13-02-08

Weimarrepubliek: aanloop tot Hitler-putsch

weimar
Weimarrepubliek

Aanloop tot de Hitler-putsch 1923

Nevenstaand plakkaat van de socialisten, de sociaal-democraten, geeft het beste weer, hoe Duitsland zwalpte in de jaren tussen de twee wereldoorlogen: de Weimarrepubliek. Zwalpen is hier het gepaste woord. In deze periode van 1919 tot 1933 lagen vier politieke strekkingen dwars op elkaar en bepaalden de pogingen tot opgang van de democratie en uiteindelijk ondergang van de democratie. Twee strekkingen werkten relatief goed met elkaar samen: aan de linkse kant de socialisten (SPD) die zich de ware democraten noemden, en aan de rechtse kant de conservatieven (Zentrum) die eigenlijk meer aan het oude keizerrijk bleven hangen dan aan democratie, en de liberalen die zich gelijk aan de conservatieven opstelden. Uiterst links van de socialisten bewoog zich de derde strekking: de communisten (KPD) die radicaal een democratie verwierpen en een radenrepubliek (sowjetrepubliek) naar het voorbeeld van Moskou nastreefden. En uiteindelijk vormden de nationalisten en nationaal-socialisten van Hitler de vierde strekking, die het uiteindelijk zou halen... Zij streefden evenmin een democratie na en dwongen een dictatuur op. Maar niet alleen de tegenstellingen tussen de vier politieke strekkingen leidden tot de agonie van de jonge Duitse democratie. Een ware leidraad doorheen deze jaren is het Verdrag van Versailles, vredesregeling na de Eerste Wereldoorlog. waarvan de gevolgen loodzwaar doorwogen. En een al even noodlottige leidraad is de grondwet van de Weimarrepubliek die de val van de ene regering na de andere mogelijk maakte. Boven dat alles kwam dan nog de beurscrash van New York, die het spel van Hitler in de hand werkte.

PROBLEMEN REPUBLIEK
Verdrag van Versailles   Vredesvoorwaarden

Grondwet   staatsorganisatie

Grondwet   grondrechten

Dolkstootlegende   erfenis uit oorlog

Ambtenarij   niet democratisch

Justitie   niet democratisch

Groener-Ebert-Pact   militair tegen communisten

Reichswehr   leger, staat in de staat

Vrijkorpsen   paramilitair
Maak het de rechts extremistische monarchisten en nationaal-socialisten niet moeilijk door hen iets te verbieden, of een putsch hangt in de lucht. Die waarschuwing hoorden de socialisten niet. Zij zagen immers slechts één vijand: de communisten. En hoezeer hebben zij het moeten bekopen in 1920, toen Wolfgang Kapp samen met monarchistische generaals Berlijn innam en de regering omver wierp, omdat die regering het vrijkorps van de brigade Ehrhardt wou ontbinden. En kijk maar, in 1923 herhaalde hetzelfde scenario zich, nu echter met de nationaal-socialisten.

Marxisten veroveren Bayern

Bayern, de meest conservatieve deelstaat van het Duitse rijk, de Freistaat Bayern waar socialisten 'des duivels' zijn, werd in november 1918 tijdens de Novemberrevolutie overrompeld door communisten (latere KPD) en linksgerichte socialisten (USPD). Zij richtten er tegen de wil van de oerconservatieve Bayerse volkspartij (BVP) volksraden op en riepen de "Vrije Volksstaat Bayern" uit. Dat was zonder meer het ergste wat de conservatieven kon overkomen. Nergens elders hadden de trouwe dienaars van de "Leitkultur" zoveel weerklank als in deze Alpenstaat met tegelijk het rijke wijnovergoten Franken. Nergens is ook de macht van de kerk zo groot . Dat is nu, anno 2008, nog relatief hetzelfde, maar in de jaren 20 was dit ongelooflijk uitgesproken zo in Bayern. De kerk en de koning waren de peilers van de samenleving. Maar de laatste koning was reeds eerder in 1918 verjaagd. En nu, november van datzelfde jaar overrompelden de communisten het land als een pletwals...

POLITIEKE PARTIJEN
KPD   communisten, niet democratisch

USPD   linkse socialisten

SPD   gematigde socialisten

ZENTRUM   conservatieven

DDP   linkse liberalen

BVP   Bayerse conservatieven

DVP   nationalistische liberalen

DNVP   nationalisten, niet democratisch

NSDAP   nazi's, niet democratisch
De ene moord na de andere volgde in het jaar 1919. Alle meest rechts gezinde vrijkorpsen concentreerden zich in Bayern. Na de Kapp-putsch in 1920 moest het vrijkorps van de brigade Ehrhardt uieindelijk toch ontbonden worden, maar de leden ervan doken onder in de terroristische organisatie Organisation Consul met zetel in Bayern. Daar waren ze welkom. De oerconservatieven kristalliseerden zich in twee groeperingen: enerzijds de royalisten en anderzijds de nationaal-socialisten. In 1920 richtte Adolph Hitler zijn eigen partij op, de NSDAP. Weldra verschenen de "Bruine Hemden" in het straatbeeld van München en werd de klopjacht geopend op de communisten en alle Marxistische "ongedierte".

