22-02-08

Weimarrepubliek: verdragen van Locarno 1925

weimar
Weimarrepubliek

Verdragen van Locarno 1925 verstevigen de vrede

Nevenstaand plakkaat van de socialisten, de sociaal-democraten, geeft het beste weer, hoe Duitsland zwalpte in de jaren tussen de twee wereldoorlogen: de Weimarrepubliek. Zwalpen is hier het gepaste woord. In deze periode van 1919 tot 1933 lagen vier politieke strekkingen dwars op elkaar en bepaalden de pogingen tot opgang van de democratie en uiteindelijk ondergang van de democratie. Twee strekkingen werkten relatief goed met elkaar samen: aan de linkse kant de socialisten (SPD) die zich de ware democraten noemden, en aan de rechtse kant de conservatieven (Zentrum) die eigenlijk meer aan het oude keizerrijk bleven hangen dan aan democratie, en de liberalen die zich gelijk aan de conservatieven opstelden. Uiterst links van de socialisten bewoog zich de derde strekking: de communisten (KPD) die radicaal een democratie verwierpen en een radenrepubliek (sowjetrepubliek) naar het voorbeeld van Moskou nastreefden. En uiteindelijk vormden de nationalisten en nationaal-socialisten van Hitler de vierde strekking, die het uiteindelijk zou halen... Zij streefden evenmin een democratie na en dwongen een dictatuur op. Maar niet alleen de tegenstellingen tussen de vier politieke strekkingen leidden tot de agonie van de jonge Duitse democratie. Een ware leidraad doorheen deze jaren is het Verdrag van Versailles, vredesregeling na de Eerste Wereldoorlog. waarvan de gevolgen loodzwaar doorwogen. En een al even noodlottige leidraad is de grondwet van de Weimarrepubliek die de val van de ene regering na de andere mogelijk maakte. Boven dat alles kwam dan nog de beurscrash van New York, die het spel van Hitler in de hand werkte.

PROBLEMEN REPUBLIEK
Verdrag van Versailles   Vredesvoorwaarden

Grondwet   staatsorganisatie

Grondwet   grondrechten

Dolkstootlegende   erfenis uit oorlog

Ambtenarij   niet democratisch

Justitie   niet democratisch

Groener-Ebert-Pact   militair tegen communisten

Reichswehr   leger, staat in de staat

Vrijkorpsen   paramilitair
Gustav Stresemann, liberaal van de DVP en rijksminister voor Buitenlandse Zaken sinds einde 1923 tot aan zijn dood in 1929 (dwars doorheen tien verschillende regeringen van de Weimarrepubliek), was de belangrijkste man in het land na de rijkspresident. Hij bepaalde immers de houding van Duitsland tegenover de verplichtingen van het verdrag van Versailles. Hijzelf was tegen dat verdrag, net zoals haast iedereen in Duitsland. Maar in tegenstelling tot de tegenwerking van de regeringen voor hem, zocht hij toenadering tot de geallieerden om op die wijze meerdere bepalingen in het verdrag om te kunnen buigen. Hij legde het accent van zijn beleid op vermindering van de herstelkosten aan de geallieerden. Andere delicate punten van het verdrag behandelde hij slechts in het oog daarvan.

Bij contacten met de Franse, Engelse en Amerikaanse regeringen bleek al snel, dat een vermindering van de herstelkosten slechts kon, indien er stabiliteit kwam in Duitsland en de zekerheid dat Duitsland de vastgelegde grenzen van het land in het verdrag van Versailles zou respecteren. Toen Stresemann zich bereid verklaarde daaraan te werken, vloeide het kapitaal, wat zich weerspiegelde in het Dawes-plan van 1924 (zie een vorige posting). Nu moest echter Gustav Stresemann zijn beloftes waarmaken. Stabiliteit had hij snel bekomen, vooral door de angst van de communisten om nog opstanden te organiseren en door de veranderde houding van Hitler die geweld indijkte en wettelijk aan de macht probeerde te komen. Maar de grenzen waren een ander probleem..

