11-03-08

Taalhulp: gebruik van hoofdletters, deel 2

bild4
Spelling

Het gebruik van hoofdletters

Het gebruik van hoofdletters in de Duitse taal is enerzijds sterk gelijkaardig aan het gebruik ervan in het Nederlands, anderzijds zeer verschillend, vooral wat de substantieven en gesubstantiveerde woorden betreft. Niet steeds is er klaarheid te bespeuren. In een reeks berichten op dinsdag worden alle regels in dit verband nog eens overlopen. De laatste spellingsregels sinds augustus 2006 vormen hier de basis. Voorbeelden stammen allen uit het officiële besluit er rond.

Een merkwaardig punt bij het gebruik van de hoofdletter aan het begin van een Duitse zin: drie puntjes voor een zin, een afkortingsteken of getallen tellen niet als het begin van de zin. Daarom wordt de eerste letter van het daaropvolgende woord NIET met een hoofdletter geschreven (behalve wanneer dat woord een substantief is). Het gebruik van een hoofdletter in de Nederlandse zin "'s Anderendaags gebeurde het." is niet geldig in het Duits. Voorbeelden:

  • ... und gab keine Antwort.
  • 's ist schade um sie.
  • 52 volle Wochen hat das Jahr.

De eerste letter van substantieven wordt in het Duits steeds met een hoofdletter geschreven. Dat geldt dan ook voor samenzettingen die met verbindingstekens geschreven worden. In dergelijke samenzettingen worden de woorden die geen substantief zijn zonder hoofdletter geschreven, behalve het eerste woord ervan (maar lees hieronder de afwijkingen op deze regel). Voorbeelden:

  • die Ad-hoc-Entscheidung
  • der A-cappella-Chor
  • das In-den-Tag-hinein-Leben
  • der Trimm-dich-Pfad
  • die X-Beine
  • die S-Kurve

Bij de hier net vermelde samenzettingen wordt de eerste letter van het eerste woord of de eerste losstaande letter niet met een hoofdletter geschreven, als het gaat om een afkorting die men in het Duits steeds met kleine letter schrijft, of om het vermelden van een letter die in haar betekenis met een kleine letter wordt geschreven, of om het vermelden van een niet-substantief. Voorbeelden:

  • die km-Zahl
  • die pH-Wert-Bestimmung
  • der dass-Satz
  • die x-Achse
  • der i-Punkt (het punt op de kleine "i")

Adjectieven (bijvoeglijke naamwoorden) worden nooit met een hoofdletter begonnen (behalve als ze in het begin van de zin staan). Maar indien het adjectief een samenzetting is met verbindingstekens en daarbij het eerste woord een substantief is, dan wordt dit wel begonnen met een hoofdletter. Dat is eveneens geldig indien het eerste woord van dergelijke samenzetting een afkorting is die algemeen met hoofdletters wordt geschreven of een letter in de betekenis van haar hoofdletter-weergave. Voorbeelden:

  • Napoleon-freundlich
  • S-Kurven-reich
  • Formel-1-tauglich
  • UV-empfindlich (UV wordt steeds met hoofdletter geschreven)
  • T-förmig (in de vorm van een grote T)

Substantieven uit een vreemde taal worden eveneens met een hoofdletter begonnen. Indien zij een woordengroep vormen, wordt het eerste woord ervan met hoofdletter begonnen. Maar... dat geldt niet als het om het citeren van dergelijk woord gaat (bijvoorbeeld door het tussen aanhalingstekens te zetten). Voorbeelden:

  • das Crescendo
  • der Drink
  • das Center
  • die Ratio
  • die Conditio sine qua non
  • das Cordon bleu
  • eine Terra incognita
  • das Know-how
  • das Make-up

Maar:

  • das "crescendo"
  • der "drink"
  • das "center"
  • die "ratio"
  • die "conditio sine qua non"
  • das "cordon bleu"
  • eine "terra incognita"
  • das "know-how"
  • das "make-up "

Bij het hier net behandelde, waarbij het om substantieven uit een vreemde taal gaat, wordt een substantief in samenzettingen of woordgroepen uit de vreemde taal steeds met hoofdletter begonnen, ook al staan zij niet op de eerste plaats van de samenzetting of woordgroep. (Behalve alweer wanneer het om een citaat gaat). Voorbeelden:

  • die Alma Mater
  • die Ultima Ratio
  • das Desktop-Publishing
  • der Soft Drink
  • der Sex-Appeal
  • das Corned Beef

Maar:

  • die "alma mater"
  • die "ultima ratio"
  • das "desktop-publishing"
  • der "soft drink"
  • der "sex-appeal"
  • das "corned beef"

Volgende dinsdag wordt dit thema verder behandeld.

 

11:13 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: taalhulp, duits, spelling, hoofdletters |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.