12-02-08

Weimarrepubliek: Rijnrepubliek leeft op

weimar
Weimarrepubliek

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923

Nevenstaand plakkaat van de socialisten, de sociaal-democraten, geeft het beste weer, hoe Duitsland zwalpte in de jaren tussen de twee wereldoorlogen: de Weimarrepubliek. Zwalpen is hier het gepaste woord. In deze periode van 1919 tot 1933 lagen vier politieke strekkingen dwars op elkaar en bepaalden de pogingen tot opgang van de democratie en uiteindelijk ondergang van de democratie. Twee strekkingen werkten relatief goed met elkaar samen: aan de linkse kant de socialisten (SPD) die zich de ware democraten noemden, en aan de rechtse kant de conservatieven (Zentrum) die eigenlijk meer aan het oude keizerrijk bleven hangen dan aan democratie, en de liberalen die zich gelijk aan de conservatieven opstelden. Uiterst links van de socialisten bewoog zich de derde strekking: de communisten (KPD) die radicaal een democratie verwierpen en een radenrepubliek (sowjetrepubliek) naar het voorbeeld van Moskou nastreefden. En uiteindelijk vormden de nationalisten en nationaal-socialisten van Hitler de vierde strekking, die het uiteindelijk zou halen... Zij streefden evenmin een democratie na en dwongen een dictatuur op. Maar niet alleen de tegenstellingen tussen de vier politieke strekkingen leidden tot de agonie van de jonge Duitse democratie. Een ware leidraad doorheen deze jaren is het Verdrag van Versailles, vredesregeling na de Eerste Wereldoorlog. waarvan de gevolgen loodzwaar doorwogen. En een al even noodlottige leidraad is de grondwet van de Weimarrepubliek die de val van de ene regering na de andere mogelijk maakte. Boven dat alles kwam dan nog de beurscrash van New York, die het spel van Hitler in de hand werkte.

PROBLEMEN REPUBLIEK
Verdrag van Versailles   Vredesvoorwaarden

Grondwet   staatsorganisatie

Grondwet   grondrechten

Dolkstootlegende   erfenis uit oorlog

Ambtenarij   niet democratisch

Justitie   niet democratisch

Groener-Ebert-Pact   militair tegen communisten

Reichswehr   leger, staat in de staat

Vrijkorpsen   paramilitair
"Als een lawine groeide de separatistische beweging in het Rijnland, proportioneel aan de inflatie. Het Rijnland stond gesloten als één man achter diegene die het meeste bood. De ambtenaren, de grootbanken, de geestelijken wachtten op het geschikte moment. Niemand wou een annexatie aan Frankrijk, maar bij Pruisen blijven wilde ook geen een. Wat zij wilden en waarop ze ook recht hadden, was de bevrijding uit de hel van de inflatie en het invoeren van een eigen munteenheid en een eigen republiek." Zo beschreef Kurt Tucholsky, Duits schrijver uit de Weimarrepubliek, de situatie in het Rijnland in zijn essay "Für Joseph Matthes". Kernachtig beschreef hij in deze woorden waar het om draaide in het Rijnland in de tweede helft van het jaar 1923.

Wat voorafging aan de opstand in het Rijnland

Zoals in een vorige posting beschreven, leefde in het Rijnland reeds sinds zeer lang een tendens om zich los te scheuren van Duitsland. Vooral Frankrijk stond daar achter om de macht van Pruisen te breken. De Rijnlanders zagen daar wel iets in omdat zij Pruisen verachtten wegens het ondemocratisch karakter van het Pruisische bestuur in de 'Rijnprovincie' die sinds de 19de eeuw deel was geworden van het grote Pruisen. Ook de tegenstelling tussen het katholieke Rijnland en het protestantische Pruisen telde mee. Maar zoals Kurt Tucholsky terecht beschreef, de Rijnlanders wilden niet geen Fransen worden, waren echter wel bereid te collaboreren met Parijs om hun eigen doelstellingen te halen: de oprichting van een Rijnrepubliek los van Pruisen. Het liefst werden ze totaal onafhankelijk van Duitsland, maar zelfs een lidmaatschap van een Duitse bond van landen zou hen genegen zijn. Frankrijk stond eerder voor een totaal onafhankelijk Rijnland dat een soort vazalstaat zou worden, een buffer tussen Frankrijk en het 'Pruisenland'.

