28-02-08

Weimarrepubliek: het Young plan 1930

weimar
Weimarrepubliek

Young plan 1930: een zegen en een vloek

Nevenstaand plakkaat van de socialisten, de sociaal-democraten, geeft het beste weer, hoe Duitsland zwalpte in de jaren tussen de twee wereldoorlogen: de Weimarrepubliek. Zwalpen is hier het gepaste woord. In deze periode van 1919 tot 1933 lagen vier politieke strekkingen dwars op elkaar en bepaalden de pogingen tot opgang van de democratie en uiteindelijk ondergang van de democratie. Twee strekkingen werkten relatief goed met elkaar samen: aan de linkse kant de socialisten (SPD) die zich de ware democraten noemden, en aan de rechtse kant de conservatieven (Zentrum) die eigenlijk meer aan het oude keizerrijk bleven hangen dan aan democratie, en de liberalen die zich gelijk aan de conservatieven opstelden. Uiterst links van de socialisten bewoog zich de derde strekking: de communisten (KPD) die radicaal een democratie verwierpen en een radenrepubliek (sowjetrepubliek) naar het voorbeeld van Moskou nastreefden. En uiteindelijk vormden de nationalisten en nationaal-socialisten van Hitler de vierde strekking, die het uiteindelijk zou halen... Zij streefden evenmin een democratie na en dwongen een dictatuur op. Maar niet alleen de tegenstellingen tussen de vier politieke strekkingen leidden tot de agonie van de jonge Duitse democratie. Een ware leidraad doorheen deze jaren is het Verdrag van Versailles, vredesregeling na de Eerste Wereldoorlog. waarvan de gevolgen loodzwaar doorwogen. En een al even noodlottige leidraad is de grondwet van de Weimarrepubliek die de val van de ene regering na de andere mogelijk maakte. Boven dat alles kwam dan nog de beurscrash van New York, die het spel van Hitler in de hand werkte.

PROBLEMEN REPUBLIEK
Verdrag van Versailles   Vredesvoorwaarden

Grondwet   staatsorganisatie

Grondwet   grondrechten

Dolkstootlegende   erfenis uit oorlog

Ambtenarij   niet democratisch

Justitie   niet democratisch

Groener-Ebert-Pact   militair tegen communisten

Reichswehr   leger, staat in de staat

Vrijkorpsen   paramilitair
De gouden jaren, wat zullen de politici in het midden van de jaren twintig het graag van de daken geroepen hebben. En niet ten onrechte. Het ging de Duitse economie schitterend, vooral dankzij de massale kredieten die uit de USA toestroomden door het Dawes-plan uit 1924. Miljarden en miljarden werden ter beschikking gesteld van de Duitse bedrijven en van de Duitse staat. Terugbetalingen konden meestal ruim gespreid worden. Gustav Stresemann, liberaal van de DVP en rijksminister voor Buitenlandse Zaken sinds einde 1923 tot aan zijn dood in 1929, leek de redder van het vaderland.

Maar niet iedereen was gelukkig met hem. Zoals in de vorige posting gezien, heeft hij toegevingen aan de geallieerden gedaan door de westelijke grenzen van het land in de verdragen van Locarno 1926 vast te leggen en aldus voornamelijk de Elzas-Lotharigen definitief heeft afgestaan. De oostelijke grenzen liet Stresemann niet vastleggen, wat gewaardeerd werd door de monarchisten en de nationalisten, maar die westelijke grenzen waren hen een doorn in het oog.

Briand-Kellogg-pact 1928

POLITIEKE PARTIJEN
KPD   communisten, niet democratisch

USPD   linkse socialisten

SPD   gematigde socialisten

ZENTRUM   conservatieven

DDP   linkse liberalen

BVP   Bayerse conservatieven

DVP   nationalistische liberalen

DNVP   nationalisten, niet democratisch

NSDAP   nazi's, niet democratisch
Het succesverhaal van Stresemann ging in 1928 nog verder. Hij sloot zich aan bij de internationale conferentie ter gelegenheid van het Briand-Kellogg-pact. Dat pact was op zich alweer een unicum in de hele geschiedenis van de mensheid. Aanvankelijk elf staten ter wereld en uiteindelijk een goede 70 staten ondertekenden een pact om geen oorlog meer te voeren. Oorlog werd als misdaad beschouwd. Dat is inderdaad uniek. Alleen een oorlog ter verdediging of een oorlog als sanctie vanuit de Volkerenbond kon aanvaard worden, nooit een oorlog ter aanval. Het pact echter had wel een mankement. Er was geen enkele afdwingbaarheid erin te vinden. De gevolgen kennen we uit enkele jaren later: Japan viel Mandjoerije in China binnnen en Duitsland startte de Tweede Wereldoorlog. maar toch heeft het pact effect gehad, want het was de gerechtelijke basis om Duitsland tijdens het Nürnbergproces na de Tweede Wereldoorlog te kunnen veroordelen. In 1945 ontstond de UNO en werd datzelfde pact overgenomen en aangevuld met verbod op elk geweld in internationale betrekkingen. Dat was alweer een stap verder, maar... vooral de USA interpreteren een oorlog uit verdediging zeer ruim. Dat weten we sinds de Irak-oorlog!

