11-02-08

Weimarrepubliek: Hyperinflatie 1923

weimar
Weimarrepubliek

Hyperinflatie en het wonder van de Rentenmark

Nevenstaand plakkaat van de socialisten, de sociaal-democraten, geeft het beste weer, hoe Duitsland zwalpte in de jaren tussen de twee wereldoorlogen: de Weimarrepubliek. Zwalpen is hier het gepaste woord. In deze periode van 1919 tot 1933 lagen vier politieke strekkingen dwars op elkaar en bepaalden de pogingen tot opgang van de democratie en uiteindelijk ondergang van de democratie. Twee strekkingen werkten relatief goed met elkaar samen: aan de linkse kant de socialisten (SPD) die zich de ware democraten noemden, en aan de rechtse kant de conservatieven (Zentrum) die eigenlijk meer aan het oude keizerrijk bleven hangen dan aan democratie, en de liberalen die zich gelijk aan de conservatieven opstelden. Uiterst links van de socialisten bewoog zich de derde strekking: de communisten (KPD) die radicaal een democratie verwierpen en een radenrepubliek (sowjetrepubliek) naar het voorbeeld van Moskou nastreefden. En uiteindelijk vormden de nationalisten en nationaal-socialisten van Hitler de vierde strekking, die het uiteindelijk zou halen... Zij streefden evenmin een democratie na en dwongen een dictatuur op. Maar niet alleen de tegenstellingen tussen de vier politieke strekkingen leidden tot de agonie van de jonge Duitse democratie. Een ware leidraad doorheen deze jaren is het Verdrag van Versailles, vredesregeling na de Eerste Wereldoorlog. waarvan de gevolgen loodzwaar doorwogen. En een al even noodlottige leidraad is de grondwet van de Weimarrepubliek die de val van de ene regering na de andere mogelijk maakte. Boven dat alles kwam dan nog de beurscrash van New York, die het spel van Hitler in de hand werkte.

PROBLEMEN REPUBLIEK
Verdrag van Versailles   Vredesvoorwaarden

Grondwet   staatsorganisatie

Grondwet   grondrechten

Dolkstootlegende   erfenis uit oorlog

Ambtenarij   niet democratisch

Justitie   niet democratisch

Groener-Ebert-Pact   militair tegen communisten

Reichswehr   leger, staat in de staat

Vrijkorpsen   paramilitair
"Stop toch die waanzinnige productie van ongedekt geld, keer terug tot rede, voer een stabiele munt in en probeer dan de staatskosten en betaling van de herstelkosten aan de geallieerden te dekken met belastingsverhogingen," schreeuwden de Fransen van de daken naar de Duitse regering toen de bezetting van het Ruhrgebied een feit was. "Inderdaad, doe het zo en wij beloven een aangepast herstelkostenplan als beloning," voegden Amerikaanse verantwoordelijken erbij, hoewel zij helemaal niet aan de Ruhrbezetting deelnamen. Maar Duitsland luisterde niet... 'wou' niet luisteren. Koppig bleef de regering zich verzetten tegen die herstelkosten. Die waren totaal onrechtvaardig, aldus alle politici van alle partijen, zowel gematigden als extremen. De Duitse regering bleef dan ook aantonen dat zij die kosten niet 'kon' betalen en dreef daartoe de inflatie verder aan. Door een op hol geslagen inflatie valt immers de economie stil en dan moeten de geallieerden wel inzien dat die herstelkosten niet uitvoerbaar zijn. Tja, die koppigheid om tegen te wringen en niet te plooien naar een gezonde oplossing die Duitsland wel aankon, zou dat land zwaar betalen.

Op hol slaande inflatie: hyperinflatie

POLITIEKE PARTIJEN
KPD   communisten, niet democratisch

USPD   linkse socialisten

SPD   gematigde socialisten

ZENTRUM   conservatieven

DDP   linkse liberalen

BVP   Bayerse conservatieven

DVP   nationalistische liberalen

DNVP   nationalisten, niet democratisch

NSDAP   nazi's, niet democratisch
Het bleef dan ook bij een Ruhrbezetting. De Fransen bleven even koppig en even zeer hangend in dwarsdrijverij als de Duitsers. Van toenadering was geen sprake. De Ruhrbezetting werd keihard bestreden door verzet, zowel door de extremistische communisten als door de nationalisten en zelfs verdoken van de Duitse regering. Lees maar in de vorige posting hoe de regering verboden vrijkorpsen heimelijk ondersteunde om de export van kolen en staal uit het Ruhrgebied te blokkeren.