De royalisten heroveren Bayern

In mei 1920 namen eindelijk de conservatieven terug de macht in Bayern, veelal dankzij de moordlustige tochten van vrijkorpsen en geheime organisaties. Zij werden gesteund door de rechts radicalen: de royalisten en de nationaal-socialisten. Onder de royalisten was Gustav Ritter von Kahr (1862-1934) de leidende figuur. Hij was uiterst koningsgezind en zou alles doen om de koning in München terug aan de macht te krijgen. Hij was wel geen katholiek, wel protestant. Dat speelde in zijn nadeel in de Freistaat, maar zijn koningsgezindheid en conservatisme maakten dit ruimschoots goed. Hij maakte er geen heel van, dat hij het liefst Bayern onafhankelijk wou willen zien, maar kon zich tevreden stellen met Bayern als deel van Duitsland op voorwaarde dat het Duitse rijk terug zou keren naar het oude keizerrijk met de normen en ondemocratische structuren uit de tijd van Otto Bismarck (19de eeuw). Om dat doel te bereiken verklaarde hij de absolute oorlog tegen alles wat marxistische van inslag was. Dat zou tot in de kiem gesmoord moeten worden. Hij spoorde het volk aan om in elke gemeente een "Einwohnerwehr" op te richten, een burger-militie die elke marxist zou opsporen en vervolgen. En daarin slaagde hij ook. Het werden paramilitaire groeperingen binnen de dorpsstructuur, bestaande naast de vrijkorpsen, die meer op nationaal vlak ageerden en naast de "Bruine Hemden" die de nazi's dienden. In de tweede helft van 1920 en in 1921 eiste de regering in Berlijn de ontwapening en ontbinding van alle paramilitaire organisaties in heel het rijk. Dat was onderdeel van de verplichtingen uit het verdrag van Versailles. De vrijkorpsen in het rijk verdwenen daardoor in de anonimiteit, en gezien de meeste leden van dergelijk korpsen rechts gezind waren, zochten ze hun heil in Bayern. De Freistaat werd dan ook door de acties van Gustav Ritter von Kahr, voor de stoottroepen "Bruine hemden" van Adoph Hitler en door de ontbonden vrijkorpsen een echte magneet voor alles wat rechts tot rechts extreem was. Von Kahr weigerde echter de Einwhonerwehr-groeperingen te laten ontbinden. Hij trad uit protest af in september 1921. Maar verdwijnen zou hij niet...

Gustav Ritter von Kahr
grootbeeld

Gustav Ritter von Kahr streeft naar een koninkrijk Bayern en een oud keizerlijk Duitsland, toont zich bereid tot een putsch samen met de dictator in spe Hitler, die echter totaal andere plannen had met het toekomstige Duitsland
De oorzaak voor de Hitler-putsch

En toen kwam er de Ruhrbezetting in 1923. U weet nog uit een vorige posting, hoe rechtse extremisten met communisten de handen in elkaar sloegen om het hele Ruhrgebied te blokkeren. Zowel Gustav Ritter von Kahr als Adolph Hitler dirigeerden de rechts extremen in hun verzet tegen de Belgen en Fransen. Vooral Hitler had een stijgend succes door die Ruhrbezetting, veel meer dan von Kahr die zijn royalistische politiek al te eng richtte op Bayern en slechts op de tweede plaats dacht aan een Duits rijk à la Bismarck. Hitler was helemaal geen royalist, maar een strever naar een heel ander Duitsland, een "Germania", thuisland van de zuivere mens, van de "Arier". En dat sloeg in in het Ruhrgebied. Vooral de afkeer van de joden werd gul ontvangen in Dortmund, in Essen, in Düsseldorf. Dat lag helemaal in de lijn van het oude Pruisen, de grootmacht waar de Duitser heerste en de joden geminacht werden. Het racistische van Hitlers gedachtengoed namen ze er dan ook graag bij. Ja, het Ruhrgebied verrechtste. Hitler had een partijblad in het leven geroepen. Eigenlijk niet Hitler, maar het Thule Gesellschaft, datzelfde gezelschap dat het 25-puntenprogramma van Hitler had opgesteld. Dat partijblad heette in die tijd de "Völkischer Beobachter", de "volkse spion" laten we het maar vertalen. De titel laat reeds blijken hoe de Duitse bevolking volgens Hitler zich moest opstellen: op de hoede zijn voor alles wat socialistische en communistisch is. Het partijblad had een oplage van slechts 8000 voor de Ruhrbezetting en verscheen alleen in Bayern. Na de Ruhrbezetting was de oplage meer dan verdrievoudigd en werd verspreid in heel het Ruhgebied en later onder andere naam in heel het Duitse rijk, waarbij dan de oplage de pan uitvloog.

