09-03-08

Pausen onder Duitse keizers: het levenseinde van Barbarossa

Vatikan
Pausen onder Duitse keizers

Pausen in de laatste levensjaren van Barbarossa

De adel had Europa gedurende eeuwen en eeuwen letterlijk in zijn bezit en zocht steeds macht uit oefenen op de pausen. In deze reeks worden de pausen belicht, die geregeerd hebben tijdens het bestaan van het Heilige Roomse Rijk (het Eerste Duitse Rijk). De wederzijdse beïnvloeding van pausen en Duitse keizers komt hier aan het licht, samen met alle corruptie en machtsmisbruik van dien. Of hoe de katholieke kerk zeer geschaad werd door de wederzijdse machtspositie van keizers en pausen.

Barbarossa, koning van het Duitse rijk sinds 1152 en keizer ervan sinds 1155 heeft tot aan zijn dood in 1190 acht verschillende pausen gekend en vier tegenpausen. Tegen de eerste pausen was hij hard van leer getrokken en eiste zijn rechten op om als keizer te bepalen wie de macht uitoefende in de kerk. Hij verzette zich ook tegen de wereldlijke macht van de paus. Uiteindelijk heeft hij toch een knieval moeten doen voor paus Alexander III in 1177 ( zie vorige posting).

Na die knieval legde de keizer zich neer bij de macht van de paus, maar moeilijkheden bleven wel bestaan rond de bezittingen van de kerkelijke staat. In het noorden van Italië, buiten de kerkelijke staat van Midden- en Zuid-Italië had de paus een aanzienlijke streek in zijn bezit, het gebied van Mathilde. Herinner u: Mathilde was de vrouw waar paus Gregorius VII graag heen trok in de 11de eeuw en waar in de stad Canossa in 1077 de fameuze gang naar Canossa plaats had van keizer Heinrich IV. Dat gebied bleef een twistappel tussen Barbarossa en de paus.

Paus Lucius III (1181-1185)

Paus Alexander III stierf in 1181 en werd opgevolgd door zijn nauwe samenwerker Lucius III. Deze paus leefde in relatieve vrede met Barbarossa, hoewel de twistappel van de Mathilde-eigendommen voor verborgen wrevel bleef zorgen. Hij had meer problemen met de stad Rome. Daar waren de oude republikeinen weer fel tegen de paus in opstand. Het ging alweer om de wereldlijke macht van de paus over de stad. Lucius III vroeg de steun van Barbarossa om de stad onder de knie te krijgen. Die eiste in ruil de kroning van zijn zoon Heinrich VI tot keizer. Dat was een maatregel die hij trof om zeker te zijn, dat na zijn dood de Staufer de macht zouden blijven uitoefenen in het Duitse rijk. Maar de paus weigerde. Na vele onderhandelingen werd dan toch bereikt, dat Barbarossa de paus zou helpen om de stad Rome klein te krijgen. Meer invloed van de Duitse keizer over de stad lag Barbarossa trouwens wel genegen. De paus stierf echter in 1185, nog voor Barbarossa het plan kon uitvoeren.

Ad Abolendam, eerste decreet van het Vaticaan tegen ketterij, basis voor de inquisitie

Paus Lucius III ging de geschiedenis in als auteur van het Ad Abolendam. Dit is een decreet dat in 1184 opgesteld werd in overeenkomst met Barbarossa. Het belang ervan is niet te onderschatten, gezien dit de basis werd van de inquisitie die enige tijd later (in het begin van de 13de eeuw) zou losbreken.

Er werd in bepaald dat alle ketterse sekten en personen die zonder toelating preekten, veroordeeld zouden worden. Inhoud:

  • Alle ketters vallen onder eeuwige kerkban, alsook zij die hen ondersteunden
  • Ketters die niet bekenden of hun ketterij niet openbaar afzweerden of hervielen, werden overgeleverd aan burgerlijke rechtbanken en daar uitgesproken straffen.
  • Veroordeelde ketters verliezen het recht op ambten in openbare diensten
  • De bisschoppen moeten per jaar twee tot drie visitaties doen bij verdachte parochies en zijn verplicht ketterij of vermoede ketterij aan te geven

Merkwaardig: de paus wast zijn handen in onschuld als het op bestraffing aankomt. In dat geval moet de wereldlijke macht (het gerecht) de straf uitspreken en laten uitvoeren, geen kerkelijke gerechtelijke macht wordt daardoor belast.

Paus Urbanus III (1185-1187)

Na de dood van Lucius III in 1185 werd een Lombardische kardinaal tot paus gekozen: Urbanus III. Zijn oorsprong is niet onbelangrijk. Lombardije... dat is Noord-Italië, waar Barbarossa jaren gestreden heeft om de Duitse macht op te dringen. Urbanus III was dan ook een fel tegenstander van Barbarossa. Reeds van in het begin van zijn pontificaat eiste hij de landerijen van Mathilde terug op. Die waren weliswaar nog steeds eigendom van de paus, maar Barbarossa had er het gebruik van gekregen. Dat gegeven hitte de strijd om Lombardije alweer op. Vooral de stad Verona wou zich losscheuren van de keizerlijke macht. De paus steunde die stad.