POLITIEKE PARTIJEN
KPD   communisten, niet democratisch

USPD   linkse socialisten

SPD   gematigde socialisten

ZENTRUM   conservatieven

DDP   linkse liberalen

BVP   Bayerse conservatieven

DVP   nationalistische liberalen

DNVP   nationalisten, niet democratisch

NSDAP   nazi's, niet democratisch
Het verdrag van Versailles na de Eerste wereldoorlog bepaalde onder andere dat het deel van Duitsland ten westen van de Rijn onder bezetting zou geplaatst worden van de geallieerde troepen. gedurende vijf jaren. Dat was een eis van Frankrijk. Vooral Raymond Poincaré stond daar achter (zie eerdere posting). De Fransen hadden het liefst een permanent karakter aan die bezetting gegeven. Uiteindelijk duurde die bezetting tien jaren. Daarbij zouden de geallieerde troepen de demilitarisering controleren in het gebied en het bestuur uitmaken. Aan die bezettingstroepen namen Franse, Belgische, Engelse en Amerikaanse troepen deel. Ter verduidelijking: het Ruhrgebied was geen deel van dat Rijnland ten westen van de Rijn. In januari 1923 bezetten echter Belgische en Franse troepen het Ruhgebied met alle gevolgen van dien (zie eveneens vorige postings).

Frankrijk wil een Rijnrepubliek forceren in 1923

Toen Gustav Stresemann in Berlijn aan de macht kwam in augustus 1923, zocht hij toenadering tot de geallieerden (zie vorige posting). Vooral met Parijs onderhandelde hij ter opheffing van de bezetting van het Ruhrgebied, tevergeefs echter. Die stap van Stresemann deed echter Raymond Poincaré in Parijs panikeren. De bezetting van het Ruhrgebied zou hij nooit opheffen. Het was zijn plan om er immers een Frans bestuur permanent in te richten om Duitsland voor altijd te verhinderen terug een grootmacht te worden. Maar de andere geallieerden stonden vrij positief tegenover de toenaderingspolitiek van Gustav Stresemann. Daardoor vreesde Poincaré, de mislukking van zijn geheim plan. De ontruiming van het Ruhrgebied zou na de tussenkomst van Stresemann niet meer te ontwijken zijn. Vanuit dat licht zette hij dan volledig op het steunen van separatisten in het Rijnland ter oprichting van hun Rijnrepubliek. En dat zou zeer 'venijnig' gebeuren.

Op 15 augustus 1923 – Gustav Stresemann was nog maar twee dagen in het ambt van rijkskanselier verheven – stuwden de Fransen de separatisten in het Rijnland om een eigen republiek uit te roepen. Daartoe werd Hans Adam Dorten weer aangesproken. Die man kent u nog als voorman van de Rijnrepubliek uit 1919. Koblenz was de hoofdstad van de Pruisische Rijnprovincie. Dorten richtte de "Vereniging van Rijnlandse Bewegingen " op met als doel de oprichting van een Rijnrepubliek onder Frans protectoraat. Die vereniging mobiliseerde krachten in heel het Rijnland. In slechts twee maanden waren de separatisten overal in paraatheid gebracht. Men vormde zelfs een eigen leger, de "Rheinische Schutztruppen". Dat werd vooral gevormd door arbeiders die uit het bezette Ruhrgebied gevlucht waren of verbannen waren. Het was aldus een leger van militair onbekwamen en met een heel manke bewapening. Maar goed, het zou helpen bij de oprichting van de Rijnrepubliiek.

Vanaf oktober 1923 schoten opstanden van separatisten als paddestoelen uit de grond, heimelijk gesteund door de Franse bezetter. De separatisten kregen aanvankelijk ook steun van een deel der bevolking in het Rijnland, van zij namelijk die de hyperinflatie met alle middelen wilden ontkomen en eigen stabiele munteenheid voorstonden. Nu was het echter zo, dat de ambtenarij in het Rijnland niet geneigd was gehoor te geven aan dergelijke separatistische opstanden. Zij wisten immers dat Gustav Stresemann in Berlijn werkte aan de invoering van de Rentenmark als stabiliseringsfactor tegen de hyperinflatie Een eigen Rijnrepubliek met eigen munteenheid had in hun ogen dan ook geen enkele zin. Dat gegeven over de ambtenaren zou een belangrijke rol spelen in het al of niet succesrijk zijn van de opstanden.

