12-03-08

De klokken van de Kölner Dom: pech!

Peterklok van Keulen
Fotobron: köln

De Peterklok in Keulen, de grootste vrij slingerende klok ter wereld
Kölner Dom

Je zal niet stelen!

Keulen heeft een bewogen geschiedenis inzake de hoofdklok van de Dom. Een geschiedenis apart, gebonden aan een Franse vervloeking...

Keizerklok

In 1870, tijdens de Frans-Duitse oorlog, kreeg de bisschop van Keulen een illuster idee. Hij wou de grootste vrij slingerende klok ter wereld laten gieten en laten hangen in zijn dom. In de zuidtoren hingen reeds een aantal klokken. De zuidtoren is de verst van het station van Keulen verwijderde toren.

Om het nodige brons te bekomen, vroeg hij aan de legerleiding een aantal Franse kanonnen te bezorgen. Otto von Bismarck was akkoord en zou er wel een aantal scheef slagen bij de verovering van Frankrijk. En zo geschiedde aldus. Samen met nog 5 ton tin werd het gieten van een monsterklok in Frankenthal voorbereid. De gestolen kanonnen ertoe werden gesmolten en weldra was de gietvorm voor de klok gevuld met een mengsel van brons en tin. Het geheel woog 26.250 kg en had een doorsnede van 342 cm: de grootste klok ter wereld ooit!

Nu moest die klok een bepaalde toon hebben. Voor de specialisten: nominaal de toon C 0. Maar dat mislukte. Pech aldus, men moest de klok hersmelten en opnieuw proberen. Maar het gestolen metaal weigerde de juiste toon te geven. Bij het tweede verzoek was de toon (alweer voor specialisten) Cis + 9 0. Dan maar alweer hersmelten en een derde maal proberen. Uiteindelijk leek de klok de gevraagde toon te bekomen (zo ongeveer).

In 1875 werd de monsterklok opgehangen in de zuidertoren, 55m boven de grond. Zij werd "Kaiserglocke" gedoopt, uit dank aan keizer Wilhelm I die voor de nodige Franse kanonnen zorgde. 24 man moesten aan touwen hangen om de klok in beweging te krijgen. Maar... de klepel raakte de klok maar niet. Die klepel op zich was reeds 900 kg zwaar. Men probeerde en probeerde. Zwijgen deed de klok! "Die große Schweigerin" noemden de Keulenaars haar. En nog erger: dertig jaar lang probeerde men... en hooguit een mislukte toets van de klepel tegen de klok was per uitzondering eens te horen. Ja, ja... "Je zal niet stelen"!

Het Franse gestolen brons zinde verder op wraak: in 1908 was de klepel erin geslaagd zich los te wringen en met een geweldige Franse colère stortte de massa van 900 kg naar beneden, een spoor van verwoesting achter zich latend.

In het begin van 1918, laatste jaar van de Eerste Wereldoorlog, besloot men dan maar de klok te smelten en het brons ervan te benutten voor Duitse kanonnen tegen.. jawel tegen Frankrijk! Of die kanonnen hun dienst naar behoren hadden verricht, is niet geweten...

Peterklok

In 1922 besloot de bisschop om een nieuwe klok te laten gieten. Keulen moest immers ten koste van wat ook de grootste klok ter wereld bekomen en liefst... een klok waaruit geluid zou komen. Nu was er geen enkel gieter bereid om die klus te klaren. Geen van hen wou de schande voor mislukking op zich nemen, tot er in Thüringen toch iemand het wou wagen. In Apolda zou de klok gegoten worden: 24.000 kg zwaar (iets lichter dan de keizerklok) en met een doorsnede van 322 cm (ook iets kleiner dan de keizerklok), maar nog steeds de grootste ter wereld. Nu leek het gieten van bij het begin te lukken, althans op papier. Want de vloek van het gestolen brons der keizerklok zweefde over Apolda: Keulen kon het nodige geld niet opbrengen, vooral door de inflatie die tijdens de jaren twintig steeds maar toenam. Uiteindelijk kostte de klok een goede miljoen rijksmarken en werd ze in 1922 vervaardigd. Een miljoen rijksmarken was in die tijd een fabuleus bedrag, vooral als men rekening houdt met de armoede die in de beginjaren twintig Duitsland trof.

Uiteindelijk was in het najaar de klok gegoten. De nominale toon ervan was zo goed als perfect (C0 -5/16 voor de specialisten). En het monstergeval zou in het begin van 1923 naar Keulen overgebracht worden, maar... De Fransen (en ook Belgen) bezetten in januari 1923 het hele Ruhrgebied. Zij eisten alle steenkool en ook staal uit het gebied op ter dekking van de oorlogskosten uit de Eerste Wereldoorlog. De bisschop van Keulen durfde dan ook de klok niet over te laten brengen, om inbeslagname te voorkomen. Zo zie je maar, hoe de boze geest van de keizerklok met de Franse troepen naar Keulen teruggekeerd was en verhinderde dat een "Ersatz" haar troon in de zuidtoren zou bezetten.

Uiteindelijk arriveerde de nieuwe klok in de stad in de loop van november 1924. Zij werd verwelkomd door alle klokken van Keulen. Het donderde over de stad en trots werd de klok geheven tot op haar hoogte van 55m. De bisschop gaf haar de naam "Peter". Op kerstavond zou ze de eerste maal haar gedonder over de stad uitdragen. En ja... 24 december 1924 om 24h 's nachts was het zover. Heel Keulen spitste de oren. Een gedonder als nog nooit gehoord in de wereld zou Kerstmis aankondigen. Maar ook de geest van de keizerklok was aanwezig en ja... u kan het al raden: het werd niets! De meer dan 1000 kg zware klepel raakte langs geen kanten de klok.

Maar toen gebeurde het wonder. In oktober 1925 trokken de laatste Franse soldaten weg uit het Ruhrgebied, uit dank voor Duitsland dat dan toch bereid was de oorlogsschade te vergoeden. De verschrikkelijke bezetting sinds 1923 was ten einde. En kijk, met de Fransen trok ook de geest van de keizerklok zich terug en... op 28 oktober probeerde men die terugtrekking te vieren met het geluid van de Peterklok en het lukte! Duizende Keulenaars juichten aan de voet van de dom, moesten hun oren afschermen, en alle klokken van de stad jubelden en droegen hun gebimbam uit alsof de glorieuste dag van de eeuw aangebroken was.

ROND DIT THEMA
De grootste klok ter wereld   Keizer- en Peterklok

Tja, dat is de geschiedenis van het gestolen brons. Even liet de geest van de keizerklok nog eens van zich horen. In 1951 ontstond een barst in de Peterklok, 110 cm groot. Die werd echter vakkundig hersteld. De klok luidt alleen maar bij speciale gelegenheden zoals de aanstelling of dood van een nieuwe bisschop in de stad, of de keuze en dood van een paus, of andere profane bijzondere gebeurtenissen zoals het einde van de Tweede Wereldoorlog in 1945 en de hereniging van Duitsland in 1990.

Ter informatie: de grootste vrij slingerende klok ter wereld uit de Middeleeuwen hangt in Erfurt (Thüringen). Die was reeds gegoten in 1497.

14:52 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (1) | Tags: keulen, dom, klokken |  Facebook |

Commentaren

De nazi's eisten aan het eind van de tweede wereldoorlog ook in Duitsland alle klokken op.
Adenauer wist de klokken van de Dom van Keulen te behouden
met de opmerking dat er anders geen klokken zouden kunnen luiden ter gelegenheid van de Endsieg (sic).

Gepost door: peter nievelstein | 06-10-09

De commentaren zijn gesloten.