05-03-08

Weimarrepubliek: de dood van het democratische ervan

weimar
Weimarrepubliek

1932: de democratische Weimarrepubliek sterft

Nevenstaand plakkaat van de socialisten, de sociaal-democraten, geeft het beste weer, hoe Duitsland zwalpte in de jaren tussen de twee wereldoorlogen: de Weimarrepubliek. Zwalpen is hier het gepaste woord. In deze periode van 1919 tot 1933 lagen vier politieke strekkingen dwars op elkaar en bepaalden de pogingen tot opgang van de democratie en uiteindelijk ondergang van de democratie. Twee strekkingen werkten relatief goed met elkaar samen: aan de linkse kant de socialisten (SPD) die zich de ware democraten noemden, en aan de rechtse kant de conservatieven (Zentrum) die eigenlijk meer aan het oude keizerrijk bleven hangen dan aan democratie, en de liberalen die zich gelijk aan de conservatieven opstelden. Uiterst links van de socialisten bewoog zich de derde strekking: de communisten (KPD) die radicaal een democratie verwierpen en een radenrepubliek (sowjetrepubliek) naar het voorbeeld van Moskou nastreefden. En uiteindelijk vormden de nationalisten en nationaal-socialisten van Hitler de vierde strekking, die het uiteindelijk zou halen... Zij streefden evenmin een democratie na en dwongen een dictatuur op. Maar niet alleen de tegenstellingen tussen de vier politieke strekkingen leidden tot de agonie van de jonge Duitse democratie. Een ware leidraad doorheen deze jaren is het Verdrag van Versailles, vredesregeling na de Eerste Wereldoorlog. waarvan de gevolgen loodzwaar doorwogen. En een al even noodlottige leidraad is de grondwet van de Weimarrepubliek die de val van de ene regering na de andere mogelijk maakte. Boven dat alles kwam dan nog de beurscrash van New York, die het spel van Hitler in de hand werkte.

PROBLEMEN REPUBLIEK
Verdrag van Versailles   Vredesvoorwaarden

Grondwet   staatsorganisatie

Grondwet   grondrechten

Dolkstootlegende   erfenis uit oorlog

Ambtenarij   niet democratisch

Justitie   niet democratisch

Groener-Ebert-Pact   militair tegen communisten

Reichswehr   leger, staat in de staat

Vrijkorpsen   paramilitair

Camarilla   kring van raadsheren voor de rijkspresident

Rijksverkiezingen   resultaten dooorheen de Weimarrepubliek

De democratie zieltoogde in de jaren 1930-1932 onder de ontbinding van het parlement in 1930, de daaropvolgende verkiezingen met de eerste grote opkomst van Hitlers NSDAP en door de vele noodbesluiten van rijkspresident Paul von Hindenburg (zie voor dat alles de vorige posting). Nochtans had Paul von Hiindeburg dat kunnen voorkomen, door een regering te installeren die gesteund kon worden door de meerderheid van de democratische partijen, maar de rijkspresident had vastbesloten om de SPD (grootste partij) te weigeren in regeringen. Het zou vanaf 1932 nog alleen maar slechter gaan...

Ontslag van Heinrich Brüning dreigt

De beslissingen van Paul von Hindenbrug werden meer en meer gedreven door zijn afkeer van de ware democratie in het weghouden van de SPD, en door zijn haat tegenover Adolph Hitler. Hij deed alles om echte democratie de kop in te drukken (naar het grote voorbeeld van Otto von Bismarck) en om de racisten tegen te houden (paste niet in zijn hang aan de Pruisische Deugden).