Miljarden heeft die Belgisch-Franse bezetting gekost. De Duitse regering nam immers als protest de loonkost over van meer dan twee miljoen werknemers in het Ruhrgebied, omdat die mensen door de Belgen en Fransen ontslagen werden wegens passiviteit of weerstand.

Voor de bezetting was er reeds een inflatie. Zoals in eerdere postings vermeld werd de Eerste Wereldoorlog financieel gedekt met papieren geld zonder enige tegenwaarde aan goud. Na de oorlog betaalde Duitsland de herstelkosten aan de geallieeerden met eveneens ongedekt geld. Tevens moest het land heropgebouwd worden, wat alweer enorme geldsommen vereiste. Al dat geld werd gedrukt en gedrukt en gedrukt... Een inflatie als geen ander. Enkele cijfers:

  • Voor de oorlog: 1 Dollar = 4,2 Mark
  • In januari 1920: 1 Dollar = 42,1 Mark
  • In juli 1922 (2,5 jaar later): 1 Dollar = 420 Mark
  • In januari 1923, begin van de Ruhrbezetting: 1 Dollar = 49.000 Mark
  • 24 juli 1923: 1 Dolar = 414.000 Mark

De kosten van de weerstand tegen de bezetters van het Ruhrgebied zouden vanaf die zomer 1923 een hyperinflatie doen ontstaan door de ongebreidelde financiële tussenkomst van de staat aan de werknemers en door het niet meer bezitten van kolen en staal (aangeslagen door de Belgen en Fransen). Kijk maar eens naar de nuchtere cijfers:

  • 24 juli 1923: 1 Dollar = 414.000 Mark
  • 8 augustus 1923 (2 weken later): 1 Dollar = 4.860.000 Mark
  • 3 oktober 1923 (2 maanden later): 1 Dollar = 440.000.000 Mark
  • 11 oktober 1923 (8 dagen later): 1 Dollar = 5.060.000.000 mark (vijf miljard!)

Kan u zich dat goed indenken? Als een brood in die tijd een halve Dollar waard was, dan betekende dat in het begin van oktober 1923 een kost van 220 miljoen Mark, maar een week later betaalde men reeds 12 maal zoveel, wat in vergelijking met het begin van de Ruhrbezetting (januari 1923) een verhoging was van meer dan 100.000 maal de prijs. De mensen konden niet meer leven, zelfs overleven was nauwelijks doenbaar. Kinderen liepen de straten op met verkoopswaren als kranten, zeep en dergelijke; verkochten indien het ging en terwijl ze het verkochten was het ontvangen geld reeds een klad minder waard! De industrie stortte ineen. De nodige grondstoffen voor producties konden niet snel genoeg omgevormd worden. En wie kon nog een product kopen?

hyperinflatie

Het geld ontwaardde zo snel tijdens de hyperinflatie van de tweede helft van het jaar 1923, dat velen het oude geld van gisteren gebruikten als energiebron in plaats van ontbrekend steenkool
En het werd nog erger.. Op 20 november 1923 betaalde men 4.200.000.000.000 Mark voor een Dollar, lees wel: 4,2 biljoen Mark! En de regering? Zij drukte en drukte maar geld, koppigheid troef. De patronen voor het geld-drukken moesten dagelijks aangepast worden. Het werd zo erg, dat de gewone man het oude geld (van gisteren!) niet meer kon gebruiken, tenzij... om de kachel warm te houden bij gebrek aan kolen. Hoeveel mensen hadden een beetje spaargeld op boekjes, nog van voor de oorlog? Niets... niets was het nog waard. Elkeen die geld gespaard of belegd had, zag de waarde ervan verminderen met het uur. En toch waren er gelukkigen in die tijd. Zij die leningen hadden lopen, schulden hadden gemaakt, zagen die schulden eveneens verminderen in waarde met het uur. Zij waren dan ook gelukkig, hoewel de hyperinflatie dat geluk snel inhaalde en hen nieuwe miserie en schulden op de nek joeg.

