16-03-08

Pausen onder Duitse keizers: Celestinus III (1191-1198)

Vatikan
Pausen onder Duitse keizers

Keizer Heinrich VI en paus Celestinus III (1191-1198)

De adel had Europa gedurende eeuwen en eeuwen letterlijk in zijn bezit en zocht steeds macht uit oefenen op de pausen. In deze reeks worden de pausen belicht, die geregeerd hebben tijdens het bestaan van het Heilige Roomse Rijk (het Eerste Duitse Rijk). De wederzijdse beïnvloeding van pausen en Duitse keizers komt hier aan het licht, samen met alle corruptie en machtsmisbruik van dien. Of hoe de katholieke kerk zeer geschaad werd door de wederzijdse machtspositie van keizers en pausen.

Het eerste Duitse rijk werd het Heilige Roomse Rijk genaamd, en dat wou Barbarossa eens extra beklemtonen bij het huwelijk van zijn zoon Heinrich VI met de tante van de koning der Noormannen op Sicilië. Hij noemde toen zijn zoon – hoewel nog niet tot keizer gekroond – de "Caesar", de keizer naar de aloude keizers van het Romeinse rijk. En zoon Heinrich VI zou dat dan ook letterlijk verstaan...

Hij werd geboren in 1165 en was de tweede zoon van Barbarossa. Toen de kleine 4 jaar oud was, werd in Aachen onder de impuls van Barbarossa Heinrich-je tot koning gekroond. Het was immers de bedoeling van zijn vader om het keizerschap definitief erfelijk te maken. Dat werd dan ook met de kroning van de kleuter onderstreept (een Duitse keizer moest steeds eerst koning zijn om dan tot keizer gekroond te kunnen worden). Ach ja, de oudste zoon van Barbarossa was ziekelijk en werd daarom beroofd van de kroon.

Als 19-jarige werd Heinrich VI – zoals hierboven vermeld - in 1184 verloofd met de tante van de koning der Noormannen op Sicilië. Dat was niet zomaar een zet van zijn vader. In de Middeleeuwen was het uithuwelijken van adellijke telgen het gewone en ideale middel om gebiedsuitbreiding te bekomen. De adel was aldus heel vredelievend (sic) en voerde niet steeds oorlogen om dat doel te bereiken. Barbarossa vertegenwoordigde het adellijk geslacht der Staufer.

Was Sicilië dan zo belangrijk voor de Duitse keizer? Wel... Italië was inderdaad belangrijk. In de tijd van Heinrich VI waren Noord- en een groot deel van Midden-Italië in Duitse handen. De rest van Midden- en haast heel Zuid-Italië waren in handen van de paus, de kerkelijke staat. Een deeltje van Zuid-Italië (Bari en omgeving) alsook Sicilië was in handen van de Noormannen, en dat zinde de Duitse keizers niet. Wel zinde dat de paus. Die had doorheen de voorbije decennia een akkoord gesloten met de Noormannen. Daarbij zouden zij militaire steun geven aan de pauselijke troepen tegen elke mogelijke vijand. Tevens had de paus het leenheersschap over het gebied van de Noormannen, die daar jaarlijks gelden voor betaalden.

Keizer Heinrich VI lag in de clinch met de paus Celestinus III

Heinrich VI maakte, zodra hij aan de macht kwam na de dood van zijn vader in 1190, een hoofdzaak ervan om minstens Sicilië in zijn macht te bekomen. Dat was niet alleen vanuit een gebiedsuitbreiding, maar tevens ter onderknechting van de paus. Ja, ja... hij was de ware zoon van Barbarossa, die zichzelf door god aangesteld voelde als opperste macht in de wereld en die ervan uitging dat de paus gehoorzaamheid aan hem verschuldigd is. Barbarrossa- en dus ook zoontje lief - was daardoor een ouderwetse keizer naar de aloude gewoontes van honderd jaar terug, toen de keizer bisschoppen aanstelde in plaats van de paus.