Vlag van de Rijnrepubliek

Vlag van de Rijnrepubliek
Op 16 oktober veroverden de separatisten het stadhuis van Eschweiler tegen Aachen. Zij hesen de vlag van de Rijnrepubliek en riepen deze republiek ook uit. Vijf dagen later volgde hetzelfde in Aachen, een dag later in Duisburg en ook in ander steden als Mönchengladbach, Bonn, en zo meer werden stadhuizen of regeringsgebouwen bezet. De reacties erop bleven niet uit. In Berlijn riep Gustav Stresemann de Rijnbevolking tot passieve weerstand. Uit de ervaring van de Kapp-putsch wist Stresemann de ambtenarij te bewegen tot tegenwerking en met succes. Dat alleen zou de opstandigen zuur opbreken. Maar ook de geallieerden reageerden onmiddellijk. De bezetters (Belgen, Britten en Amerikanen) hadden immers vanuit het verdrag van Versailles de opdracht het bestuur van het Rijnland te controleren. Ook Frankrijk had die opdracht, maar hield zich gewoonweg afzijdig van al die separatistische opstanden en bezettingen van stadhuizen en regeringsgebouwen. In Aachen en in Eschweiler begonnen de Belgen – die aldus inzake het Rijnland Franrijk niet volgden zoals wel gebeurde in het Ruhrgebied - met de ontruiming van stadhuizen en regeringsgebouwen. De separatisten moesten dan ook vluchten voor het Belgische geweld. Ook de bezetting in Duisburg zou ontruimd worden, maar... daar hadden de Fransen het voor het zeggen met als gevolg dat die bezetting ongestoord bleef. Ook in Koblenz, Mainz en andere meer zuidelijk gelegen steden in het Rijnland hadden gelijkaardige acties van de separatisten plaats en steeds werden ze verdreven door de daar aanwezige Amerikaanse bezettingsmacht, behalve in die steden waar de Fransen het voor het zeggen hadden.

Frankrijk laat een regering voor de Rijnrepubliek installeren

ROND DIT THEMA
Joseph Matthes 1923   levensloop beschreven door Kurt Tucholsky

Pfälzische Republik   info

Rijnlandcommissie   info

Toen er toch een redelijk succes was vastgesteld vanwege de separatisten, verklaarde Paul Tirard, hoofdcommissaris en voorzitter van de Rijnlandcommissie op 29 oktober 1923, dat de separatisten de werkelijke macht hadden overgenomen in het Rijnland en de volle steun moesten krijgen van de geallieerden bezetters. Voor het eerst kwam aldus Frankrijk open uit voor haar steun aan de Rijnrepubliek. Deze Rijnlandcommissie was na het verdrag van Versailles opgericht om de acties van de geallieerde bezettingstroepen in het Rijnland te coördineren. De Belgen, Amerikanen en Britten keken hun ogen uit de kop bij deze Franse openlijk houding. De Fransen echter dreven hun zinnetje door en stuwden Hans Adam Dorten en een zekere Joseph Matthes om zo snel mogelijk een regering voor de Rijnrepubliek op te richten. Joseph Matthes was een schrijver die reeds in de vorige jaren zeer actief was aan de zijde van Hans Adam Dorten. Wel, op die dag 26 oktober werd Joseph Matthes uitgeroepen tot eerste minister-president van de Rijnrepubliek. De Fransen gaven deze regering alle financiële middelen om zo snel mogelijk de Rijnrepubliek te leiden. Het doel van Parijs en Raymond Poincaré was duidelijk: op de korst mogelijke tijd de andere geallieerden voor een voldongen feit stellen.

PERSONEN
Gustav Stresemann   liberaal, patriottisch, Duits rijkskanselier en minister voor Buitenlandse Zaken, Nobelprijswinnaar voor de Vrede 1926, invoerder van de 'Realpolitik' in Duitsland

Raymond Poincaré   Frans president en minister-president, anti-Duitsland

Hans Adam Dorten   Zentrum, separatist Rijnrepubliek

Joseph Matthes   schrijver, separatist, minister-president van de Rijnrepubliek

Kurt Tucholksy   schrijver uit de Weimarrepubliek
Nu werkte de ambtenarij helemaal niet mee. Daardoor waren de onbekwame leden van die Rijnrepubliek-regering gedwongen om uit hun onervarenheid wetten op te stellen. U kan het reeds zo raden, dat dit tot chaos zou leiden. Er werden letterlijk wetten opgesteld op straat, afhankelijk van lokale situaties en zonder enige samenhang voor die hele nieuwe republiek en zonder de minste steun van de ambtenaren. De bevolking was zeer ontstemd. De stabiliteit uit het Duitse rijk was volledig zoek en in het begin van november 1923 werd algemeen bekend dat de regering in Berlijn een Rentenmark zou invoeren om de hyperinflatie te stoppen. Er was dan ook geen noodzaak aan een eigen Rijnrepublikeinse munteenheid. Bovendien had Gustav Stresemann door zijn toenaderingspolitiek in heel het land grote populariteit en steun gekregen, ook in het Rijnland.

