14-02-08

Weimarrepubliek: mislukte Hitler-putsch 1923

weimar
Weimarrepubliek

Hitlers-putsch brengt hem in de gevangenis

Nevenstaand plakkaat van de socialisten, de sociaal-democraten, geeft het beste weer, hoe Duitsland zwalpte in de jaren tussen de twee wereldoorlogen: de Weimarrepubliek. Zwalpen is hier het gepaste woord. In deze periode van 1919 tot 1933 lagen vier politieke strekkingen dwars op elkaar en bepaalden de pogingen tot opgang van de democratie en uiteindelijk ondergang van de democratie. Twee strekkingen werkten relatief goed met elkaar samen: aan de linkse kant de socialisten (SPD) die zich de ware democraten noemden, en aan de rechtse kant de conservatieven (Zentrum) die eigenlijk meer aan het oude keizerrijk bleven hangen dan aan democratie, en de liberalen die zich gelijk aan de conservatieven opstelden. Uiterst links van de socialisten bewoog zich de derde strekking: de communisten (KPD) die radicaal een democratie verwierpen en een radenrepubliek (sowjetrepubliek) naar het voorbeeld van Moskou nastreefden. En uiteindelijk vormden de nationalisten en nationaal-socialisten van Hitler de vierde strekking, die het uiteindelijk zou halen... Zij streefden evenmin een democratie na en dwongen een dictatuur op. Maar niet alleen de tegenstellingen tussen de vier politieke strekkingen leidden tot de agonie van de jonge Duitse democratie. Een ware leidraad doorheen deze jaren is het Verdrag van Versailles, vredesregeling na de Eerste Wereldoorlog. waarvan de gevolgen loodzwaar doorwogen. En een al even noodlottige leidraad is de grondwet van de Weimarrepubliek die de val van de ene regering na de andere mogelijk maakte. Boven dat alles kwam dan nog de beurscrash van New York, die het spel van Hitler in de hand werkte.

PROBLEMEN REPUBLIEK
Verdrag van Versailles   Vredesvoorwaarden

Grondwet   staatsorganisatie

Grondwet   grondrechten

Dolkstootlegende   erfenis uit oorlog

Ambtenarij   niet democratisch

Justitie   niet democratisch

Groener-Ebert-Pact   militair tegen communisten

Reichswehr   leger, staat in de staat

Vrijkorpsen   paramilitair
"Es heißt für uns nicht: Los von Berlin! Wir sind keine Separatisten. Es heißt für uns: Auf nach Berlin! Wir sind seit zwei Monaten von Berlin in einer unerhörten Weise belogen worden. Das ist auch nicht anders zu erwarten von dieser Judenregierung, an deren Spitze ein Matratzeningenieur (Anm.: Damit ist Ebert gemeint) steht. Ich habe seinerzeit gesagt: In Berlin ist alles verebert und versaut, und ich halte das auch heute noch aufrecht."

[vertaling: Voor ons geldt niet: 'los van Berlijn worden'. Wij zijn geen separatisten. Voor ons geldt echter 'Op naar Berlijn'! We werden twee maanden door Berlijn op een ongelooflijke manier belogen. Men kan ook niets anders verwachten van die jodenregering daar, waar een matrassen-ingenieur aan de macht is. In zijn tijd heb ik hem reeds gezegd, dat Berlijn totaal verziekt is, en daar blijf ik bij.]

Neen, dat zijn niet de woorden van Adolph Hitler in begin november 1923, wel deze van Gustav Ritter von Kahr. Wat betekenden die woorden? Dat wordt dadelijk duidelijk. Er hing een putsch in de lucht (zie vorige posting). Er hing zelfs een dubbele putsch in de lucht:

Twee putschen melden zich aan

POLITIEKE PARTIJEN
KPD   communisten, niet democratisch

USPD   linkse socialisten

SPD   gematigde socialisten

ZENTRUM   conservatieven

DDP   linkse liberalen

BVP   Bayerse conservatieven

DVP   nationalistische liberalen

DNVP   nationalisten, niet democratisch

NSDAP   nazi's, niet democratisch
Vooreerst koesterde Gustav Ritter von Kahr een putsch. Zoals vermeld wou hij ten koste van wat ook het herstel van het koninkrijk in Bayern en bovendien een herstel van het keizerrijk in Duitsland met een ondemocratische, dictatoriale macht voor hemzelf als 'kloon' van de oude Otto von Bismarck uit de 19de eeuw. In september 1923 had hij van de regering in Bayern dictatoriale machten gekregen om orde op zaken te stellen. Hij zat dan ook goed om zijn plannen te verwezenlijken. Zoals gemeld, was zijn vriend generaal Otto von Lossow de opperbevelhebber geworden (hij riep zichzelf daartoe uit) van het deel van het rijksleger dat in München gevestigd was. Samen met von Lossow en de minister voor politieaangelegenheden in München besprak hij einde oktober 1923 de mogelijkheid om een staatsgreep uit te voeren. Hij stelde voor om letterlijk een mars op Berlijn te organiseren met het deel van het rijksleger dat onder de hoede van von Lossow was bekomen. Zij spraken af om een volksvergadering te organiseren op 8 november 1923 in een van de grootste zalen van München.