POLITIEKE PARTIJEN
KPD   communisten, niet democratisch

USPD   linkse socialisten

SPD   gematigde socialisten

ZENTRUM   conservatieven

DDP   linkse liberalen

BVP   Bayerse conservatieven

DVP   nationalistische liberalen

DNVP   nationalisten, niet democratisch

NSDAP   nazi's, niet democratisch
De visie van Gustav Stresemann inzake de vastlegging van grenzen

Gustav Stresemann was een monarchist, hoewel hij zeer goed besefte dat de herinstallatie van een keizerrijk onmogelijk was door de houding van de geallieerden. Hij kwam aldus goed overeen met de nieuwe rijkspresident Paul von Hindenburg, die de monarchist bij uitstek was. Het Duitse rijk, zoals het was in de tijd van de keizer, mocht niet aangetast worden, aldus de visie van beiden. Door het verdrag van Versailles zijn belangrijke regio's verdwenen. Wij spreken over Elzas-Lotharingen, dat aan Frankrijk werd afgestaan, en grote delen van het oostelijke rijk aan Polen. Noch Paul von Hindenburg, noch Gustav Stresemann erkenden deze verliezen. De geallieerden hadden echter de garantie van Duitsland geëist om de grenzen uit het verdrag te respecteren, zoals eerder vermeld ter vermindering van de herstelkosten.

Stresemann werkte daarop een heel pragmatische oplossing uit. Hij achtte het als ondenkbaar, dat Duitsland de verliezen aan Polen ooit zou aanvaarden. Gezien die verliezen veel grote waren dan het verlies van de Elzas en Lotharingen (en de kleine verliesjes als Eupen-Malmédy aan België en Noord-Holstein aan Denemarken) was hij bereid om die westelijke verliezen te aanvaarden, op voorwaarde dat het Rijnland totaal gedemilitariseerd zou worden voor alle troepen, zowel de Duitse als de buitenlandse. Dat was een zware eis, want de geallieerden bewaakten het deel van Duitsland ten westen van de Rijn als een bufferzone. Nu goed, het voorstel kwam ter tafel op een speciaal belegde conferentie in Locarno (Zwitserland) in oktober 1925.

ROND DIT THEMA
Verdragen van Locarno in oktober 1925

In Locarno kwamen de zwaargewichten uit de westerse landen bijeen. Dat waren Gustav Stresemann voor Duitsland (samen met de rijkskanselier van dat moment), Austin Chamberlain voor Groot-Brittannië, Aristde Briand voor Frankrijk en Benito Mussolini voor Italië (die man kent u beslist). Mussolini was een hardliner, lag qua mentalteit in de lijn van de afgezette Raymond Poincaré uit Frankrijk. Chamberlain en Briand waren van dezelfde instelling als Gustav Streseman.. Vooral Aristide Briand wou toenadering tot Duitsland in tegenstelling tot Poincaré. Overigens waren er ook België (met minister Emile Vandervelde), Polen en Tsjechoslowakije aanwezig. Merkwaardig: de USA waren niet van de partij. Nu ja, het ging er om een zuiver Europese aangelegenheid.

Doel van de samenkomst was de definitieve vastlegging van de grenzen tussen Duitsland en de westelijke buurlanden, precies dat, wat Gustav Stresemann vooropgesteld had. En tot grote vreugde van de man (om in ruil de grenzen in het oosten niet vast te leggen) en onder impuls van hemzelf en Aristide Briand werd het volgende in een verdrag vastgelegd:

  • Duitsland, België en Frankrijk erkennen de wederzijdse grenzen zoals ze ontstonden door het verdrag van Versailles.
  • Bij schending van deze grenzen hebben GB, Frankrijk, België, Italië en Duitsland het recht de benadeelde militair bij te staan ter regeing van het conflict.
  • Elk geschil in verband met schendingen wordt eens behandeld in de Volkerenbond.
  • Ter realisatie van dat laatste wordt Duitsland lid van die Volkerenbond

Overigens werden verdragen vastgelegd tussen Frankrijk, Polen en Tsjechoslowakije. Daarbij werd bepaald, dat Frankrijk Polen of Tsjchoslowakije militair ter hulp komt, indien daar een grensconflict ontstaat.

Aristide Briand

Aristide Briand, Frans minister voor Buitenlandse zaken en winnaar Nobelprijs voor de vrede 1926
Belang van de verdragen van Locarno

Het belangrijkst belang van die verdragen is de basis voor duurzame vrede in West-Europa. Naja, duurzaam tot Hitler zijn kijk erop gaf. Waar tevoren de landen van West-Europa eeuwen lang elkaar bestreden en oorlogen uitvochten ter gebiedsuitbreiding, daar werd voor het eerste een verdrag gesloten, dat de stabiliteit van de grenzen vastlegde en wel in die mate, dat de verdragspartners elkaar zouden kunnen steunen indien een van de partners het verdrag breekt. Dat was nooit gezien. Er bestonden in de vorige tijden wel bilaterale akkoorden ter samenwerking, maar een akkoord over meerdere landen ter steun aan elkaar was ongezien. Daarom kregen Gustav Stresemann en Aristide Briand de Nobelpijs voor de Vrede in 1926.