Nu was in 1191 – een klein jaar na de dood van Barbarossa – paus Clemens III gestorven. Wellicht weet u nog dat hij een Romein was en daardoor de zegen kreeg van de stad Rome. Die stad voerde decennia tevoren een verbeten strijd tegen de pausen om hun de wereldlijke macht over de stad te ontnemen. Paus Clemens III was dan ook de eerste paus sinds lang die vrede kende met de stad. Bij de pauskeuze in 1191 lieten de kardinalen zich dan ook leiden door de gedachte om opnieuw een Romeins kardinaal tot paus te kiezen... kwestie om vrede te behouden met de stad Rome. En zo werd Celestinus III gekozen, een Romeins kardinaal-deken die reeds 85-86 jaar oud was, de oudste ooit in de geschiedenis van het pausdom. Gezien hij geen priester was, werd hij na zijn keuze onmiddellijk gewijd en 's anderendaags tot bisschop gewijd om dan geïnstalleerd te worden als paus.

Heinrich VI, toen 26 jaar oud, zag het met lede ogen gebeuren dat Celestinus III verkozen werd zonder zijn inspraak, maar daar kon hij niets aan veranderen gezien hij nog niet tot keizer gekroond was. Hij drong dan ook aan op die kroning, wat hem toegestaan werd. Daar was hij dan ook in 1191 de "Caesar" van het Heilige Roomse Rijk, de enigste keizer op aarde (buiten weliswaar de [afgezwakte] keizer van Byzantium).

De strijd van keizer Heinrich VI om het heersschap over Sicilië

Nu stierf in datzelfde jaar 1191 de koning der Noormannen. Heinrich VI, nog maar net keizer gekroond en gehuwd met de tante van de kinderloze koning der Noormannen, repte zich dan ook naar Palermo om zich tot koning te laten kronen. Hij geraakte echter niet voorbij Napels. Hoezo? Wel de paus was hem een beetje te slim af.

De pausen hadden immers in die tijd een ware afkeer van het adelgeslacht der Staufer, sinds Barbarossa haast een halve eeuw geregeerd had. Die had immers alle kerkhervormingen van de laatste honderd jaar teruggeschroefd. Paus Celestinus III wou dan ook keizer Heinrich VI hinderen in alles wat maar ergens met de pauselijke macht en de kerkelijke staat te maken had, en gezien Sicilië in het leenschap van de paus lag, stuurde hij zijn troepen aan om Heinrich VI in Napels tegen te houden. Ondertussen steunde hij een telg van de koninklijke familie der Noormannen, een zekere Tancred, aan om zich koning te laten kronen. Daartoe riep hij ook de hulp in van Richard Leeuwenhart, de troonopvolger van het Engelse koningsschap, die 1191 net op terugweg was van de derde kruistocht. Gevolg... keizer Heinrich VI moest met lege handen terug naar Duitsland. Maar hij zinde op wraak...

Keizer Heinrich VI
grootbeeld
Fotobron: wiki

Keizer Heinrich VI, een "Caesar" met grootheidswaanzin

Die wraak kwam er toen de bisschopsstoel van Luik vrijkwam. Onmiddellijk benoemde hij een eigen pionnetje als bisschop tot razernij van paus Celestinus III. Die erkende deze nieuwe bisschop niet en er werd door hem een ander aangesteld. Bleef het daarbij? Neen... twee maanden later werd die laatste op bevel van Heinrich VI op zijn bisschoppelijke zetel in Luik vermoord. Dat was aldus de eerste wraakactie. Een tweede zou in datzelfde jaar volgen.

In 1192 namelijk kwam de Engelse troonopvolger Richard Leeuwenhart vanuit Italië terug naar Engeland via Duitsland. Met een list kon toen de machthebber van Oostenrijk Richard gevangen nemen en hem overleveren aan Heinrich VI. Dat was een belediging voor paus Celestinus III, die daarop de Oostenrijkse machthebber excommuniceerde. Jaja, alweer het klassieke pauselijke wapen dat met geloof of zo niets te maken had... Heinrich VI was bijzonder opgetogen met de vangst van Richard, gezien deze minstens medeverantwoordelijk was voor de troonsbestijging van Tancred op Sicilië. Richard Leeuwenhart werd gevangen gezet en kon in 1194 slechts vrijkomen indien hij aan Heinrich VI het leenschap erkende van de Duitse keizer over Engeland en daartoe de nodige jaarlijkse gelden zou betalen. Met andere woorden: de Duitse keizer had daarmee zijn rijk aanzienlijk uitgebreid.