Heel vreemd is zijn beslissing, om in juni 1932 plots zijn rijkskanselier Heinrich Brüning te ontslaan en met hem de regering. Vreemd --- na ja, eigenlijk niet zo vreemd, als we hem en zijn camarilla (kring van raadsheren) kennen. Drie factoren speelden een rol in het ontslag van Brüning:

POLITIEKE PARTIJEN
KPD   communisten, niet democratisch

USPD   linkse socialisten

SPD   gematigde socialisten

ZENTRUM   conservatieven

DDP   linkse liberalen

BVP   Bayerse conservatieven

DVP   nationalistische liberalen

DNVP   nationalisten, niet democratisch

NSDAP   nazi's, niet democratisch

Ten eerste. Een van de drie factoren kennen we reeds uit de vorige posting. Heinrich Brüning, Zentrum-partijlid, had als kanselier de stoottroepen van Hitler verboden (de SA) toen onlusten in heel het land toenamen wegens de economische depressie. Dat deed Brüning met de goedkeuring van de rijkspresident. Als Paul von Hindenburg Hitler een hak kon zetten, dan was hij in topvorm, ook al was hij een oude man van 85 jaar oud geworden! Die "Böhmischer Gefreiter" (piotje uit Bohemen) met zijn racisme... neen, de rijkspresident kon zich niet verlagen tot iets dergelijks. Tussen haakjes: met die goedkeuring gaf hij in feite carte blanche aan de andere soort stootroepen in het land, de "Stahhelm" van de DNVP, een paramilitaire organisatie die net zoals de SA brutaal optrad om de DNVP te beschermen. In 1932 had de SA 220.000 leden, de Stahhelm een half miljoen. Het verbod van de SA was dan ook zeer gelegen voor de rijkspresident die zo hing aan de DNVP, partij van de monarchisten en grootgrondbezitters (en ook nationalisten). Maar in de camarilla (zie een vorige posting) zaten heren die de NSDAP gunstig gezind waren. We denken aan Franz von Papen, August von Mackensen en Alfred Hugenberg (hoewel hij voorzitter was van de DNVP). De camarilla wou dan ook wraak nemen op Brüning wegens dat verbod van de SA.

Ten tweede. Een tweede factor kennen we ook reeds deels. De rijkspresident had aan Heinrich Brüning expliciet gevraagd geen samenwerking te dulden met de socialisten. Maar de SPD steunde Brüning in het blokkeren van de NSDAP en de KPD in de Reichstag. Die onrechtstreekse samenwerking was reeds te veel in het oog van de rijkspresident. Er kwam echter nog wat bij...

In het voorjaar 1932 stonden verkiezingen voor de rijkspresident voor de deur. Die moesten grondwettelijk om de zeven jaar gehouden worden, en het was sinds 1925 geleden dat Paul von Hindenburg gekozen was. Nu haalden vooral drie kandidaten de grootste voorkeur voor de verkiezingen startten: Paul von Hindenburg (die ondanks zijn hoge leeftijd herkozen zou kunnen worden), Ernst Tählmann (voorzitter van de communistische KPD) en niemand minder dan Adolph Hitler. Rijkskanselier Brüning vreesde reeds zijn regering te moeten verder zetten onder een rijkspresident van communistische of racistische signatuur. Daarom vroeg hij aan de SPD om op Hindenburg te stemmen. Ook de Zentrum-partij werd expliciet gevraagd, zijn eigen partij aldus. Beide partijen waren graag bereid, al was het maar om Hitler tegen te houden. En zo gebeurde: Paul von Hindenburg haalde met succes een hernieuwing van zijn ambt binnen. Maar.... Ziet u het al? Heinrich Brüning had de samenwerking van de SPD zelf gevraagd. Dat was een flagrante inbreuk op de eis van de rijkspresident om elke vorm van samenwerking te vermijden. Bovendien was Paul von Hindenburg werkelijk geaffronteerd door deze herkiezing op de rug van zijn tegenstanders, de "Katholen en Sozen", de katholieken (Zentrum) en socialisten.