Hugo Stinnes, de 'koning van de hyperinflatie'

Toch waren er ondernemers die erin slaagden om van die hyperinflatie te profiteren. Een kampioen ervan is Hugo Stinnes (1870-1924). Die man bezat het grootste steenkoolconcern van Europa. Hij domineerde de steenkoolontginning in het Ruhrgebied, in de Elzas, in Lotharingen, in Silezië en meer. Hij was ook de man die in de oorlog riep voor annexatie van België. Tijdens die oorlog liet hij steenkoolmijnen in Wallonië ontmantelen en de Belgische arbeiders uit die industriezone als dwangarbeiders deporteren naar het Ruhrgebied. Het einde van de oorlog en het verlies van de Elzas, Lotharingen en delen van Silezië betekende een kleine ramp voor Hugo Stinnes, maar hij kon dat compenseren door slinkse manipulaties tijdens de periode van hyperinflatie. Hij wist steenkoolmijnen waar ook op te kopen met fictief geld. Hij ging reusachtige kredieten aan om die aankopen te financieren. Die kredieten waren op enkele dagen tijd vergoed door de geldontwaarding van de hyperinflatie. Ja, die man werd terecht de "Koning van de hyperinflatie" genaamd.

Gustav Stresemann, de redder van het vaderland

Het redeloos gedoe van de Duitse regering liep aldus de spuigaten uit. En hoe hardnekkiger die regering geld bleef drukken, hoe harder vooral de Fransen werden in het Ruhgebied. Kop tegen kop... dat leek wel het devies. Maar, een man zonder voorgaande zou opstaan...

PERSONEN
Wilhelm Cuno   , Partijloos politicus en zakenman, rijkskanselier, conservatief, liberaal

Gustav Stresemann   liberaal, patriottisch, Duits rijkskanselier en minister voor Buitenlandse Zaken, Nobelprijswinnaar voor de Vrede 1926, invoerder van de 'Realpolitik' in Duitsland

Hugo Stinnes   industrieel, nationalistisch, 'koning van de hyperinflatie'
Zijn naam: Gustav Stresemann (1878-1929). Deze naam kan u best goed onthouden, want zal nog meer voorkomen in het verhaal van de Weimarrepubliek. Gustav Stresemann was een economist. Tijdens de Eerste Wereldoorlog bekommerde hij zich om de Duitse economie en deed vooral kleine bedrijven floreren door bevordering van de handel van hun producten. Hij was een overtuigd monarchist en was dan ook na de oorlog een felle tegenstander van de republiek en van het Verdrag van Versailles. Dat zou hem een nationalistisch kleedje doen aantrekken, niet? Wel, inderdaad, hij bleef monarchist tot in de kist, maar werd geen nationalist. Hij stichtte in 1918 een eigen liberale partij: de DVP, de Duitse volkspartij, die uiteraard liberaal maar tegelijk nationaal getint was. Tegen de verwachting in stelde hij zich echter niet nationalistisch op, wel nationaal en patriottisch. Het verzet tegen het verdrag van Versailles leefde in hem, maar ... het gezonde verstand haalde het. Namelijk... hij vreesde de reacties van de geallieerden zeer, indien Duitsland zich bleef verzetten tegen dat verdrag. En hij zag het met lede ogen gebeuren, dat de inflatie omsloeg in een hyperinflatie door de schuld van de koppige regering. Hij wou het anders aan de dag leggen. Hij stond erop, dat de regering haar koppigheid zou neerleggen en in de plaats ervan zou overgaan tot onderhandelingen met de geallieerden en zeker met de Fransen en Belgen die het Ruhrgebied bezetten. Door gesprekken, tegemoetkomingen en diplomatie moest het volgens hem mogelijk zijn om de Fransen tot rede te brengen en om de geallieerden te bewegen tot herziening van de herstelkosten. Kijk eens aan: een totaal nieuwe wind waaide in Berlijn, een wind van toenadering in plaats van verzet en tegenstribbelen.