Maar ook Adolph Hitler had zo zijn plannen voor een putsch. Naja, eigenlijk had hij die (nog) niet, maar... hij kookte van woede tegen de rijksregering in Berlijn. Twee van de redenen daartoe kennen we reeds. Hij was verbolgen op Gustav Stresemann die als rijkskanselier het verzet tegen de Belgische en Franse troepen in het Ruhrgebied stopzette, wat Hitler als een laffe daad zag. En hij was al even verbolgen op de beslissing van de rijksminister voor landsverdediging die het partijblad van de NSDAP verboden had. Bovendien lag hem de houding van de rijksregering in Berljn dwars inzake het volgende. In de loop van oktober 1923 kwamen de communisten (KPD) aan de macht in de deelstaat Sachsen, samen met de socialisten (SPD). Zij koesterden openlijk de oprichting van een Sachsische Radenrepubliek, los van Duitsland. Separatisme aldus, net zoals in die maand in het Rijnland separatisten als paddestoelen uit de grond rezen. De rijksregering reageerde prompt op het communistische plannetje voor Sachsen. Rijkspresident Friedrich Ebert had door de grondwet de bevoegdheid om de noodtoestand uit te roepen in een deelstaat, indien het noodzakelijk zou zijn. Daarbij kon hij grondwettelijk het rijksleger inzetten voor een "Executie!". Bovendien moest dat leger optreden tegen de communisten wegens het Groener-Ebert-pact. Het werd op 29 oktober een bloedige slacht in Dresden en Leipzig.

Hitler vond het goed, dat rijkspresident Friedrich Ebert de communisten in de pan liet hakken in Sachsen, en hij was al even verheugd, dat het rijksleger nooit werd ingezet tegen de separatisten van het Rijnland. Die laatsten waren helemaal geen communisten of socialisten en dus vielen ze in de genade van het kleine Oostenrijkertje. Maar waarom zettte de rijksregering het leger niet in tegen de communisten, de Franse en de Belgische bezetters in het Ruhrgebied? Dat verstond hij niet, wou hij niet verstaan. Hij was er razend om. Hoewel... de regering in Berlijn kon onmogelijk het rijksleger inzetten tegen de Franse en Belgische bezetters, want dat zou automatisch een oorlog betekend hebben met de geallieerden.

PERSONEN
Gustav Stresemann   liberaal, patriottisch, Duits rijkskanselier en minister voor Buitenlandse Zaken, Nobelprijswinnaar voor de Vrede 1926, invoerder van de 'Realpolitik' in Duitsland

Friedrich Ebert   SPD, rijkspresident 1919-1925, democraat

Gustav Ritter von Kahr    partijloze politcus, leunde aan bij de BVP, conservatief, royalist, dictatoriale aanleg, rechts extremist

Otto von Lossow   generaal, handlanger van Gustav Ritter von Kahr

Walther von Lüttwitz   generaal, tegenstander Vrede van Versailles, putschist

Wolfgang Kapp   staatsbeambte, Oud-Pruisisch gezinde, tegenstander Vrede van Versailles, putschist

Erich Ludendorff   generaal, tegenstander Vrede van Versailles, nazist, putschist, dictatuur-gericht

Adolph Hitler   tegenstander verdrag van Versailles, nationaaal-socialist, racist, dictator
Er waren aldus redenen genoeg voor Hitler om de rijksregering te verachten. En dan hoorde hij plots over de putsch-plannen van Gustav Ritter von Kahr en zijn voornemen om een volksbijeenkomst te organiseren op 8 november. En op 6 november herhaalt zich in Thüringen wat reeds gebeurd was in Sachsen. Ook in Thüringen hadden de communisten de macht gegrepen en ook daar sloeg rijkspresident Friedrich Ebert met alle geweld van het rijksleger toe. De woede om het niet inzetten van het leger in het Ruhrgebied werd Hitler al te machtig. Overhaast besliste hij om ook een putsch uit te voeren, niet om in Berlijn een keizerrijk in te stellen en er een kloon van Otto von Bismarck te spelen, maar om een echte dictatuur ter verwezenlijking op basis van zijn 25-punten-programma.

