31-01-08

Weimarrepubliek: het verzet in het Ruhrgebied

weimar
Weimarrepubliek

Ruhrbezetting 1923: verzet

Nevenstaand plakkaat van de socialisten, de sociaal-democraten, geeft het beste weer, hoe Duitsland zwalpte in de jaren tussen de twee wereldoorlogen: de Weimarrepubliek. Zwalpen is hier het gepaste woord. In deze periode van 1919 tot 1933 lagen vier politieke strekkingen dwars op elkaar en bepaalden de pogingen tot opgang van de democratie en uiteindelijk ondergang van de democratie. Twee strekkingen werkten relatief goed met elkaar samen: aan de linkse kant de socialisten (SPD) die zich de ware democraten noemden, en aan de rechtse kant de conservatieven (Zentrum) die eigenlijk meer aan het oude keizerrijk bleven hangen dan aan democratie, en de liberalen die zich gelijk aan de conservatieven opstelden. Uiterst links van de socialisten bewoog zich de derde strekking: de communisten (KPD) die radicaal een democratie verwierpen en een radenrepubliek (sowjetrepubliek) naar het voorbeeld van Moskou nastreefden. En uiteindelijk vormden de nationalisten en nationaal-socialisten van Hitler de vierde strekking, die het uiteindelijk zou halen... Zij streefden evenmin een democratie na en dwongen een dictatuur op. Maar niet alleen de tegenstellingen tussen de vier politieke strekkingen leidden tot de agonie van de jonge Duitse democratie. Een ware leidraad doorheen deze jaren is het Verdrag van Versailles, vredesregeling na de Eerste Wereldoorlog. waarvan de gevolgen loodzwaar doorwogen. En een al even noodlottige leidraad is de grondwet van de Weimarrepubliek die de val van de ene regering na de andere mogelijk maakte. Boven dat alles kwam dan nog de beurscrash van New York, die het spel van Hitler in de hand werkte.

PROBLEMEN REPUBLIEK
Verdrag van Versailles   Vredesvoorwaarden

Grondwet   staatsorganisatie

Grondwet   grondrechten

Dolkstootlegende   erfenis uit oorlog

Ambtenarij   niet democratisch

Justitie   niet democratisch

Groener-Ebert-Pact   militair tegen communisten

Reichswehr   leger, staat in de staat

Vrijkorpsen   paramilitair
Kan u zich voorstellen dat extreem links (de communisten) zou samenwerken met extreem rechts (nazi's en nationalisten)? Zou u het bijvoorbeeld voor mogelijk achten dat in de Belgische politiek Philip Dewinter van het Vlaams Belang (extreem rechts) nauw wil gaan samenwerken met Kris Merckx van AMADA-PVDA (extreem links)? En toch gebeurde dergelijk wonder in het Ruhrgebied in 1923...

Zoals in de vorige posting vermeld was heel het Ruhrgebied op 16 januari 1923 bezet door Franse en Belgische troepen. Een van de doelen was alle steenkool en staal uit dat industriegebied als natura aan te slagen en over te brengen naar Frankrijk in het raam van de herstelkosten die aan Duitsland opgelegd waren, maar die het land niet meer betaalde sinds november 1922. Berlijn was verstomd door deze harde, zeer snelle actie die als een zware inbreuk op het Vredesverdrag van Versailles werd gezien. Ach ja, Duitsland had dat verdrag ook geschonden door de betaling van de oorlogsschuld stop te zetten. De bezetting zou de Duitse economie echter dodelijk verlammen. De rijksregering onder de leiding van rijkskanselier Wilhelm Cuno nam dan ook onmiddellijk maatregelen.