Niet onbelangrijk is de invloed die Barbarossa bekwam over de Noormannen op Sicilië. U weet nog hoe de Noormannen steeds hun militaire steun gaven aan de paus bij conflicten. Dat was een reeds oud geworden gebruik. In ruil daarvoor viel de paus nooit Sicilië, aan. maar... In 1186 wou de Duitse keizer de banden met de Noormannen aanscherpen. Hij bekwam dat zijn zoon Heinrich VI kon huwen met de tante van de koning der Noormannen. Die koning was kinderloos en zijn tante zou heel het Siciliaanse rijk overerven. En zo gebeurde het ook. Dat betekent: de Duitse keizers (Barbarossa en na hem Heinrich VI) kregen de koninklijke macht over Sicilië en... de paus was daardoor de steun van de Noormannen tegen conflicten met het Duitse rijk dan ook kwijt.

Voor het overige valt er nog te melden, dat tijdens de jaren van Urbanus III de Arabieren alweer belust waren op Jerusalem. In 1187 veroverde Sultan Saladin de stad. Paus Urbanus III was zo aangedaan, dat hij een hartinfarct kreeg en stierf.

Paus Clemens III (1187-1191)

Na de dood van Urbanus werd Gregorius VIII gekozen. Deze leefde echter maar 56 dagen en stierf aan hoge koorts. Hij werd opgevolgd door Clemens III.

Clemens III was een Romeins kardinaal en dat viel in goede aarde bij de Romeinse opstandigen. Daardoor was Clemens III de eerste paus sinds lange tijd die in vrede kon leven met de Rome. Er werd zelfs een verdrag opgesteld voor wederzijdse steun. Dat kwam de paus dan ook gunstig uit, gezien hij de steun van de Noormannen kwijt was doore dat huwelijk van Heinrich VI.

Deze paus kon door geschikt onderhandelen ook vrede bekomen met Barbarossa inzake het Mathilde-probleem in Noord-Italië. Dat gebied werd definief door Barbarossa erkend als pauselijk bezit. De paus kroonde dan Barbarossa's zoon Heinrich VI tot keizer.

Tijdens zijn pontificaat brak de derde kruistocht uit, waaraan ook Barbarossa deelnam. Op weg naar Jerusalem viel hij echter van zijn paard en verdronk. Daarmee kwam een einde aan de vier lange decennia problemen tussen pausen en Barbarossa.

Volgende week zien we hoe de pausen konden leven onder Barbarossa's zoon Heinrich VI.

 

PAUSEN ONDER DUITSE KEIZERS

Johannes XII (955-964)   (20 mei 2007)

Leo VIII (964-965) en Benedictus V (964)   (27 mei 2007)

Johannes XIII (965-972)   (3 jun 2007)

Pausen onder keizer Otto II (973-985)   (10 jun 2007)

Johannes XV (985-996)   (24 jun 2007)

Gregorius V (996-999)   (2 sept 2007)

Silvester II (999-1003)   (9 sept 2007)

Pausen van 1003 tot 1012   (16 sept 2007)

Benedictus VIII (1012-1024)   (23 sept 2007)

Johannes XIX (1024-1032)   (30 sept 2007)

Benedictus IX (1032-1048)   (7 okt 2007)

Leo IX (1049-1054)   (14 okt 2007)

Victor II en Stefanus IX   (21 okt 2007)

Nicolaas II(1058-1061) en tegenpaus Benedictus X   (4 nov 2007)

Alexander II (1061-1073) en tegenpaus Honorius II   (11 nov 2007)

Gregorius VII (1073-1085) eerste deel   (18 nov 2007)

Gregorius VII (1073-1085) tweede deel   (25 nov 2007)

Machsspel en de eerste kruistocht   (2 dec 2007)

Paschalis II (1099 – 1118) en enkele tegenpausen   (9 dec 2007)

Einde van de Investituurstrijd in 1122   (13 jan 2008)

Paus Honorius II (1124-1130)   (20 jan 2008)

Paus Innocentius II (1130-1143) en tegenpausen   (27 jan 2008)

Invloedrijke monniken in 11de-12de eeuw   (10 feb 2008)

Eugenius III (1145-1153) en twee voorgangers   (17 feb 2008)

Adrianus IV (1154-1159) en Barbarossa   (24 feb 2008)

Alexander III (1159-1181), tegenpausen en Barbarossa   (2 maa 2008)

Pausen in de laatste levensjaren van Barbarossa   (9 maa 2008)

14:40 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: barbarossa, pausen, keizers, inquisitie |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.