Een tweede belang was de terugkeer van Duitsland op de internationale scène. Door het verdrag had Duitsland evenzeer als de andere partners het recht de anderen ter hulp te komen (als een van hen Duitsland zou schenden door een grensverandering). Met ander woorden: de isolatie van Duitsland sinds het einde van de Eerste Wereldoorlog werd ongedaan gemaakt. Dat zou het land ten goede komen op het politiek, maar ook op economisch vlak.

De mankementen van de verdragen van Locarno

Zoals Gustav Stresemann vooraf gesteld had, werd met geen woord gerept over de zekerheid van de grenzen in het oosten. Daardoor bleef Duitsland heimelijk zijn rechten opeisen om afgestane gebieden aan Polen en Tsjecholowakije terug in te palmen, ook al waren die grenzen vastgelegd door volksraadplegingen volgend op het Verdrag van Versailles of in het verdrag zelf. Duitsland ging er immers van uit, dat dat verdrag ongeldig was, gezien het land niet betrokken was bij de onderhandelingen daartoe. Er lag aldus een 'bom' onder de verdragen van Locarno.

Frankrijk zag dit laatste al te goed in. Het land had in de jaren tevoren zijn invloed laten gelden in Polen en Tsjechoslowakije. Dat paste in de strategie van onder andere Raymond Poincaré om Duitsland door een Franse aanwezigheid te omsingelen en klein te krijgen. Mocht Gustav Stresemann ook bereid zijn geweest om de oostelijke grenzen definitief te erkennen, dan had Aristide Briand geen bezwaar gehad om de Franse aanwezigheid in Polen en Tsjechoslowakije terug te trekken. Maar Stresemann gaf geen duimbreed toe wat die oostelijke grenzen betreft. Daarom werden in Locarno (op een later tijdstip) die andere verdragen gesloten waarbij Frankrijk de onvoorwaardelijke steun zou geven aan Polen en Tsjechslowakije bij Duitse grensschendingen.

Nu was Stresemann bevreesd door die laatste bijkomende verdragen. Hij wou met alle middelen voorkomen, dat Frankrijk met zijn troepen doorheen Duitsland zou marcheren richting Polen indien er zich toch een grensconflict zou voordoen in het Oosten. Om dat te voorkomen, belegde hij een bijkomende verdrag met de Sowjet-unie:

Verdrag van Berlijn in april 1926

Gustav Stresemann

Gustav Stresemann, rijksminister voor Buitenlandse zaken en winnaar Nobelprijs voor de vrede 1926
De Sowjet-Unie was erg ontstemd door de verdragen van Locarno. Het land was er gewoonweg niet op uitgenodigd en bovendien zou de Franse hulp aan Polen en Tsjechoslowakije in het nadeel van de Russen zijn. De Sowjet-Unie was immers niet vies van eventuele gebiedsuitbreidingen ten nadele van Polen en anderzijds was de aanwezigheid van Franse troepen zo dicht bij de hen een bedreiging op zich. De Russen waren dan ook bereid een afzonderlijk verdrag te sluiten met Duitsland. Ja... zoals gebeurd was met het verdrag van Rapallo in 1922 (zie een eerdere posting).

PERSONEN
Gustav Stresemann   liberaal, patriottisch, tegenstander verdrag van Versailles, pragmaticus, Duits rijkskanselier en minister voor Buitenlandse Zaken, Nobelprijs Vrede 1926, invoerder van de 'Realpolitik' in Duitsland

Paul von Hindenburg   generaal, tegenstander verdrag van Versailles, monarchist, rechtse conservatieve gerichtheid, rijkspresident 1925-1933

Aristide Briand   Frans politicus, Frans minister voor Buitenlandse Zaken, tegenstander verdrag van Versailles, pragmaticus, Nobelprijs Vrede 1926

Raymond Poincaré   Frans president en minister-president, anti-Duitsland

Er werd besloten:

De handel tussen Duitsland en de Sowjet-Unie aan te zwengelen, nog meer dan reeds vastgelegd was in het verdrag van Rapallo.