Redenen voor het Young-plan 1930

En het succes van de regeringen uit de Weimarrepubliek zou nog groter worden in deze gouden jaren, hoewel er een gevaarlijke (!) smet zou ontstaan. Hier gaat het om de herstelkosten die Duitsland moest betalen. Het Dawes-plan uit 1924 was al heel wat (zie een vorige posting), maar het hield geen einddatum in voor de betalingen. Bovendien was door dat plan voorzien, dat de betalingen zouden stijgen naar 1929 toe tot 2,5 miljard goudmarken per jaar. Dat was blijkbaar teveel voor Duitsland, niet vanuit een onwil om te betalen, maar vanuit de realiteit. Het ging wonderwel in het land , maar de staatsfinanciën vertoonden nog steeds een passief. Duitsland moest dan ook alles proberen om die herstelkosten te doen verlagen. Maar niet alleen Duitsland wou een herziening...

De USA zagen heel goed in, dat het land voor een muur stond. Het zou inderdaad vanaf 1929 geen 2,5 miljard goudmarken kunnen opbrengen, vooral wegens een fout gebruik van de miljarden leningen die de USA hadden toegestaan sinds 1925. Die leningen werden deels aan Duitse bedrijven gegeven, die dat geld goed investeerden en er een meervoud van opbrachten. Maar deels gingen die kapitalen naar de Duitse staat, en die investeerde haast niets ervan. Het Amerikaanse geld werd benut om allerlei verfraaiingen aan te brengen in het land. Zo kregen de gemeentes een deel van de koek en besteedden het kapitaal aan nieuwe parkplaatsen en nieuw sociale woningen. Het Amerikaanse geld bracht aldus niets op. Duitsland kon aldus de verplichtingen van het Dawes-plan niet realiseren door eigen schuld.

ROND DIT THEMA
Briand Kellogg pact   tekst

Young plan   ruime informatie

Ook Frankrijk had een probleem met het Dawes-plan. Het land had zware terugbetalingen aan de USA wegens oorlogskredieten 1914-1918. Trouwens niet alleen Frankrijk zat met die last, ook o.a. België en Groot-Brittannië. De herstelkosten van Duitsland moesten vooral die schulden van de geallieerden aan de USA dekken. Maar Frankrijk kende in de gouden jaren van Duitsland een sterke inflatie. Het ging voor het land helemaal niet zo rooskleurig. Uiteindelijk sloot het een verdrag met de USA waardoor het zijn terugbetalingen zou mogen spreiden over 62 jaren. Goed zo, maar... dat wil dan ook zeggen, dat Frankrijk garanties wou dat Duitsland correct zou zijn in zijn herstelbetalingen. Daarom wou ook Frankrijk een herziening van het Dawes-plan.

Sinds jaren afwezigheid komen de socialisten terug aan de macht, 1928

Om het Voung-plan goed te begrijpen, is het noodzakelijk te weten wat er op het politieke vlak gebeurde in 1928. Bij de verkiezingen voor de Reichstag verloren de conservatieven van de Zentrumpartij aanzienlijk veel stemmen. Ook de nationalistische partij DNVP moest flink inleveren. De groze overwinnaars waren de socialisten (SPD) en de communisten (KPD). De reden voor hun succes, was de grote werkloosheid. Het waren de gouden jaren voor Duitsland, maar dat gold enkel voor de ondernemers. De werkende bevolking moest aan zeer lage lonen werken of kon helemaal geen werk vinden. Het doel van de ondernemers was immers zo snel mogelijk het Amerikaanse geld vermeerderen, en dat wekte ten nadele van personeelskosten

Nu was de SPD steeds de grootste partij geweest in de Reichstag gedurende alle jaren van de Weimarepubliek. Maar sinds 1920 werd deze partij systematisch geweerd en heersten de conservatieven en liberalen, in de latere jaren twintig gesteund door de nationalisten van de DNVP. Dat weren van de socialisten had voornamelijk te maken met de houding van de nationalisten en nazisten. Zij beschuldigden de SPD ervan verantwoordelijk te zijn voor het verlies in de Eerste Wereldoorlog Om hen niet voor het hoofd te stoten, verkozen de conservatieven en liberalen dan ook regeringen waarin de SPD niet zou zetelen, ook al haalde die partij keer na keer de meeste stemmen bij verkiezingen. Ook rijkspresident Paul von Hindenburg stelde ronduit, dat de socialisten geen kans zouden krijgen in de Weimarrepubliek. Hij was een doorgedreven monarchist en conservatief en kon de socialisten niet luchten wegens hun democratische en republiekvriendelijke houding.

