30-01-08

Weimarrepubliek: begin Ruhrbezetting

weimar
Weimarrepubliek

Begin van de Ruhrbezetting 1923-1924

Nevenstaand plakkaat van de socialisten, de sociaal-democraten, geeft het beste weer, hoe Duitsland zwalpte in de jaren tussen de twee wereldoorlogen: de Weimarrepubliek. Zwalpen is hier het gepaste woord. In deze periode van 1919 tot 1933 lagen vier politieke strekkingen dwars op elkaar en bepaalden de pogingen tot opgang van de democratie en uiteindelijk ondergang van de democratie. Twee strekkingen werkten relatief goed met elkaar samen: aan de linkse kant de socialisten (SPD) die zich de ware democraten noemden, en aan de rechtse kant de conservatieven (Zentrum) die eigenlijk meer aan het oude keizerrijk bleven hangen dan aan democratie, en de liberalen die zich gelijk aan de conservatieven opstelden. Uiterst links van de socialisten bewoog zich de derde strekking: de communisten (KPD) die radicaal een democratie verwierpen en een radenrepubliek (sowjetrepubliek) naar het voorbeeld van Moskou nastreefden. En uiteindelijk vormden de nationalisten en nationaal-socialisten van Hitler de vierde strekking, die het uiteindelijk zou halen... Zij streefden evenmin een democratie na en dwongen een dictatuur op. Maar niet alleen de tegenstellingen tussen de vier politieke strekkingen leidden tot de agonie van de jonge Duitse democratie. Een ware leidraad doorheen deze jaren is het Verdrag van Versailles, vredesregeling na de Eerste Wereldoorlog. waarvan de gevolgen loodzwaar doorwogen. En een al even noodlottige leidraad is de grondwet van de Weimarrepubliek die de val van de ene regering na de andere mogelijk maakte. Boven dat alles kwam dan nog de beurscrash van New York, die het spel van Hitler in de hand werkte.

PROBLEMEN REPUBLIEK
Verdrag van Versailles   Vredesvoorwaarden

Grondwet   staatsorganisatie

Grondwet   grondrechten

Dolkstootlegende   erfenis uit oorlog

Ambtenarij   niet democratisch

Justitie   niet democratisch

Groener-Ebert-Pact   militair tegen communisten

Reichswehr   leger, staat in de staat

Vrijkorpsen   paramilitair
In januari 1923 gebeurde dat, wat Duitsland het hardst zou treffen in de jaren na de Eerste Wereldoorlog: de bezetting van het Ruhrgebied. Die industriezone van Duisburg tot Dortmund, van Wuppertal tot Recklinghausen, was het economische hart van Duitsland, de 'achillespees' voor wie het land dodelijk wou treffen. Reeds twee jaar tevoren hadden Franse en Belgische troepen Duisburg en Düsseldorf bezet, poorten tot het Ruhrgebied aan de Rijn (zie een vorige posting), maar bezetting van het eigenlijke Ruhrgebied zou desastreus zijn.

Oorzaken voor de bezetting

Frankrijk

Kaart Ruhrgebied
grootbeeld

Kaart van het Ruhrgebied
Frankrijk wou na de Eerste Wereldoorlog de enige supermacht worden op het continentale Europa. Daartoe stelde het land zich onverzoenlijk, keihard en meedogenloos op tegenover het overwonnen Duitsland. Dat vertolkte zich o.a. in:

  • Zware herstelkosten te betalen door Duitsland, veel zwaarder dan de USA en Groot-Brittannië voorzagen.
  • Omsingeling van Duitsland door o.a. de bestuurlijke macht over het Saarland, beïnvloeding van separatistische bewegingen in het Rijnland, bezetting van het Rijnland, deels bezetting van Opper-Silezië in Polen, bezetting van delen van Oost.Pruisen.
  • Dreigement naar Duitsland toe naar aanleiding van het Verdrag van Rapallo (zie eerdere postings).
  • Macht van Raymond Poincaré: In 1922-1923 was Raymond Poincaré minister-president van Frankrijk. Tevoren was hij de president van de Franse staat van 1913 tot 1920. Hij stond bekend om zijn anti-Duitse houding. Als minister-president was hij tevens voorzitter van de herstelkosten-commissie die de geallieerden hadden opgericht om de oorlogsschuld van Duitsland op te eisen.