Ja, Gustav Stresemann bekwam in 1923 meer en meer steun van politici die de tactiek van de regering niet meer steunden. In augustus 1923 werd Stresemann dan ook prompt aangesteld als nieuwe rijkskanselier. De Fransen in het Ruhrgebied roken de nieuwe wind uit Berlijn. De Amerikanen en Britten spitsten hun oren vanuit Washington en Londen. "Stop toch die waanzinnige productie van ongedekt geld, keer terug tot rede, voer een stabiele munt in en probeer dan de staatskosten en betaling van de herstelkosten aan de geallieerden te dekken met belastingsverhogingen," schreeuwden de Fransen van de daken naar de Duitse regering. "Inderdaad, doe het zo en wij beloven een aangepast herstelkostenplan als beloning," voegden Amerikaanse verantwoordelijken eraan toe. En Gustav Stresemann vond daarin het fundament voor toenadering...

Einde van het verzet tegen de Ruhrbezetting

In augutus 1923 - Stresemann was nog maar enkele dagen rijkskanselier – beval het einde van het verzet in het Ruhrgebied. Zelfs communisten en nationalisten die niet gebonden waren aan de regering, werden door regeringsgetrouwen gedwongen om op te houden met hun waanzinnige blokkeringacties. Het werd plots stil in het Ruhrgebied. De Fransen (en Belgen) konden hun ogen en oren niet meer geloven: geen verzet meer, geen passieve weerstand meer... En er zou meer gebeuren:

Het wonder van de Rentenmark: einde der hyperinflatie

Gustav Stresemann
grootbeeld

Gustav Stresemann redde zijn vaderland door toenadering te zoeken tot de geallieerden uit de Eerste Wereloorlog en door het stopzetten van de hyperinflatie in 1923
Gustav Stresemann nam als rijkskanselier contact op met Parijs en probeerde met zin voor toenadering de Franse regering te bewegen tot ontruiming van het Ruhrgebied, echter voorlopig tevergeefs. Maar hij gaf gehoor aan de vraag van Parijs om die hyperinflatie een halt toe te roepen. Ook Washington stelde zich nu plots veel milder op en gaf blijk van toegevingen inzake de herstelkosten, wat later zou leiden tot het Dawes-plan (zie latere postings). Stresemann werkte daarop een plan uit om een nieuwe munteenheid uit te geven die dan wel gedekt zou worden door een tegenwaarde in plaats van papieren geld dat niets waard was en de hyperinflatie deed doorhollen.

Het duurde nog wel enkele maanden, eer die nieuwe munteenheid, de 'Rentenmark' tot stand kon komen, maar op 23 november 1923 werd hij ingevoerd. De tegenwaarde: 1 Rentenmark werd gelijkgesteld aan 1 biljoen Mark. Met andere woorden: van het oude papieren geld werden 12 nullen weggeveegd en de waarde van de Rentenmark stond daarmee terug op de waarde van de Mark voor de oorlog: 1 Rentenmark voor 4,2 Dollar.

De Duitse bevolking was overgelukkig met die nieuwe munteenheid en de invoering ervan verliep veel sneller, dan de regering had kunnen verhopen. Uit voorzichtigheid had zij per wet vastgelegd dat de bevolking niet verplicht zou zijn om de Rentenmark te aanvaarden en nog steeds de oude Mark mocht gebruiken,. maar de mensen in de straat wierpen hun oude biljoenbriefjes weg.

ROND DIT THEMA
Hyperinflatie 1923   info en rijk beeldmateriaal

Rentenmark   info
Hoe dekte de regering van Gustav Streesemann deze nieuwe munteenheid? Wel... aanvankelijk was het plan van de regering om gerst, rogge en tarwe als tegenwaarde te nemen. Goud was er immers niet tot slechts in zeer kleine hoeveelheden. Graan moest aldus het goud vervangen, zijnde een natuurlijke rijkdom uit de landbouw. Men noemde in die tijd de Rentenmark de "Roggemark". Maar uiteindelijk besliste de regering de waarde van de Rentenmark anders vast te leggen. De landbouw was immers al te zeer afhankelijk van het weer. Gustav Stresemann wou naast toenadering tot de geallieerden ook gehoor geven aan belastingsverhogingen. Een van de maatregelen daartoe was , dat alle ondernemers en private bezitters van hun grondeigendom 6 % ervan moesten afstaan een de staat. Eeen soort van belastingsbetaling in natura. Deze gronden werden dan als tegenwaarde gebruikt voor de Rentenmark, aangevuld met het schaarse goud dat de staat nog had en met hypotheken op staatseigendommen.