Ten derde. In juni 1930 gebeurde dan dat, wat de druppel in de emmer zou doen overlopen:

Franz von Papen
grootbeeld
Fotobron: preussen-kronik.de

Franz von Papen, een vriendelijk heertje(!?), lid van de camarilla, anti-democraat, dictatuur-gezind, rijkskanselier in 1932

Grootgrondbezitters bekomen abnormale subsidies

Zoals in een vorige posting gemeld, was de rijkspresident een grootgrondbezitter. Hij bezat Neudeck in Oost-Pruisen, een uitgestrekt gebied van landerijen en landbouwgronden. Samen met de andere grootgrondbezitters ten oosten van de Elbe vormde hij een echte clan. Vele van deze rijken waren lid van de DNVP, de partij van monarchisten en nationalisten. Tevens werd in een vorige posting gemeld, dat Paul von Hindenburg in 1927 aanzienlijke kapitalen gekregen had van zijn boezemvriend, landbouwer en grootgrondbezitter Elard von Oldenburg (lid van de camarilla). Dat kapitaal kwam van de grootindustriëlen uit het rijk. De rijkspresident was dan ook met handen en voeten aan hen gebonden, wat niet onbelangrijk zou worden.

Sinds 1929 werd de Oost-Pruisen-wet gestemd. Deze voorzag speciale en omvangrijke subsidies en staatsgaranties voor de grootgrondbezitters! Dat was een wet die op voorstel van de rijkspresident zelf gelanceerd werd. Met de subsidies zou de landbouw op die landerijen gesteund worden. En... vanaf 1930 - onder rijkskanselier Heinrich Brüning - werden een resem van noodbesluiten (buiten de macht van het parlement) opgesteld in verband met verhogingen van die subsidies en bijkomende rechten der grootgrondbezitters ten oosten van de Elbe! De rijkspresident heeft blijkbaar geprofiteerd van de situatie om met slinkse noodbesluiten zichzelf en zijn collega's grootgrondbezitters te verrijken.

Corruptieschandalen rond de grootgrondbezitter Paul von Hindenburg

PERSONEN


Paul von Hindenburg   generaal, tegenstander verdrag van Versailles, monarchist, rechtse conservatieve gerichtheid, rijkspresident 1925-1934

Heinrich Brüning   Zentrum, conservatief, democraat, laatste democratische rijkskanselier 1930-1932

Franz von Papen   Zentrum, later partijloos, conservatief, anti-democraat, dictatuur-gezind, lid van camarilla, rijkskanselier 1932

Adolph Hitler   nationalist, antisemiet, racist, tegenstander democratie, dictator

Hier komen we nu op een teer punt, op een heel teer punt dat Hitler in 1933 niet zou vergeten: de achillespees van de rijkspresident. In juni 1931 ontstonden de eerste geruchten over corruptie van de rijkspresident met gelden van de subsidies voor grootgrondbezitters. Toen negeerde Heinrich Brüning deze affaire in de Reichstag. Was hij gestuwd door de rijkspresident? In november 1932 publiceerde Erich Ludendorff in zijn krant naakte bewijzen van deze corruptie op Neudeck. De rijkspresident kon die bewijzen niet naast zich meer neerleggen, en toch negeerde hij in alle tonen, gesteund uiteraard door zijn boezemvriend en camarilla-lid Elard von Oldenburg. [Vreemd detail: Paul von Hindeburg werkte in het leger steeds nauw samen met generaal Erich Ludendorff. Die twee waren twee handen op een buik. Erich deed steeds het grote werk, Paul ging steeds met de pluimen lopen. Maar er was een opmerkelijk verschil tussen beiden: Paul was Pruisenaar, aanhanger van de Pruisische Deugden (dus geen racist), en monarchist. Erich was racist en aanhanger van een dictatuur. Na de oorlog groeiden beiden dan ook uit elkaar. Ludendorff lag aan de basis van de putsch van Wolfgang Kapp in 1920, hij was ook betrokken bij de putsch van Adolph Hitler in 1923, en hij was lid van de NSDAP. Is het mogelijk, dat Ludendorff de naakte bewijzen over corruptie van de rijkspresident aan het daglicht bracht op aanraden van Hitler?]

Heinrich Brüning breekt de subsidies voor grootgrondbezitters af: zijn einde!