Hermann Müller
grootbeeld

Hermann Müller, SPD-er en rijkskanselier 1928-1930, speelbal van de nationalisten
Maar na de verkiezingen in 1928 lagen de kaarten anders dan tevoren. De klassieke partijen (Zentrum, DDP, DVP en DNVP) hadden allen verliezen geleden. Raadsleden van de rijkspresident vroegen hem dan om toch maar weer de socialisten aan de macht te brengen. Aanvankelijk weigerde de rijkspresident, maar men kon hem doen inzien dat de socialisten het land zouden ruïneren, waardoor ze alle krediet bij de bevolking zouden verliezen en de rechtse krachten meer 'Schwung' zouden krijgen. Paul von Hindenburg was uiteindelijk wel gewonnen voor die listige truc, en Herman Müller, SPD-er, werd aangesteld als rijkskanselier.

En dan kwam plots dat Young-plan. Dat betekende: de SPD moest verantwoordelijkheid opnemen. Gustav Stresemann was nog steeds rijksminister voor Buitenlandse Zaken. Zijn partij zat mee in de regering, maar hij liet ook het zware werk door de SPD verrichten...

Het Young-plan 1930: een zegen en een gesel

De USA en Frankrijk stelden voor dat internationale banken en private personen geld zouden lenen aan Duitsland om de herstelkosten in eenmaal te betalen. Daardoor zouden vooral Frankrijk en België in één slag hun oorlogsleningen aan de USA kunnen terugbetalen. Duitsland zou jaarlijks intresten betalen aan de geldschieters en het geleende kapitaal afbetalen. Voordeel van dit plan is de zekerheid dat Duitsland zijn verplichtingen zou nakomen en bovendien zou dat geld niet meer in investeringsloze projecten kunnen gestoken worden, gezien het onmiddellijk aan de geallieerden zou afgestaan worden. Terugbetaling aan banken en private instellingen zijn immers veel strenger geregeld dan akkoorden tussen staten.

De SPD zag dat helemaal niet zitten. Dat strenge harnas wilde Duitsland niet dragen. Gustav Stresemann zal zijn socialistische collega's in de regering er wel op gewezen hebben, dat het op de allereerste plaats moest gaan om vermindering van herstelkosten en dat andere wensen ook moesten vervuld worden zoals militaire ontruiming van het Rijnland, teruggave van de oude Duitse kolonies, teruggave van de Duitse rijksbank en Duitse spoorwegen, en een corridor in Polen. Wat wil dat alles zeggen? Het Rijnland was sinds het verdrag van Versailles onder de controle gekomen van geallieerde troepen. Die moesten aldus teruggetrokken worden. Door dat verdrag was Duitsland zijn kolonies kwijt en ontbeerde daardoor aanzienlijke hoeveelheden grondstoffen. De rijksbank en de Duitse spoorwegen waren door het Dawes-plan onder internationale controle gekomen. Duitsland wou dan ook de volledige soevereiniteit over deze instellingen terug. Bovendien was door gebiedsverlies in Polen het oostelijke deel van het Duitse rijk volledig afgescheiden van het westelijke. Stresemann eist dan ook een corridor die de twee delen terug met elkaar in verbinding zou stellen. Die eisen, samen met een vermindering van de herstelkosten, waren een belangrijk teken naar de nationalisten toe. Indien de regering daarin zou slagen, zouden die laatsten hun belangrijkste weerstand tegen een Weimar-regeringen niet meer kunnen aanhouden en aldus geen succes kennen bij de bevolking. Goed gezien van Stresemann en andere liberale en conservatieve politici in de regering, maar de socialisten zouden het moeten waarmaken.

PERSONEN
Gustav Stresemann   liberaal, patriottisch, tegenstander verdrag van Versailles, pragmaticus, Duits rijkskanselier en minister voor Buitenlandse Zaken, Nobelprijs Vrede 1926, invoerder van de 'Realpolitik' in Duitsland

Paul von Hindenburg   generaal, tegenstander verdrag van Versailles, monarchist, rechtse conservatieve gerichtheid, rijkspresident 1925-1933

Hermann Müller   SPD, democraat, laatste democratische rijkskanselier van de Weimarrepubliek

Toen Groot-Brittannië, en Frankrijk de eisen van de Duitse regering hoorden, ontstond de allergrootste verontwaardiging. Maar de socialisten hielden stand in hun eisen. Uiteindelijk dropen zij af omdat geen van de geallieerden toegaf. Binnen de SPD vreesde men reeds het ergste: men zou moeten buigen en daardoor het land schade berokkenen. Rijkspresident Paul von Hindenburg zal mogelijk reeds gelachen hebben in zijn vuistje...

