28-01-08

Weimarrepubliek: de inflatie

weimar
Weimarrepubliek

Inflatie als wapen

Nevenstaand plakkaat van de socialisten, de sociaal-democraten, geeft het beste weer, hoe Duitsland zwalpte in de jaren tussen de twee wereldoorlogen: de Weimarrepubliek. Zwalpen is hier het gepaste woord. In deze periode van 1919 tot 1933 lagen vier politieke strekkingen dwars op elkaar en bepaalden de pogingen tot opgang van de democratie en uiteindelijk ondergang van de democratie. Twee strekkingen werkten relatief goed met elkaar samen: aan de linkse kant de socialisten (SPD) die zich de ware democraten noemden, en aan de rechtse kant de conservatieven (Zentrum) die eigenlijk meer aan het oude keizerrijk bleven hangen dan aan democratie, en de liberalen die zich gelijk aan de conservatieven opstelden. Uiterst links van de socialisten bewoog zich de derde strekking: de communisten (KPD) die radicaal een democratie verwierpen en een radenrepubliek (sowjetrepubliek) naar het voorbeeld van Moskou nastreefden. En uiteindelijk vormden de nationalisten en nationaal-socialisten van Hitler de vierde strekking, die het uiteindelijk zou halen... Zij streefden evenmin een democratie na en dwongen een dictatuur op. Maar niet alleen de tegenstellingen tussen de vier politieke strekkingen leidden tot de agonie van de jonge Duitse democratie. Een ware leidraad doorheen deze jaren is het Verdrag van Versailles, vredesregeling na de Eerste Wereldoorlog. waarvan de gevolgen loodzwaar doorwogen. En een al even noodlottige leidraad is de grondwet van de Weimarrepubliek die de val van de ene regering na de andere mogelijk maakte. Boven dat alles kwam dan nog de beurscrash van New York, die het spel van Hitler in de hand werkte.

PROBLEMEN REPUBLIEK
Verdrag van Versailles   Vredesvoorwaarden

Grondwet   staatsorganisatie

Grondwet   grondrechten

Dolkstootlegende   erfenis uit oorlog

Ambtenarij   niet democratisch

Justitie   niet democratisch

Groener-Ebert-Pact   militair tegen communisten

Reichswehr   leger, staat in de staat

Vrijkorpsen   paramilitair
Uit de laatste posting blijkt, dat de Ruhrbezetting voor de deur zou staan, en dat gebeurde ook effectief in het begin van januari 1923. Daardoor was Duitsland letterlijk verlamd, gezien het Ruhrgebied het industriële centrum van het land was. Om de gevolgen van deze bezetting juist in te schatten, is het van belang om twee belangrijke feiten op voorhand even door te nemen: de inflatie en de separatistische bewegingen in het Rijnland.

De inflatie tijdens de Eerste Wereldoorlog

Duitsland is steeds een vrij kapitalistisch land geweest (en is het nog) naar Amerikaans voorbeeld, waarbij de bedrijven alle voordelen bekomen en de werknemers zich moeten aanpassen aan de situatie. De staatskosten worden steeds zo laag mogelijk gehouden, wat inhoudt, dat de belastingen voor bedrijven (en ook wel de gewone burger) miniem zijn. De burger betaalt in tijden van nood het gelag door lagere lonen. Dat is steeds zo geweest, is als het ware ingebakken in de Duitse economie doorheen de eeuwen. Andere landen zoals bijvoorbeeld Frankrijk passen het principe toe om de belastingen te doen schommelen naargelang de noodzaak, zowel voor de bedrijven als voor de burgers.

POLITIEKE PARTIJEN
KPD   communisten, niet democratisch

USPD   linkse socialisten

SPD   gematigde socialisten

ZENTRUM   conservatieven

DDP   linkse liberalen

BVP   Bayerse conservatieven

DVP   nationalistische liberalen

DNVP   nationalisten, niet democratisch

NSDAP   nazi's, niet democratisch
Voert Duitsland dan een oorlog waarbij de kosten uit de pan vliegen, dan zal op de eerste plaats alles gedaan worden om de ondernemingen te bevoordeligen die oorlogsuitrusting produceren. De kosten daartoe dragen de andere ondernemingen en de burgers. Belastingsverhogingen komen niet ter sprake. Dat is de handelswijze van Duitsland en werd ook in de Eerste Wereldoorlog gehanteerd.