Passieve weerstand en algemene staking

POLITIEKE PARTIJEN
KPD   communisten, niet democratisch

USPD   linkse socialisten

SPD   gematigde socialisten

ZENTRUM   conservatieven

DDP   linkse liberalen

BVP   Bayerse conservatieven

DVP   nationalistische liberalen

DNVP   nationalisten, niet democratisch

NSDAP   nazi's, niet democratisch
Op 13 januari, twee dagen na het begin van de Frans-Belgische inval in het Ruhrgebied, vaardigde de rijksregering een algemene staking uit en tegelijk werd de bevolking opgeroepen tot passieve weerstand in het industriegebied. Dat was trouwens het enige wapen dat Duitsland had tegen de bezetters. Militair was het land niet opgewassen tegen Frankrijk, al te zeer verzwakt door de beperkingen van het Verdrag van Versailles. Dat laatste wisten natuurlijk de Franse en Belgische militaire overheden en speelde in hun voordeel om snel en adequaat het hart van Duitsland lam te leggen. De volkerenbond protesteerde heftig tegen zowel België als Frankrijk, maar de Franse minister-president Raymond Poincaré stoorde zich daar niets aan. Hij had zo zijn redenen om deze actie uit te voeren (zie vorige posting).

De bevolking in het Ruhrgebied gaf voltallig gevolg aan de oproep tot passieve weerstand en algemene staking. In geen kolenmijn, in geen staalfabriek werd gewerkt. Geen goederentrein reed nog. De Franse en Belgische bezetters reageerden daarop met het ontslaan van 70.000 werknemers en de verplichte verhuis van dezen ver buiten het gebied. De rijksregering kon weinig doen tegen deze represailles, maar nam wel de loonkost voor deze arbeiders op zich, ook al konden die niet meer werken. De regering deed wat ze kon...

Onder de bevolking ontstond een ware haat tegen Frankrijk en België. Dat vertolkte zich ondermeer door een taaloorlog. Franse woorden, die eeuwen een vast onderdeel waren geworden van de Duitse woordenschat, werden algemeen vervangen door eigen Duitse woorden. Zo had die bezetting ook haar inbreng in de Duitse woordenschat. In plaats van "Telephon" sprak men nu over "Fernsprecher", en "Trottoir" werd "Gehweg", "automatisch" werd "selbsttätig".

Passieve weerstand slaat om in actief verzet

In enkele weken tijd hadden de bezetters alle cruciale punten van het Ruhrgebied vast in handen. Dat betekent het bestuur, de koolmijnen en de staalindustrie met de Krupp-staalfabriek op de allereerste plaats. Werkweigeraars werden in kortgedingen veroordeeld . Meer dan 150.000 veroordelingen werden uitgesproken door de Franse en Belgische vervangers van de Duitse rechters. Inderdaad, Frankrijk bereidde van in het begin alles voor op het uiteindelijke doel van Raymond Poincaré: loswerking van het Ruhrgebied uit Duitse handen, overbrenging ervan onder de hoede van de volkerenbond met het bestuur in Franse handen. Met andere woorden, eenzelfde statuut als het Saarland had gekregen door het Verdrag van Versailles. Het Ruhrgebied zou daarmee in zekere zin onderdeel worden van Frankrijk en het Rijnland tussen Frankrijk en het Ruhrgebied zou een vazalstaat worden, een onafhankelijke republiek die echter zou afhangen van Parijs. Dat uiteindelijke doel van Poincaré lag echter helemaal niet in de intentie van de Volkerenbond, die - zoals eerder gemeld - de Frans-Belgische actie veroordeelde.

PERSONEN
Wilhelm Cuno   , Partijloos politicus en zakenman, rijkskanselier, conservatief, liberaal

Raymond Poincaré   Frans president en minister-president, anti-Duitsland

Albert Schlageter   nationalistisch, lid vrijkorps, martelaar van rechts extremisten