PERSONEN
Gustav Stresemann   liberaal, patriottisch, Duits rijkskanselier en minister voor Buitenlandse Zaken, Nobelprijswinnaar voor de Vrede 1926, invoerder van de 'Realpolitik' in Duitsland

Gustav Ritter von Kahr    partijloze politcus, leunde aan bij de BVP, conservatief, royalist, dictatoriale aanleg, rechts extremist

Otto von Lossow   generaal, handlanger van Gustav Ritter von Kahr

Walther von Lüttwitz   generaal, tegenstander Vrede van Versailles, putschist

Wolfgang Kapp   staatsbeambte, Oud-Pruisisch gezinde, tegenstander Vrede van Versailles, putschist

Adolph Hitler   tegenstander verdrag van Versailles, nationaaal-socialist, racist, dictator

In augustus 1923 kwam Gustav Stresemann (DVP) aan de macht in Berlijn. En zoals gemeld in een vorige posting, stond hij voor toenaderingspolitiek, "Realpolitik", tegenover de geallieerden. Vanuit een liberaal pragmatisme besloot hij de Duitse politiek een bocht van 180 graden te doen nemen en mee te werken met de geallieerden om het verdrag van Versailles en de verplichting tot betaling van herstelkosten te volgen. Hier is het goed om nog even accent erop te leggen, dat Gustav Stresemann op zich een monarchist was en tegen het verdrag van Versailles. Hij zag echter een toenadering tot de geallieerden als een middel om hen te sussen en aldus de verplichtingen van het verdrag te kunnen doen aanpassen, te kunnen doen verlichten. Pas aan de macht beval hij het einde van de passieve weerstand en het actief verzet in het Ruhrgebied.

Frankrijk, België, de USA, Groot-Brittannië en vele politici in het Duitse rijk waren opgelucht en tevreden met die plotse ommezwaai in de Berlijnse politiek. Maar... vooral de rechtse extremisten waren ontzet, zagen hun ideaal bedrogen. En zoals gemeld, was Bayern een smeltkroes van alles wat rechts was. Gustav Ritter von Kahr als royalist en Adolph Hitler als racist reageerden woedend op het stopzetten van het verzet in het Ruhgebied. Hitler was wellicht buiten zichzelf van woede. Zou hij weer hysterisch tekeer zijn gegaan? Zou hij weer tijdelijke blindheid gekend hebben als psycho-somatische reactie op zijn hysterie zoals op het einde van de Eerste Wereldoorlog? Furieus ging hij zeker tekeer. Gustav Stresemann was in zijn ogen een landverrader die toegaf aan het verdrag van Versailles, en het Duitse volk – "Germania" - verkocht aan de duivel. En in zekere mate dachten de meesten evenzo in Bayern. De regering van de Freistaat reageerde prompt. Door de grondwet van de Weimarrepubliek had een deelstaat het recht de noodtoestand uit te roepen en dictatoriaal orde op zaken te stellen. Daarvan profiteerde de regering in München om Gustav Ritter von Kahr opnieuw te vragen. Hij aanvaardde en werd in september 1923 conform de grondwet aangesteld tot generaal-commissaris van Bayern met dictatoriale volmachten. Op deze wijze zou hij opnieuw streven naar het herstel van de monarchie in Bayern.

ROND DIT THEMA
Thule gezelschap   huidige presence anno 2008

Völkischer Beobachter   info over partijblad van NSDAP

SA-stoottroepen   Bruine hemden

Einwohnerwehr   burgermilities

Organisation Consul   terroristische organisatie

De onmiddellijke aanleiding tot de Hitler-putsch

In Berlijn zag men die aanstelling van von Kahr met lede ogen aan. Voor een aantal rijksministers waren von Kahr en Hitler één pot nat. Zij zagen geen verschil tussen een dictatoriaal agerende royalist (von Kahr) en een racistische dictator in spe (Hitler). Zij vreesden dat de rechts extreme wind uit München weldra Berlijn zou bereiken. De rijksminister voor landverdediging liet per wet het partijblad van de NSDAP, de "Völkische Beobachter" verbieden (hoewel von Kahr geen enkele band met Hitler had). Tegelijk beval hij aan generaal Otto von Lossow, de bevelhebber van het rijksleger in Bayern, de kantoren van dat partijblad op te ruimen. Otto von Lossow weigerde. Daarop ontsloeg de rijksminister voor landsverdediging de opstandige generaal. Als gevolg daarvan verklaarde Generaal von Lossow het rijksleger in Bayern tot zelfstandig leger en verklaarde hij zichzelf tot opperbevelhebber ervan. Bovendien stelde hij dat leger in dienst van Gustav Ritter von Kahr.

