen. Het Briand-Kellog-pact en het handvest van de UNO zijn dan ook een kaas met zeer grote gaten. De USA zouden deze gaten nog aanzienlijker vergroten door een totaal andere soort oorlogen voorop te stellen: preventieve en preëmptieve oorlogen. Daarover morgen meer...

 

OORLOGSSCHULDVRAAG

17:49 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: verdedigingsoorlog, oorlog |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.