In juni 1932, nog voor de naakte bewijzen op tafel lagen, wou Heinrich Brüning de subsidies voor de grootgrondbezitter indijken. Hij had er een goede reden voor. Er was immers een massale werkloosheid ontstaan in het land door de economische depressie. Dat koste een bom geld aan de staat. Nu stelde hij voor om werklozen te werk te stellen op de landerijen van de grootgrondbezitters. In ruil voor deze dienst aan hen, zouden de subsidies dan ingedijkt of afgeschaft worden. Dat was een bom voor de rijkspresident. Oud of niet oud... hij vond alle duivelse energie om recht te veren. Het plan was nog maar net bekend geworden als wetsvoorstel, daar ontsloeg hij Heinrich Brüning! Of... hoe de passies en denkpatronen van de rijkspresident de Weimarrepubliek ten gronde droegen.

De camarilla stelt Franz von Papen voor als nieuwe rijkskanselier

Na gesprekken tussen de camarilla en de rijkspresident in de salons van Neudeck ( na het ontslag van de regering Brüning) bleek het volgende. De SPD zou zeker niet in de komende regering zetelen. Evenmin zou de Zentrum-partij een kans krijgen. Zij had immers de rijkspresident een slechte dienst bewezen door dat wetsvoorstel ter verandering van de Oost-Pruisen-wet te steunen en bovendien hadden die "Katholen" (de tegenstanders van Otto von Bismarck!) de rijkspresident ongevraagde steun gegeven bij zijn herverkiezing. Ook de liberalen (DDP en DVP) waren niet gewenst. Zij waren enerzijds eveneens niet hooggeschatte democraten in de ogen van Paul, en zij waren anderzijds overbodig geworden. Waarom? Wel, de liberalen waren de economen van het rijk. Zij hadden met Gustav Stresemann in de gouden jaren bereikt, dat de herstelkosten aan de geallieerden aanzienlijk verminderd werden (zie het Young plan in een eerder posting). In 1931 besloot de Amerikaanse president Herbert Hoover om een moratorium in te stellen inzake de te betalen herstelkosten door Duitsland. De economisch depressie en de eraan verbonden wereldwijde crisis was immers de oorzaak, dat Duitsland onmogelijk de verplichting tot betalingen kon naleven. Daarom besloot Herbert Hoover om voor het jaar 1931 uitstel van betaling te gunnen. Dat was een pluim op de hoed van de regering Brüning. In juni 1932 kwamen de geallieerden tot het besef, dat de wereldwijde crisis nog lange tijd zou aanhouden of nazinderen. Op een conferentie in Lausanne in die maand beslisten ze daarom om de herstelkostenverplichting voor Duitsland geheel af te schaffen. De USA hadden immers de nog te betalen oorlogskredieten van de geallieerden aan de USA kwijtgescholden. Duitsland werd enkel nog een symbolische herstelkostenplicht opgelegd van 3 miljard rijksmark in plaats van de nog resterende 60 miljard. [Hitler heeft die 3 miljard nooit betaald. De Bundesrepublik Deutschland heeft na de Tweede Wereldoorlog deze kosten in 1980 uitbetaald] Nu was het wel zo, dat die beslissingen van Lausanne slechts rond waren in juli 1932, zodat Heinrich Brüning die pluim niet op zijn hoofd kon zetten. Besluit: de herstelkosten waren afgeschaft, dus... de economische specialisten van de DDP en DVP waren niet meer nodig in een regering! En wat blijkt: de motor van de "democratische" Weimarrepubliek - de herstelkosten uit het Verdrag van Versailles - was weggevallen. De "schijn" van een democratie had men immers gedurende de jaren twintig hooggehouden om de geallieerden te sussen en verlichting van de voorwaarden uit het Verdrag van Versailles te bekomen...