Ziet u reeds wat er broeide? Denk even terug aan het jaar 1920. In Oost-Pruisen moest toen het vrijkorps van de brigade Ehrhardt ontbonden worden op bevel van de rijksminister voor landsverdediging. Generaal Walther von Lüttwitz, generaal van het oostelijk rijksleger, protesteerde en eiste de intrekking ervan. Hij werd prompt ontslagen. En wat was het gevolg? Weet u het nog... de putsch van dictator in spe, het kleine ambtenaartje, Wolfgang Kapp en de royalist, generaal Walther von Lüttwitz? Ja, de geschiedenis zou zich in 1923 herhalen. In haast letterlijk dezelfde omstandigheden staan we voor een nieuwe putsch: een putsch van de royalist Gustav Ritter von Kahr en de dictator in spe, het kleine hysterische Oostenrijkertje, Adolph Hitler met de steun van het leger van Otto von Lossow. Hoe zou die putsch kunnen verlopen? Zouden von Kahr en Hitler het eens worden? Morgen meer over deze putsch-plannen...



WEIMARREPUBLIEK
Het ontstaan van het Verdrag van Versailles   (14 jan 2008)

De bepalingen van het Verdrag van Versailles   (15 jan 2008)

Staatsbestel naar de grondwet   (16 jan 2008)

Grondrechten en politieke partijen   (17 jan 2008)

Factoren die het de Weimarrepubliek moeilijk maakten   (18 jan 2008)

Een staatsgreep kondigt zich aan: de Kapp-putsch 1920   (21 jan 2008)

Kapp-putsch schijnbaar voltooid   (22 jan 2008)

Kapp-putsch mislukt, communisten lokken burgeroorlog uit   (23 jan 2008)

Oorlogskosten en het ultimatum van Londen in 1921   (24 jan 2008)

Oorlogskosten en het verdrag van Rapallo   (25 jan 2008)

De Duitse inflatie beginjaren twintig   (28 jan 2008)

De Rijnrepubliek   (29 jan 2008)

Het begin van de Ruhrbezetting   (30 jan 2008)

Ruhrbezetting 1923: verzet   (31 jan 2008)

Hyperinflatie 1923   (11 feb 2008)

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923   (12 feb 2008)

Aanloop tot de Hitler-putsch   (13 feb 2008)

 

WEIMARREPUBLIEK
Het ontstaan van het Verdrag van Versailles   (14 jan 2008)

De bepalingen van het Verdrag van Versailles   (15 jan 2008)

Staatsbestel naar de grondwet   (16 jan 2008)

Grondrechten en politieke partijen   (17 jan 2008)

Factoren die het de Weimarrepubliek moeilijk maakten   (18 jan 2008)

Een staatsgreep kondigt zich aan: de Kapp-putsch 1920   (21 jan 2008)

Kapp-putsch schijnbaar voltooid   (22 jan 2008)

Kapp-putsch mislukt, communisten lokken burgeroorlog uit   (23 jan 2008)

Oorlogskosten en het ultimatum van Londen in 1921   (24 jan 2008)

Oorlogskosten en het verdrag van Rapallo   (25 jan 2008)

De Duitse inflatie beginjaren twintig   (28 jan 2008)

De Rijnrepubliek   (29 jan 2008)

Het begin van de Ruhrbezetting   (30 jan 2008)

Ruhrbezetting 1923: verzet   (31 jan 2008)

Hyperinflatie 1923   (11 feb 2008)

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923   (12 feb 2008)

Aanloop tot de Hitler-putsch   (13 feb 2008)

Hitler-putsch brengt hem in de gevangenis   (14 feb 2008)

Het Dawes-plan en de gouden jaren   (18 feb 2008)

Het einde van rijkspresident Friedrich Ebert   (19 feb 2008)

Paul von Hindenburg, conservatieve ommezwaai   (20 feb 2008)

Verdragen van Locarno verstevigen de vrede   (22 feb 2008)

Yound plan 1930   (28 feb 2008)

DNVP, extreem recht in de jaren twintig   (29 feb 2008)

Paul von Hindenburg en zijn camarilla   (03 maa 2008)

1930-1932: Eerste golf van ondemocratische maatregelen   (04 maa 2008)

1932: De democratisch Weimarrepubliek sterft   (05 maa 2008)

1932: De ultieme adrenalinestoot   (06 maa 2008)

1933: Hitler aan de macht   (07 maa 2008)

19:18 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: weimarrepubliek, hitler, bayern |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.