Adolph Hitler   nationalistt, racist, antisemiet, dictator
Nu mogen de communisten (KPD) nog zo tegen de Weimarrepubliek zijn, nu mogen de nationalisten (DNVP en NSDAP) diezelfde republiek verachten en bevechten, en nu mogen beide extremistische kampen elkaar bevechten tot de dood, maar een Franse en Belgische actie om Duitsland aan te tasten is het ergste wat het vaderland kon overkomen. De drang om zich in eenheid te verzetten werd veel groter dan de extreme tegenstellingen tussen beiden. Ja, ze besloten de handen in elkaar te slaan. Het passieve verzet van de rijksregering sloeg om in een gewelddadige actieve weerstand van de tegenstanders der regering. Zowel communisten als leden van rechts extreme vrijkorpsen (die nog steeds clandestien bestonden) gingen over tot sabotage van spoorlijnen. Geen kilo kolen of staal zou het Ruhrgebied verlaten! Steeds opnieuw werden locomotieven onklaar gemaakt, spoorwegbruggen tot ontploffing gebracht... nog nooit zag men communisten en vrijkorpsen zo broederlijk samenwerken. De bevolking zag ook veel meer in actieve weerstand dan in een passief ondergaan. De extremisten (links en rechts) kregen daardoor een hoge achting, wat na de bezetting niet zonder gevolgen zal blijven bij latere verkiezingen! Meer zelfs, de inwoners sloegen de handen in elkaar en werkten met de agitatoren graag mee.

ROND DIT THEMA
Ruhrbezetting   toespraak van rijkskanselier Cuno aan de Reichtstag 13 jan 1923
De Franse en Belgische bezetters werden daardoor vrij machteloos. Zij ontsloegen de ene na de andere, veroordeelden meer mensen, dan er agitatoren waren. Hard en meedogenloos sloegen ze op de bevolking in. Op 31 maart 1923 vielen in Essen 13 Krupp-arbeiders bij represailles van de bezetters, in Dortmund vielen diezelfde dag 7 doden wegens overtreding van een Frans-Belgisch uitgangsverbod. Wat was uiteraard olie op het vuur. Hoeft het een tekeningetje om de steil snelle haat tegen Fransen en Belgen weer te geven? De rijksregering in Berlijn deed niets tegen het exploderende geweld van de bevolking en de agitatoren. Dat komt misschien vreemd over, maar had zo zijn reden. Actief verzet verbieden zou de klassieke partijen al teveel kosten bij volgende verkiezingen. Het geweld toelaten en niet tussenbeide komen, was een middel om het stijgende succes van de communisten en de nationalisten enigszins in te dijken...

In slechts enkele maanden tijd waren meer dan 2 miljoen mensen werkloos geworden door de staking, passief en actief verzet. Het Ruhrgebied lag daardoor grotendeels lam. De rijksregering besliste daarop om alle twee miljoen werknemers uit de staatskas te betalen. Ook die maatregel zou passen in het raam van het beperken van het succes der extremisten. Maar... het zou ook leiden tot een fel stijgende inflatie. Het rijk had immers geen geld en moest dan ook overgaan tot het nog meer drukken van papiergeld zonder dekking. Het onderhoud van miljoenen gezinnen in het Ruhrgebied zou bovendien de staatskas nog meer kosten, gezien die mensen geen belasting op hun inkomen meer moesten betalen. Het inflatieprobleem zal echter in de tweede helft van 1923 nog veel dramatischer worden (zie volgende posting).

Albert Schlageter
grootbeeld

Albert Schlageter werd martelaar van de strijd in het Ruhrgebied, martelaar voor de rechts extremisten
Een tragisch hoogtepunt in de eerste helft van 1923 was de executie van een zekere Albert Schlageter. Die man, geboren in 1894, was een sympathisant van extreem rechts in Duitsland. Hij was lid van een vrijkorps dat o.a. meevocht met het vrijkorps van de brigade Ehrhardt tijdens de Kapp-putsch in 1920 (zie eerdere posting). In 1923 was hij lid van de Organisation Heinz. Deze organisatie was een vrijkorps dat zich vooral ledig hield met spionage voor de nationalisten en ook voor de SA-troepen van Hitler. Albert Schlageter was lid van de NSDAP, hoewel sommige bronnen dit tegenspreken. In het voorjaar van 1923 had het rijksministerie voor landsverdediging de Organisation Heinz opgeroepen om voor de regering spionagewerk te verrichten in het Ruhrgebied. Kijk eens aan: vrijkorpsen waren reeds enkele jaren verboden in het kader van het Verdrag van Versailles en door de rijksregering ook ontbonden, maar hier zien we een mooi voorbeeld hoe diezelfde regering het clandestiene bestaan van de vrijkorpsen oogluikend toeliet en hen eventueel opdrachten gaf, indien het van pas kwam...