Het gevolg van Stresemanns tussenkomst: de hyperinflatie was in één slag ongedaan gemaakt! Het leven in Duitsland kon herbeginnen, dankzij deze man. En meer: de geallieerden stelden zich plots veel toegeeflijker tegenover Duitsland, hoewel de Fransen en Belgen nog wantrouwig bleven en zich nog niet terugtrokken uit het Ruhrgebied, maar dat zou nog komen. En wie was de 'sigaar' van Stresemanns politiek? De communistische partij KPD. Zij had door de ellende van de Ruhrbezetting en de hyperinflatie zozeer gerekend op steun van de bevolking om zowaar de Duitse regering te doen vallen en een radenrepubliek uit te roepen.. En waren de nationalisten, de nazi's, ook de sigaar? Neen, jammer genoeg niet. Daarover morgen meer...

<

 

WEIMARREPUBLIEK
Het ontstaan van het Verdrag van Versailles   (14 jan 2008)

De bepalingen van het Verdrag van Versailles   (15 jan 2008)

Staatsbestel naar de grondwet   (16 jan 2008)

Grondrechten en politieke partijen   (17 jan 2008)

Factoren die het de Weimarrepubliek moeilijk maakten   (18 jan 2008)

Een staatsgreep kondigt zich aan: de Kapp-putsch 1920   (21 jan 2008)

Kapp-putsch schijnbaar voltooid   (22 jan 2008)

Kapp-putsch mislukt, communisten lokken burgeroorlog uit   (23 jan 2008)

Oorlogskosten en het ultimatum van Londen in 1921   (24 jan 2008)

Oorlogskosten en het verdrag van Rapallo   (25 jan 2008)

De Duitse inflatie beginjaren twintig   (28 jan 2008)

De Rijnrepubliek   (29 jan 2008)

Het begin van de Ruhrbezetting   (30 jan 2008)

Ruhrbezetting 1923: verzet   (31 jan 2008)

Hyperinflatie 1923   (11 feb 2008)

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923   (12 feb 2008)

Aanloop tot de Hitler-putsch   (13 feb 2008)

Hitler-putsch brengt hem in de gevangenis   (14 feb 2008)

Het Dawes-plan en de gouden jaren   (18 feb 2008)

Het einde van rijkspresident Friedrich Ebert   (19 feb 2008)

Paul von Hindenburg, conservatieve ommezwaai   (20 feb 2008)

Verdragen van Locarno verstevigen de vrede   (22 feb 2008)

Yound plan 1930   (28 feb 2008)

DNVP, extreem recht in de jaren twintig   (29 feb 2008)

Paul von Hindenburg en zijn camarilla   (03 maa 2008)

1930-1932: Eerste golf van ondemocratische maatregelen   (04 maa 2008)

1932: De democratisch Weimarrepubliek sterft   (05 maa 2008)

1932: De ultieme adrenalinestoot   (06 maa 2008)

1933: Hitler aan de macht   (07 maa 2008)

18:41 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (2) | Tags: weimarrepubliek, inflatie, hyperinflatie |  Facebook |

Commentaren

* Voor de oorlog: 1 Mark = 4,2 Dollar
* In januari 1920: 1 Mark = 42,1 Dollar
* In juli 1922 (2,5 jaar later): 1 Mark = 420 Dollar
* In januari 1923, begin van de Ruhrbezetting: 1 Mark = 49.000 Dollar
* 24 juli 1923: 1 Mark = 414.000 Dollar

Dit klopt niet: het is omgekeerd. 1 dollar = xx Mark. Zoals het er nu staat toont het de geldontwaarding van de dollar.
Gelieve dit aan te passen.

Gepost door: Pinkie | 17-10-08

1 mark = xxx.xxx dollar ????
Moet dat niet
1dollar = xxx.xxx mark zijn

Mvg

Gepost door: Decru Jean Marie | 24-01-09

De commentaren zijn gesloten.