Belgische annexatieplannen 1919
grootbeeld

Kaart van de Belgische annexatieplannen 1919
België

In 1919 eiste België onder meer onder druk van koning Albert I de annexatie van Luxemburg, Zeeuws-Vlaanderen, Noord-Limburg en Duitse regio's in de nabijheid van de Zuid-Nederlandse en Belgische grens. Daarbij stelde de Belgische regering zich vijandig op tegen zowel Nederland als Duitsland. Nederland, dat zich tot dan steeds uit de Eerste Wereldoorlog gehouden had en zich ook nadien terughoudend wou opstellen, dreigde echter als reactie onmiddellijk met een militaire inval in België met de bedoeling Antwerpen en Brussel te bezetten. De Amerikaanse president Woodrow Wilson kon op het laatste nippertje Nederland overtuigen van een aanval af te zien door het land de garantie van integriteit te geven. België zou daarbij moeten afzien van annexatie van Luxemburg, Zeeuws-Vlaanderen en Noord-Limburg.

Het werd nadien kalmer, maar België bleef zinnen op annexatie van Duitse regio's, nu nog meer door de afwijzing van annexaties van Nederlandse gebieden. Vooral de angst voor een volksraadpleging in Eupen en Malmédy speelde daarbij een niet te onderschatten rol. US-president Woodrow Wilson had immers bij de onderhandelingen voor het Verdrag van Versailles zijn stelling doorgedreven, dat volkeren een zelfbeschikkingsrecht moeten hebben. Daarom werd voorzien, dat grote delen van Duitsland verdeeld zouden worden onder o.a. België en Polen na een volksraadpleging, waarbij de betrokkenen zich konden uitspreken voor een blijven in Duitsland of een overhevelen naar een ander land. België vreesde dergelijke volksraadpleging in Eupen en Malmëdy. De bevolking leek voor het blijven in de Duitse staat te kiezen. Slechts na heel wat manipulaties werden Eupen en Malmédy aan België geannexeerd. Door dat 'trauma' was de Belgische regering nog meer geneigd zo snel mogelijk Duitse regio's aan de grenzen van Limburg en Wallonië te annexeren, vooraleer ook daar volksraadplegingen zouden moeten georganiseerd worden.

Gelukkig voor de vrede in Europa zijn deze annexatieplannen nooit uitgevoerd. Maar dan kwam januari 1923...

Onmiddellijke aanleiding tot de Ruhrbezetting

POLITIEKE PARTIJEN
KPD   communisten, niet democratisch

USPD   linkse socialisten

SPD   gematigde socialisten

ZENTRUM   conservatieven

DDP   linkse liberalen

BVP   Bayerse conservatieven

DVP   nationalistische liberalen

DNVP   nationalisten, niet democratisch

NSDAP   nazi's, niet democratisch
Door het ultimatum van Londen in 1921 was Duitsland overgegaan tot een uiterst stipte betaling van de herstelkosten. Uit vorige postings weten we, dat het land daarbij overdreven stipt was om aan te tonen, dat het die kosten niet zou kunnen opbrengen. Ook het wapen van de inflatie werd daartoe benut. Nu kon Duitsland echter vrij gemakkelijk alle herstelkosten betalen door gewoonweg de belastingen in het land aanzienlijk te verhogen. Maar het 'wou' die kosten 'niet' betalen. De redenen daartoe zijn bekend. Het land aanvaardde nooit de alleenschuld voor de oorlog en aldus ook niet de herstelkosten, althans niet in die omvang waarin ze gesteld waren. Vooral de houding van Frankrijk stootte bij Duitse politici tegen de borst. Bovendien moest de Duitse regering rekening houden met de extremisten in eigen land. De linkse extremisten (communisten - KPD) en rechtse extremisten (nationalisten – DNVP en NSDAP) verzetten zich beide zeer hevig tegen het Verdrag van Versailles. Om hen iets of wat te kalmeren, was het dan ook nodig zeer omzichtig om te gaan met instemming van dat verdrag en dus ook met de herstelkosten. Vandaar de geforceerde stipte betaling in 1922 om de zo gezegde onmogelijkheid van die kosten aan te tonen.