Duitsland zou zich neutraal gedragen bij een militair conflict tussen de Sowjet-Unie en Polen.

Duitsland laat geen Franse troepenbewegingen toe op zijn grondgebied

Belang van het verdrag van Berlijn

Met dit verdrag heeft Stresemann de stabiliteit van Polen ernstig in het gedrang gebracht. De Sowjet-Unie kreeg carte blanche om Polen aan te vallen en bovendien werd Frankrijk ernstig benadeeld door het verbod op troepenbewegingen over Duitse grondgebied. De bedoeling van Gustav Stresemann was klaar en duidelijk: de afgestane oostelijke gebieden van Pruisen zouden ooit nog wel eens in handen van Duitsland terugvallen! En hoezeer had Hitler dat begrepen...

Dat verdrag was ook een belangrijke zet van Stresemann om de communisten en de nazisten wind uit de zeilen te nemen. De communisten waren trouwens zeer ontstemd door het verdrag van Locarno. Dat was in hun ogen de bevestiging, dat de gematigde partijen aan de macht niets anders zochten dan kapitalistische winst met de westelijke landen. Zij riepen dan ook op het einde van 1925 onverbloemd op tot het omverwerpen van de regering in Berlijn. Gelukkig bleef het bij verbaal geweld. Op dezelfde manier reageerden de nazisten. Hun motivatie lag wel iets anders. Zij zagen het verdrag van Locarno als landverraad door het definitief afstaan van vooral de Elzas-Lotharingen aan Frankrijk en vreesden dat Stresemann met de tijd ook de grenzen in het oosten zou accepteren, zoals ze 'gedicteerd' waren door het verdrag van Versailles. Het bijkomende verdrag van Berlijn werd dan ook verwelkomd door de communisten en evenzeer door de nazisten.

Al met al had Gustav Stresemann de rust in Duitsland nog meer verankerd dan in 1923. En dat reflecteerde zich in een boomende economie en een toenemende handel. Hij heeft terecht de Nobelprijs voor de Vrede bekomen in 1926. maar... zulke vredesduif was hij eigenlijk ook weer niet, als we zien wat het verdrag van Berlijn inhoudt...

Volgende week zullen we jammer genoeg het einde meemaken van de gouden jaren en het begin van de doodsstrijd van de Weimarrepubliek.

 

WEIMARREPUBLIEK
Het ontstaan van het Verdrag van Versailles   (14 jan 2008)

De bepalingen van het Verdrag van Versailles   (15 jan 2008)

Staatsbestel naar de grondwet   (16 jan 2008)

Grondrechten en politieke partijen   (17 jan 2008)

Factoren die het de Weimarrepubliek moeilijk maakten   (18 jan 2008)

Een staatsgreep kondigt zich aan: de Kapp-putsch 1920   (21 jan 2008)

Kapp-putsch schijnbaar voltooid   (22 jan 2008)

Kapp-putsch mislukt, communisten lokken burgeroorlog uit   (23 jan 2008)

Oorlogskosten en het ultimatum van Londen in 1921   (24 jan 2008)

Oorlogskosten en het verdrag van Rapallo   (25 jan 2008)

De Duitse inflatie beginjaren twintig   (28 jan 2008)

De Rijnrepubliek   (29 jan 2008)

Het begin van de Ruhrbezetting   (30 jan 2008)

Ruhrbezetting 1923: verzet   (31 jan 2008)

Hyperinflatie 1923   (11 feb 2008)

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923   (12 feb 2008)

Aanloop tot de Hitler-putsch   (13 feb 2008)

Hitler-putsch brengt hem in de gevangenis   (14 feb 2008)

Het Dawes-plan en de gouden jaren   (18 feb 2008)

Het einde van rijkspresident Friedrich Ebert   (19 feb 2008)

Paul von Hindenburg, conservatieve ommezwaai   (20 feb 2008)

Verdragen van Locarno verstevigen de vrede   (22 feb 2008)

Yound plan 1930   (28 feb 2008)

DNVP, extreem recht in de jaren twintig   (29 feb 2008)

Paul von Hindenburg en zijn camarilla   (03 maa 2008)

1930-1932: Eerste golf van ondemocratische maatregelen   (04 maa 2008)

1932: De democratisch Weimarrepubliek sterft   (05 maa 2008)

1932: De ultieme adrenalinestoot   (06 maa 2008)

1933: Hitler aan de macht   (07 maa 2008)

19:13 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: weimarepubliek, verdrag |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.