ROND DIT THEMA
SA   stoottroepen van de NSDAP

Stahhelm   stoottroepen van de DNVP

Er zou dan ook geen enkele democratische partij deel uitmaken van de komende regering in juni 1932. Vermoedelijk, blijkbaar, heeft de camarilla van de gelegenheid gebruik gemaakt om wraak te nemen op het verbod van de SA. De NSDAP-gezinde leden van de raad hadden immers Franz von Papen voorgesteld als volgende rijkskanselier, en Paul von Hindenburg stemde toe en liet hem een regering samenstellen van... jawel, van 3 leden van de DNVP en 7 partijlozen. Ziet u het goed? Geen democraat in die regering en in de plaats ervan de verliezer van de laatste verkiezingen uit 1930: de DNVP! Zou het kunnen, dat de camarilla de NSDAP mede in de regering wou, en dat de rijkspresident zich daartegen verzette en dan maar de andere (niet-racistische)DNVP gekozen heeft? Veel wijst in die richting... dat zou blijken tijdens de maanden van Franz von Papen als kanselier. Wie waren die zeven partijlozen? Wel, hier is tussen haakjes de lijst van de ministers. Lees vooral goed de namen en er zal u iets opvallen: Franz von Papen, Konstantin von Neurath, Wilhelm von Gayl, Johan von Krosogk, Kurt von Schleicher (camarilla-lid), Paul von Eltz-Rübenach, Magnus von Braun en drie anderen zonder 'von'. Ja... het werd de regering van de adel! Men spotte ermee en noemde deze regering de "regering van de baronnen". De "democratisch" Weimarrepubliek was klaarblijkelijk overleden. Nog slechts de begrafenis zou moeten volgen! Dank u Paul von Hindenburg en dank u camarilla... (sic)

Morgen zien we hoe deze aanslag op de democratie slecht één man ten goede kwam. Die wachtte echter nog af... heel geduldig... tot het geschikte moment, en pas op... ook hij heeft weet van de achillespees van de rijkspresident...

 

WEIMARREPUBLIEK
Het ontstaan van het Verdrag van Versailles   (14 jan 2008)

De bepalingen van het Verdrag van Versailles   (15 jan 2008)

Staatsbestel naar de grondwet   (16 jan 2008)

Grondrechten en politieke partijen   (17 jan 2008)

Factoren die het de Weimarrepubliek moeilijk maakten   (18 jan 2008)

Een staatsgreep kondigt zich aan: de Kapp-putsch 1920   (21 jan 2008)

Kapp-putsch schijnbaar voltooid   (22 jan 2008)

Kapp-putsch mislukt, communisten lokken burgeroorlog uit   (23 jan 2008)

Oorlogskosten en het ultimatum van Londen in 1921   (24 jan 2008)

Oorlogskosten en het verdrag van Rapallo   (25 jan 2008)

De Duitse inflatie beginjaren twintig   (28 jan 2008)

De Rijnrepubliek   (29 jan 2008)

Het begin van de Ruhrbezetting   (30 jan 2008)

Ruhrbezetting 1923: verzet   (31 jan 2008)

Hyperinflatie 1923   (11 feb 2008)

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923   (12 feb 2008)

Aanloop tot de Hitler-putsch   (13 feb 2008)

Hitler-putsch brengt hem in de gevangenis   (14 feb 2008)

Het Dawes-plan en de gouden jaren   (18 feb 2008)

Het einde van rijkspresident Friedrich Ebert   (19 feb 2008)

Paul von Hindenburg, conservatieve ommezwaai   (20 feb 2008)

Verdragen van Locarno verstevigen de vrede   (22 feb 2008)

Yound plan 1930   (28 feb 2008)

DNVP, extreem recht in de jaren twintig   (29 feb 2008)

Paul von Hindenburg en zijn camarilla   (03 maa 2008)

1930-1932: Eerste golf van ondemocratische maatregelen   (04 maa 2008)

1932: De democratisch Weimarrepubliek sterft   (05 maa 2008)

1932: De ultieme adrenalinestoot   (06 maa 2008)

1933: Hitler aan de macht   (07 maa 2008)

18:09 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: weimarrepubliek, democratie, dicctatuur |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.