In november 1922 besliste de Duitse regering echter om die stipte betaling stop te zetten. Het land was immers op de rand van de collaps gekomen. Vooral de door Duitsland geforceerde inflatie werkte dodelijk op de economie van het land.

Raymond Pioncaré reageerde in Parijs haast onmiddellijk. De Fanse troepen werden gemobiliseerd. Contacten tussen Parijs en Brussel zorgden voor de medewerking van België aan het plan van Poincaré. Dat kleine landje zag immers plots de steun van de grote broer in zijn annexatiehonger. In plaats van die kleine Duitse regio's aan de grenzen, zou nu plots het Ruhrgebied deels in Belgische handen vallen! Wat was het plan van Poincaré?

  • Bezetting van het hele Ruhrgebied om onder bewaking van Franse en Belgische troepen steenkool en staal uit dat gebied in beslag te nemen als natura voor de herstelkosten.
  • Het afdwingen van een speciaal statuut voor het Ruhrgebied naar het voorbeeld van het Saarland. Het Saarland was immers door het Verdrag van Versailles onder het beheer van de Volkerenbond gesteld en losgekoppeld van Duitsland. Daarbij had Frankrijk de bestuurlijke macht over dat land gekregen, met alle voordelen van dien. Datzelfde wou Poincaré bereiken met het Ruhrgebied. Immers, dan zou Duitsland nooit of te nooit meer een grootmacht kunnen worden, beroofd van zijn economisch hart. Frankrijk zou daardoor haar macht in Europa consolideren!
  • Het hele Rijnland zou een onafhankelijke republiek moeten worden, die een soort vazalstaat zou zijn voor Frankrijk en een poort naar 'het dan Franse' Ruhrgebied'. Daartoe moesten volgens Poincaré alle separatistische bewegingen in het Rijnland (zie vorige posting) gestimuleerd worden.

Frankrijk zocht in december 1922 de steun voor haar plan bij Groot-Brittannië, botste daar echter op een klaar en duidelijk "NO". Bezetting van het Ruhrgebied was volgens Londen een inbreuk op de bepalingen in het Verdrag van Versailles. Nu had Londen in 1921 gedreigd met dergelijke bezetting bij haar ultimatum (zie een vorige posting), maar zou dit nooit zover gedreven hebben, precies omwille van dat verdrag. Londen vreesde door het plan van Poincaré al te zeer de overmacht van Frankrijk in continentaal Europa, wees dan ook die bezetting radicaal af en dwong Frankrijk tot diplomatie:

Raymond Poincaré
grootbeeld

De Franse president en latere minister-president Raymond Poincaré
De bezetting wordt toch doorgevoerd

Vooral onder de impuls van Groot-Brittannië werd op 26 december 1922 de herstelkosten-commissie samengeroepen. Daar werd officieel de achterstand van betalingen sinds november vastgelegd en Duitsland een waarschuwing gezonden. Nu... de dagen verliepen en Berlijn bewoog geen vin. En toen gebeurde het, op 7 januari 1923:

Op die dag stonden plots de Franse troepen aan de Rijn. En naast hen... ooh kijk maar: de Belgische soldaatjes waren ook van de partij. Hun koningetje had hen immers in lange kolonnen op weg gestuurd. Als lustige smurfen met stootkarren vol stella-bier trokken ze de Duitse woestijn in. Boven hen dreef een afgedwaalde gaswolk uit de Ieperse loopgraven en leidde hen doorheen de woestijn. Bovenop de wolk troonde generaaltje Leterme en brulde naar zijn smurfen: "Komaan jongens, zingen uit volle borst: Allons enfants de la Patrie. Le jour de gloire est arrivé." De Franse soldaten konden hun ogen niet geloven: "En guerre avec ceux-la?"