De SPD riep dan ook op tot weigering van samenwerking met de geallieerden. Die reageerden prompt: er waaide alweer de oude dwarsliggers-wind in Duitsland, riepen ze. De toenaderingspolitiek van Gustav Stresemann is alweer opgeborgen, klaagden ze. Dat zou het land zwaar betalen. Meerdere geldschieters eisten plots een versnelde terugbetaling door Duitsland. Daar stonden de socialisten dan ook voor een muur en... plooiden!

Uiteindelijk werd het volgende overeengekomen:

Duitsland zou jaarlijks iets minder dan 2 miljard rijksmarken moeten betalen, deels in het systeem van kredieten uit bankinstellingen waarop Duitsland dan intresten moet betalen en het geleende geld moet terugbetalen, deels door gewone gelden zoals tevoren. Deze betaling zouden lopen tot 1988.

Er werd wel overeengekomen, dat het Rijnland volledig ontruimd zou worden van geallieerde troepen en dat de Rijksbank en de Duitse spoorwegen opnieuw onder de controle van Duitsland kwamen.

Gevolgen van het Young-plan

Het plan hield een aanzienlijke verlichting van de herstelkosten in. In plaats van 2,5 miljard goudmarken moest het land slechts een 1,6 miljard rijksmarken per jaar betalen. Het Rijnland werd ontruimd en de rijksbank en spoorwegen vielen terug in Duitse handen. Maar... geen kolonie kwam terug en en van een Duitse corridor in Polen zou helemaal geen sprake zijn.

De nationalisten (nazisten aan kop) zagen dan ook een tweede landverraad in deze overeenkomst. In 1918-1919 waren de socialisten verantwoordelijk voor het verlies in de oorlog en het tekenen van het verdrag van Versailles, aldus de nationalisten. En nu dit tweede verraad! Rijkspresident Paul von Hindenburg wist met zijn vreugde waarschijnlijk geen blijf. De socialisten hadden het verknald en zouden een definitieve nederlaag ondergaan bij volgende verkiezingen. Maar... de gevolgen zouden veel verder gaan dan dat. De regering Herman Müller zou de laatste democratische regering van de Weimarrepubliek worden. Vanaf 1930 verliet Duitsland het pad van de democratie en begon de pijlsnelle opgang van het nazisme, wat uiteindelijk in 1933 zou uitmonden in de machtsovername door Hitler.

Morgen zien we hoe de rechts extreme krachten in het land sluimerend aan invloed wonnen in de jaren 1926-1929 en aldus tijdens de gouden twintigerjaren de basis vormden voor de donkere jaren dertig...

 

WEIMARREPUBLIEK
Het ontstaan van het Verdrag van Versailles   (14 jan 2008)

De bepalingen van het Verdrag van Versailles   (15 jan 2008)

Staatsbestel naar de grondwet   (16 jan 2008)

Grondrechten en politieke partijen   (17 jan 2008)

Factoren die het de Weimarrepubliek moeilijk maakten   (18 jan 2008)

Een staatsgreep kondigt zich aan: de Kapp-putsch 1920   (21 jan 2008)

Kapp-putsch schijnbaar voltooid   (22 jan 2008)

Kapp-putsch mislukt, communisten lokken burgeroorlog uit   (23 jan 2008)

Oorlogskosten en het ultimatum van Londen in 1921   (24 jan 2008)

Oorlogskosten en het verdrag van Rapallo   (25 jan 2008)

De Duitse inflatie beginjaren twintig   (28 jan 2008)

De Rijnrepubliek   (29 jan 2008)

Het begin van de Ruhrbezetting   (30 jan 2008)

Ruhrbezetting 1923: verzet   (31 jan 2008)

Hyperinflatie 1923   (11 feb 2008)

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923   (12 feb 2008)

Aanloop tot de Hitler-putsch   (13 feb 2008)

Hitler-putsch brengt hem in de gevangenis   (14 feb 2008)

Het Dawes-plan en de gouden jaren   (18 feb 2008)

Het einde van rijkspresident Friedrich Ebert   (19 feb 2008)

Paul von Hindenburg, conservatieve ommezwaai   (20 feb 2008)

Verdragen van Locarno verstevigen de vrede   (22 feb 2008)

Yound plan 1930   (28 feb 2008)

DNVP, extreem recht in de jaren twintig   (29 feb 2008)

Paul von Hindenburg en zijn camarilla   (03 maa 2008)

1930-1932: Eerste golf van ondemocratische maatregelen   (04 maa 2008)

1932: De democratisch Weimarrepubliek sterft   (05 maa 2008)

1932: De ultieme adrenalinestoot   (06 maa 2008)

1933: Hitler aan de macht   (07 maa 2008)

19:11 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: weimarrepubliek, eerste wereldoorlog |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.