Keizer Heinrich VI wil een wereldrijk

Nu kreeg Heinrich VI het hoog in zijn kopje: hij was de "Caesar" en zou zijn rijk uitbreiden, niet alleen over Engeland, maar over de hele wereld! Een wereldrijk zou weldra aan zijn voeten liggen en meer nog.... hij zou Jeruzalem veroveren, daartoe een vierde kruistocht organiseren, en eens veroverd, zou hij op Golgotha het ... pas op! ... het Laatste Oordeel uitspreken!! Ja, dat was zijn plan in 1194... De Caesar!

In dat jaar stierf Tancred, de koning der Noormannen. Dat was het sein om het wereldrijk van Heinrich VI in te stellen. Hij trok met een leger naar Sicilië verplichte Richard Leeuwenhart om mee te strijden, veroverde Palermo en werd er aangesteld tot nieuwe koning tot... tot ergernis van paus Celestinus III. Die weigerde hem te erkennen als koning over dat eiland en eiste de jaarlijkse leengelden. Heinrich VI legde die eis koudweg naast zich neer. Hij verklaarde Sicilië tot het centrum van zijn rijk en plande heel de Middellandse-Zee.-gebied te veroveren. Daartoe stuwde hij onder andere zijn broer aan om te huwen met een telg van de Byzantijnse keizer om op die manier heel Byzantium onder zijn macht te krijgen. Dan voorzag hij de verovering van Egypte. Daartoe riep hij de vierde kruistocht uit. Ja, ja... niet de paus riep op tot een kruistocht, maar hijzelf. Dat was trouwens het enigste punt waarin hij overeenkwam met de paus.

In 1197 zette alles zich in beweging voor die vierde kruistocht als hij plots malaria kreeg en stierf. Daar ging zijn droom om een wereldrijk op te richten en als een ware "Caaesar" te heersen en zelfs het Laatste Oordeel uit te spreken. Een jaartje later stierf ook paus Celestinus III. Buiten zijn tegenwerking tegen Heinrich VI en het adelgeslacht der Staufer, heeft hij niet al te veel gedaan voor de kerk, laat staan voor zijn roeping tot plaatsbekleder van Christus op aarde. Wel was hij de paus die de Duitse Ridderorde erkende en daardoor de basis legde voor het Pruisische rijk dat in de komende eeuw zou ontstaan.

Volgende posting, op zondag 6 april, bekijken we de opvolging van keizer Heinrich VI en van paus Celestinus III.

 

PAUSEN ONDER DUITSE KEIZERS

Johannes XII (955-964)   (20 mei 2007)

Leo VIII (964-965) en Benedictus V (964)   (27 mei 2007)

Johannes XIII (965-972)   (3 jun 2007)

Pausen onder keizer Otto II (973-985)   (10 jun 2007)

Johannes XV (985-996)   (24 jun 2007)

Gregorius V (996-999)   (2 sept 2007)

Silvester II (999-1003)   (9 sept 2007)

Pausen van 1003 tot 1012   (16 sept 2007)

Benedictus VIII (1012-1024)   (23 sept 2007)

Johannes XIX (1024-1032)   (30 sept 2007)

Benedictus IX (1032-1048)   (7 okt 2007)

Leo IX (1049-1054)   (14 okt 2007)

Victor II en Stefanus IX   (21 okt 2007)

Nicolaas II(1058-1061) en tegenpaus Benedictus X   (4 nov 2007)

Alexander II (1061-1073) en tegenpaus Honorius II   (11 nov 2007)

Gregorius VII (1073-1085) eerste deel   (18 nov 2007)

Gregorius VII (1073-1085) tweede deel   (25 nov 2007)

Machsspel en de eerste kruistocht   (2 dec 2007)

Paschalis II (1099 – 1118) en enkele tegenpausen   (9 dec 2007)

Einde van de Investituurstrijd in 1122   (13 jan 2008)

Paus Honorius II (1124-1130)   (20 jan 2008)

Paus Innocentius II (1130-1143) en tegenpausen   (27 jan 2008)

Invloedrijke monniken in 11de-12de eeuw   (10 feb 2008)

Eugenius III (1145-1153) en twee voorgangers   (17 feb 2008)

Adrianus IV (1154-1159) en Barbarossa   (24 feb 2008)

Alexander III (1159-1181), tegenpausen en Barbarossa   (2 maa 2008)

Pausen in de laatste levensjaren van Barbarossa   (9 maa 2008)

Keizer Heinrich VI en paus Celestinus III (1191-1198)   (16 maa 2008)

14:56 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: paus, keizer |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.