Hitler dwingt Gustav Ritter von Kahr tot collaboratie voor 'zijn' putsch

8 november 1923, 's avonds in München: Gustav Ritter von Kahr maakte samen met generaal Otto von Lossow en de minister voor politieaangelegenheden in Bayern zijn plannen voor een koninkrijk Bayern en een dictatoriale macht in Berlijn duidelijk aan een samenkomst van 3000 man. Hij was reeds een half uurtje aan de praat, toen plots Adolph Hitler ten tonele verscheen, en niet alleen! Hij had 600 SA-mannen verzameld en liet het hele gebouw, waar de vergadering plaatsgreep, omsingelen. Ja, ja, zijn geliefkoosde manier van onderhandelen (sic). Vergezeld van Hermann Goering, de chef van de SA, trad hij tijdens de toespraak van von Kahr plots naar voren en schoot een kogel door de zoldering om de aandacht te trekken (de hitleriaanse onderhandelingstoon was gezet). Hij riep alle aanwezigen op tot een 'nationale revolutie', tot een mars op Berlijn. Hij probeerde niet om de duizenden aanwezigen daartoe te overtuigen, neen, hij dicteerde het! Von Kahr zat daar plots voor aap. Even later stormt generaal Erich Ludendorff de zaal binnen. Kent u hem nog? Hij was de generaal van het rijksleger die reeds in 1920 plannen had om een putsch uit te voeren en een dictatuur in te stellen in Berlijn. U weet wellicht nog, hoe hij Wolfgang Kapp bewoog om mee te werken aan dergelijke putsch tegen de putsch-plannen van generaal Walther von Lüttwitz in, die alleen maar een herstel van het keizerrijk wou.

Daar stonden ze nu plots met drie man en met drie putsch-plannen vanuit drie verschillende lichtpunten! Erich Ludendorff was blijkbaar totaal verrast geweest door de putsch-plannen van Hitler. Hij was reeds geruime tijd lid geworden van de NSDAP, maar was niet op de hoogte gesteld. Hij sloot zich dan ook prompt aan bij Hitler (met de heimelijke hoop dat hij dictator zou kunnen worden). Hitler nodigde Gustav Ritter von Kahr, generaal Otto von Lossow, de minister voor politieaangelegenheden en generaal Erich Ludendorff uit in een achterkamertje, terwijl Hermann Goering de 3000 ontzette toeschouwers toesprak. Hij stelde von Kahr voor de keuze: ofwel volg je mij naar Berlijn en niet omgekeerd, ofwel vliegt uit dit geweer een kogel! Von Kahr kon niet anders dan toestemmen, keerde terug naar de zaal en gaf openlijk steun aan Hitlers plan. Die laatste liet een persoonlijk opgesteld document voorlezen:

"Proklamation an das deutsche Volk! Die Regierung der Novemberverbrecher in Berlin ist heute für abgesetzt erklärt worden. Eine provisorische deutsche National-Regierung ist gebildet worden. Diese besteht aus General Ludendorff, Adolf Hitler, General von Lossow, Oberst von Seißer."

[Vertaling: Verklaring aan het Duitse volk. De regering van november-misdadigers (-> Novemberrevolutie 1918) in Berlijn is vanaf vandaag afgezet. Er werd een voorlopige nationale regering gevormd met Generaal Ludendorff, Adolph Hitler, Generaal von Lossow, en overste von Seißer (de minister voor politieaangelegenheden)]. Met andere woorden: de putsch was vanuit München een feit. De rijksregering kon niet anders meer dan de biezen te pakken vooraleer Hitler Berlijn zou intrekken (zoals dadelijk zal blijken, was dat echter in extremis niet nodig). Merkwaardig aan zijn woorden is de afwezigheid van Gustav Ritter von Kahr in zijn lijst van voorlopige regering. Dat wijst erop, hoe von Kahr het in se niet eens was met Hitler en inderdaad onder dwang van de kogel had toegegeven.

Gustav Ritter von Kahr stelt zich tegen Hitler op

Eens de vergadering afgelopen was, trok Hitler zich terug. Von Kahr bekwam van de schok, overlegde met zijn kompanen, trok zijn akkoord met Hitler in en sprak om 02.55h, midden in de nacht, voor de radio (velen in München sliepen lang niet na die turbulente vergadering). Hij beschuldigde Hitler en Ludendorff van putsch-plannen. Vreemd? Wel... Von Kahr wou niet met Hitler opmarcheren naar Berlijn. Hij kende diens plannen uit het 25-punten-programma. Hij wou het herstel van het keizerrijk met hemzelf als Otto Bismarck kloon, niet met een racistische Hitler als dictator. Daarom dus...

ROND DIT THEMA
Rijksleger valt Sachsen binnen   geschiedenis Sachsen

Rijksleger valt Thüringen binnen   geschiedenis oktober 1923

25-punten-programma NSDAP   tekst

Hitler voelde zich verraden, maar organiseerde toch een optocht in de daaropvolgende voormiddag. Een grote politiemacht hield hen echter tegen. Bij de daaropvolgende gevechten tussen SA en politie vielen 4 agenten en 16 SA-leden. Generaal Erich Ludendorff werd aangehouden, Hitler kon ontsnappen. Enkele dagen later werd hij dan toch opgepakt, beschuldigd van hoogverraad.