In april 1923 werd Albert Schageter door Fransen betrapt bij het ondermijnen van een spoorwegbrug in Essen. Hij werd aangehouden, verscheen voor een Frans tribunaal in de stad en werd veroordeeld tot de dood met de kogel. Op 26 mei 1923 werd het vonnis volbracht. Dat gegeven deed snel de ronde en Schlageter werd in een minimum van tijd een martelaar. Vooral Adolph Hitler reageerde razend vanuit München. De hele Ruhrbezetting en de dood van martelaar Albert Schageter, lid van Hitlers partij, zou de oorzaak worden voor de Hitler-putsch later op het jaar..

In de tweede helft van 1923 zou de inflatie overslaan tot een dodelijke hyperinflatie en zouden de separatisten in het Rijnland de Franse bezetter een flinke steun in de rug bezorgen. Maar er zou ook licht aan de horizont komen: zowel in Frankrijk als in Duitsland zouden mannen opstaan die een einde aan de herrie zouden maken. Daarvoor zullen tekenen: Gustav Stresemann in Duitsland en Aristide Briand in Frankrijk, beiden hebben voor hun inbreng de Nobelprijs voor de Vrede gekregen in 1926. Over die tweede helft van het jaar 1923 meer in volgende posting op maandag 11 februari.

 

WEIMARREPUBLIEK
Het ontstaan van het Verdrag van Versailles   (14 jan 2008)

De bepalingen van het Verdrag van Versailles   (15 jan 2008)

Staatsbestel naar de grondwet   (16 jan 2008)

Grondrechten en politieke partijen   (17 jan 2008)

Factoren die het de Weimarrepubliek moeilijk maakten   (18 jan 2008)

Een staatsgreep kondigt zich aan: de Kapp-putsch 1920   (21 jan 2008)

Kapp-putsch schijnbaar voltooid   (22 jan 2008)

Kapp-putsch mislukt, communisten lokken burgeroorlog uit   (23 jan 2008)

Oorlogskosten en het ultimatum van Londen in 1921   (24 jan 2008)

Oorlogskosten en het verdrag van Rapallo   (25 jan 2008)

De Duitse inflatie beginjaren twintig   (28 jan 2008)

De Rijnrepubliek   (29 jan 2008)

Het begin van de Ruhrbezetting   (30 jan 2008)

Ruhrbezetting 1923: verzet   (31 jan 2008)

Hyperinflatie 1923   (11 feb 2008)

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923   (12 feb 2008)

Aanloop tot de Hitler-putsch   (13 feb 2008)

Hitler-putsch brengt hem in de gevangenis   (14 feb 2008)

Het Dawes-plan en de gouden jaren   (18 feb 2008)

Het einde van rijkspresident Friedrich Ebert   (19 feb 2008)

Paul von Hindenburg, conservatieve ommezwaai   (20 feb 2008)

Verdragen van Locarno verstevigen de vrede   (22 feb 2008)

Yound plan 1930   (28 feb 2008)

DNVP, extreem recht in de jaren twintig   (29 feb 2008)

Paul von Hindenburg en zijn camarilla   (03 maa 2008)

1930-1932: Eerste golf van ondemocratische maatregelen   (04 maa 2008)

1932: De democratisch Weimarrepubliek sterft   (05 maa 2008)

1932: De ultieme adrenalinestoot   (06 maa 2008)

1933: Hitler aan de macht   (07 maa 2008)

Commentaren

hallo zware kost hier..maar wel interessant ! liefs, prulleke

Gepost door: nicole | 06-02-08

De commentaren zijn gesloten.