De separatisten werden het ontberen van de steun uit het volk zeer bewust, maar zij bleven bij hun plan, gedreven door de Fransen. De Rheinische Schutztruppen werden door Dorten en Matthes ingezet tegen de eigen bevolking. In die tijd van ongelooflijke armoede door de hyperinflatie had de bevolking haast geen voeding, maar de Rheinische Schutztruppen moesten hun ravitaillering hebben en gingen daartoe over tot plunderingen onder de bevolking. Dat alleen verhevigde de weerstand van de inwoners. Op 14 november 1923 vormden burgers in het Siebengebirge bij Bonn een weerstandsgroep tegen de separatisten, de "Heimwehr", gesteund door de regering in Berlijn. Meer dan 4000 gewapende burgers zouden de bevolking in het Siebengebirge afschermen tegen de plunderende Rheinische Schutztruppen. In twee dagen vielen daar 120 doden.

Het einde van de Rijnrepubliek

Wat gebeurde in het Siebengebirge en overal elders in het Rijnland bleef niet onopgemerkt door de Belgische, Amerikaanse en Britse bezettingstroepen. Frankrijk werd in de Rijnlandcommissie op het matje geroepen en moest uiteindelijk toegeven. Vanaf die dag ageerden de Franse troepen dan - gedwongen door de andere geallieerden – tegen de separatisten. Hans Adam Dorten en Joseph Matthes moesten vluchten, opgejaagd door hun eerdere bondgenoten, de Fransen. Toch kon Dorten nog een tijdlang een zuidelijke Rijnrepubliek in stand houden (de Pfälzische Republik) met alweer de heimelijke steun van de Fransen. In 1924 moest hij dan uiteindelijk toevlucht zoeken in Frankrijk en bleef er tot aan zijn dood. De Rijnrepubliek was aldus definitief opgedoekt, en zo ook het plan van Raymond Poincaré. In 1924 moest deze ontslag nemen in Parijs wegens tal van mislukkingen waaronder zijn Rijnrepublieksplan. Hij werd er op het vlak van Franse buitenlandse politiek opgevolgd door Aristide Briand. Deze man zullen we nog meer leren kennen als intense medewerker aan de vrede met Gustav Stresemann. Meer daarover later. Morgen zien we een gelijkaardige actie aan het Rijnland in Bayern, maar daar neemt Adoph Hitler de touwtjes in handen...

 

WEIMARREPUBLIEK
Het ontstaan van het Verdrag van Versailles   (14 jan 2008)

De bepalingen van het Verdrag van Versailles   (15 jan 2008)

Staatsbestel naar de grondwet   (16 jan 2008)

Grondrechten en politieke partijen   (17 jan 2008)

Factoren die het de Weimarrepubliek moeilijk maakten   (18 jan 2008)

Een staatsgreep kondigt zich aan: de Kapp-putsch 1920   (21 jan 2008)

Kapp-putsch schijnbaar voltooid   (22 jan 2008)

Kapp-putsch mislukt, communisten lokken burgeroorlog uit   (23 jan 2008)

Oorlogskosten en het ultimatum van Londen in 1921   (24 jan 2008)

Oorlogskosten en het verdrag van Rapallo   (25 jan 2008)

De Duitse inflatie beginjaren twintig   (28 jan 2008)

De Rijnrepubliek   (29 jan 2008)

Het begin van de Ruhrbezetting   (30 jan 2008)

Ruhrbezetting 1923: verzet   (31 jan 2008)

Hyperinflatie 1923   (11 feb 2008)

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923   (12 feb 2008)

Aanloop tot de Hitler-putsch   (13 feb 2008)

Hitler-putsch brengt hem in de gevangenis   (14 feb 2008)

Het Dawes-plan en de gouden jaren   (18 feb 2008)

Het einde van rijkspresident Friedrich Ebert   (19 feb 2008)

Paul von Hindenburg, conservatieve ommezwaai   (20 feb 2008)

Verdragen van Locarno verstevigen de vrede   (22 feb 2008)

Yound plan 1930   (28 feb 2008)

DNVP, extreem recht in de jaren twintig   (29 feb 2008)

Paul von Hindenburg en zijn camarilla   (03 maa 2008)

1930-1932: Eerste golf van ondemocratische maatregelen   (04 maa 2008)

1932: De democratisch Weimarrepubliek sterft   (05 maa 2008)

1932: De ultieme adrenalinestoot   (06 maa 2008)

1933: Hitler aan de macht   (07 maa 2008)

18:33 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: weimarrepubliek, inflatie, rijnrepubliek |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.