München 9 november 1923
grootbeeld
Fotobron: hoffmann

München 9 november 1923 , volkstoeloop na de Hitler-putsch van 8 november
Enkele maanden later, op 26 februari 1924, begon het proces tegen hem. En weer eens moeten we verwijzen naar de Kapp-putsch in 1920. Weet u het nog, hoe mild de rechters waren voor de putschisten? Hoezeer bleek toen dat het Duitse gerecht helemaal niet achter de Weimarrepubliek stond. Datzelfde zou zich hier herhalen. Voor hoogverraad stond naar het strafrecht een langdurige straf en in het geval van een buitenlander de uitwijzing (Hitler was buitenlander, want Oostenrijker). Maar de rechters oordeelden lang niet naar de wet. Velen van hen sympathiseerden met rechtse radicalen en waren voor een 'sterke hand' als Hitler. Weet u nog hoe de rechters oordeelden over een putschist naar aanleiding van Wolfgang Kapp's staatsgreep? Zij veroordeelden de putschist tot vijf jaren gevangenis en motiveerden toen hun beslissing met de woorden: "De dwang vanuit een onbaatzuchtige vaderlandsliefde en de volgzaamheid naar Wolfgang Kapp toe, had de man misleid". Hoezeer lopen de gelijkenissen tussen de Kapp-putsch en de Hitler-putsch! Ook in februari 1924 werd Adolph Hitler slechts veroordeeld tot vijf jaar gevangenis en ook toen motiveerden de rechters hun oordeel met dezelfde woorden: " Ein Mann, der so deutsch denkt und fühlt wie Hitler und der sich durch rein vaterländischen Geist und edelsten Willen auszeichne" [vertaald: een man die zo Duits denkt en voelt als Hitler en die opvalt door zijn patriottische geest en zijn edele wil].

Generaal Erich Ludendorff werd net als generaal Walther von Lüttwitz in 1920 niet veroordeeld. Hitler zelf zat slechts enkele maanden van zijn straf uit...

Morgen zien we hoe rijkskanselier Gustav Stresemann Duitsland in de 'Gouden Jaren' leidt. Het hoogfeest van de Weimarrepubliek als (schijnbaar) geslaagde democratie kan beginnen.

 

WEIMARREPUBLIEK
Het ontstaan van het Verdrag van Versailles   (14 jan 2008)

De bepalingen van het Verdrag van Versailles   (15 jan 2008)

Staatsbestel naar de grondwet   (16 jan 2008)

Grondrechten en politieke partijen   (17 jan 2008)

Factoren die het de Weimarrepubliek moeilijk maakten   (18 jan 2008)

Een staatsgreep kondigt zich aan: de Kapp-putsch 1920   (21 jan 2008)

Kapp-putsch schijnbaar voltooid   (22 jan 2008)

Kapp-putsch mislukt, communisten lokken burgeroorlog uit   (23 jan 2008)

Oorlogskosten en het ultimatum van Londen in 1921   (24 jan 2008)

Oorlogskosten en het verdrag van Rapallo   (25 jan 2008)

De Duitse inflatie beginjaren twintig   (28 jan 2008)

De Rijnrepubliek   (29 jan 2008)

Het begin van de Ruhrbezetting   (30 jan 2008)

Ruhrbezetting 1923: verzet   (31 jan 2008)

Hyperinflatie 1923   (11 feb 2008)

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923   (12 feb 2008)

Aanloop tot de Hitler-putsch   (13 feb 2008)

Hitler-putsch brengt hem in de gevangenis   (14 feb 2008)

Het Dawes-plan en de gouden jaren   (18 feb 2008)

Het einde van rijkspresident Friedrich Ebert   (19 feb 2008)

Paul von Hindenburg, conservatieve ommezwaai   (20 feb 2008)

Verdragen van Locarno verstevigen de vrede   (22 feb 2008)

Yound plan 1930   (28 feb 2008)

DNVP, extreem recht in de jaren twintig   (29 feb 2008)

Paul von Hindenburg en zijn camarilla   (03 maa 2008)

1930-1932: Eerste golf van ondemocratische maatregelen   (04 maa 2008)

1932: De democratisch Weimarrepubliek sterft   (05 maa 2008)

1932: De ultieme adrenalinestoot   (06 maa 2008)

1933: Hitler aan de macht   (07 maa 2008)

19:06 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (1) | Tags: hitler, putsch, weimarrepubliek |  Facebook |

Commentaren

billig mietwagen mallorca und mallorca mietwagen

die top 5 Aktivitaten auf Mallorca

Gepost door: tmallorcac | 31-07-10

De commentaren zijn gesloten.