PERSONEN
Wilhelm Cuno   , Partijloos politicus en zakenman, rijkskanselier, conservatief, liberaal

Raymond Poincaré   Frans president en minister-president, anti-Duitsland

Lord Robert Cecil   President Volkerenbond, Nobelprijs Vrede 1937
Natuurlijk ging het er veel ernstiger aan toe. Maar toch zijn de woorden van Lord Robert Cecil, voorzitter van de Volkerenbond niet weg te cijferen: "De Ruhrbezetting was één van de domste dingen die een Belgische regering ooit heeft gedaan.". Maar ook Frankrijk werd door Lord Robert Cecil zwaar veroordeeld voor die stap.

Op 7 januari 1923 stonden aldus de Franse en Belgische troepen met 60.000 soldaten paraat. Twee dagen later stelde de herstelkosten-conmmissie, waarvan Poincaré voorzitter was, officieel vast, dat Duitsland niet alleen achter stond met betalingen, maar moedwillig deze verplichting terzijde legde. De dag daarop, op 10 januari, gaven de Franse ambassadeur in Berlijn en de Belgische gezand aldaar een nota aan de Duitse rijksminister voor Buitenlandse Zaken. Daarin werd gewezen op de vaststelling van de herstelkosten-commissie en op de dreiging ter bezetting.

ROND DIT THEMA
Ruhrbezetting   toespraak van rijkskanselier Cuno tot de Reichtstag 13 jan 1923

Op 11 januari 1923 werd dan het marsbevel gegeven. Franse en Belgische troepen staken de Rijn over en in vijf dagen was heel het Ruhrgebied bezet. De troepenmacht werd uitgebreid tot 100.000 man. Het Verdrag van Versailles was daardoor geschonden, maar Duitsland was militair te zwak om met wapens te reageren...

Morgen zien we de reactie van het Duitse volk.

 

WEIMARREPUBLIEK
Het ontstaan van het Verdrag van Versailles   (14 jan 2008)

De bepalingen van het Verdrag van Versailles   (15 jan 2008)

Staatsbestel naar de grondwet   (16 jan 2008)

Grondrechten en politieke partijen   (17 jan 2008)

Factoren die het de Weimarrepubliek moeilijk maakten   (18 jan 2008)

Een staatsgreep kondigt zich aan: de Kapp-putsch 1920   (21 jan 2008)

Kapp-putsch schijnbaar voltooid   (22 jan 2008)

Kapp-putsch mislukt, communisten lokken burgeroorlog uit   (23 jan 2008)

Oorlogskosten en het ultimatum van Londen in 1921   (24 jan 2008)

Oorlogskosten en het verdrag van Rapallo   (25 jan 2008)

De Duitse inflatie beginjaren twintig   (28 jan 2008)

De Rijnrepubliek   (29 jan 2008)

Het begin van de Ruhrbezetting   (30 jan 2008)

Ruhrbezetting 1923: verzet   (31 jan 2008)

Hyperinflatie 1923   (11 feb 2008)

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923   (12 feb 2008)

Aanloop tot de Hitler-putsch   (13 feb 2008)

Hitler-putsch brengt hem in de gevangenis   (14 feb 2008)

Het Dawes-plan en de gouden jaren   (18 feb 2008)

Het einde van rijkspresident Friedrich Ebert   (19 feb 2008)

Paul von Hindenburg, conservatieve ommezwaai   (20 feb 2008)

Verdragen van Locarno verstevigen de vrede   (22 feb 2008)

Yound plan 1930   (28 feb 2008)

DNVP, extreem recht in de jaren twintig   (29 feb 2008)

Paul von Hindenburg en zijn camarilla   (03 maa 2008)

1930-1932: Eerste golf van ondemocratische maatregelen   (04 maa 2008)

1932: De democratisch Weimarrepubliek sterft   (05 maa 2008)

1932: De ultieme adrenalinestoot   (06 maa 2008)

1933: Hitler aan de macht   (07 maa 2008)

18:14 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (1) | Tags: weimarrepubliek, ruhrbezetting, roerbezetting |  Facebook |

Commentaren

Compliment met het stukje over de Roerbezetting
Is het stukje dat begint met:
'Op die dag stonden plots de Franse troepen aan de Rijn. En naast hen... ooh kijk maar: de Belgische soldaatjes' een citaat?. Zo ja, waar kan ik dat vinden.

Edo Hofland

Gepost door: edo hofland | 25-10-10

De commentaren zijn gesloten.