Om de nodige gelden te hebben ter oorlogsvoering nam Duitsland in 1914 de volgende bijkomende maatregel: het geld werd vermeerderd. Tot aan die oorlog was - zoals in elk land - goud een tegenwaarde aan het geld. Van dat principe stapte Duitsland in 1914 af en drukte meer geld dan het aan tegenwaarde in goud had. Om die geldvermeerdering te compenseren werden massaal staatsleningen uitgeschreven. De burgers werden moreel gedwongen om die staatsleningen te kopen onder de mom van een trots patriottisme. Aldus vermeerderde het geld in het land aanzienlijk en daardoor natuurlijk de inflatie. Het leven werd door die inflatie zo duur dat de bevolking haar koopkracht zag verminderen. In de beginjaren van de oorlog daalde die koopkracht tot haast nul, dat alles voor de militaire behoeften.

Mobilisatie tot Eerste Wereldoorlog
grootbeeld

Mobilisatie tot Eerste Wereldoorlog, oproep door keizer Wilhem II aan het volk op 6 augustus 1914
Die inflatie en het gebrek aan koopkracht werden dan nog eens aangevuld met een 'dringend appel' aan de bevolking om koper- en tinvoorwerpen aan de staat te geven ter bekostiging van de oorlog. Het spreekt voor zich, dat de bevolking nood leed aan alles. Voeding, kleding, verwarming... alles was er tekort. En een tekort aan goederen doet de prijzen waanzinnig stijgen met... een nog grotere inflatie tot gevolg. Het was zo erg dat de bevolking geen koffie meer kon bekomen en gerst als koffie brandde, of netelvezels gebruikte ter vervanging van katoen. Zo zien we maar: de ellende die Duitsland door de oorlog veroorzaakte in andere landen waarbij de inwoners van die landen gelijkaardige maatregelen moesten nemen, sloeg ook toe in eigen land.

De verhoogde inflatie na de oorlog

De inflatie was op het einde van de oorlog vertienvoudigd tegenover 1914. Dat wil zeggen dat de levensduurte met 1000 % was toegenomen. Iets wat voor de oorlog 1 Mark koste, koste na de oorlog 10 Mark. Ook in de andere landen ontstond een inflatie. Landen als Groot-Brittannië hadden net zoals Duitsland het geld losgekoppeld van de tegenwaarde in goud.. Het Duitse keizerrijk beloofde het volk welvaart na de oorlog door de oorlogsbuit. Men ging ervan uit dat het land zou overwinnen en de oorlogsbuit de vermeeerdering van geld zou dekken. Ja, in plaats van de belastingen te verhogen, bouwde Duitsland op de bereidwilligheid van het volk en op de buit bij een overwinning. Treffend is de uitspraak van Karl Helfferich in Augustus 1915 in de Reichstag als financieel expert:

    „Meine Herren, wie die Dinge liegen, bleibt also vorläufig nur der Weg, die endgültige Regelung der Kriegskosten durch das Mittel des Kredits auf die Zukunft zu verschieben, auf den Friedensschluss und auf die Friedenszeit. Und dabei möchte ich auch heute wieder betonen: Wenn Gott uns den Sieg verleiht und damit die Möglichkeit, den Frieden nach unseren Bedürfnissen und nach unseren Lebensnotwendigkeiten zu gestalten, dann wollen und dürfen wir neben allem anderen auch die Kostenfrage nicht vergessen;“ [samenvattende vertaling: "Er blijft ons slechts de weg om de oorlogskosten te betalen met kredieten op de toekomst. Als god ons de overwinning toelaat, dan mogen wij dit kostenprobleem niet vergeten]

Kijk eens aan: de Duitse keizerlijke regering besluit tot geldvermeerdering met leningen van de bevolking en belast daardoor de volgende generaties vanuit een zuiver gokken op een overwinning in de oorlog! Duur... zeer duur zou het land dat gokken betalen.

En inderdaad, de oorlog was verloren. Er was plots geen oorlogsbuit om het massaal gedrukte geld een tegenwaarde te geven en om de inflatie een halt toe te roepen. Integendeel, het Verdrag van Versailles en latere conferenties (zie vorige postings) legden een loodzware oorlogsschuld aan Duitsland op. Die 'herstelkosten' aan de geallieerden en hun bondgenoten moesten betaald worden in hun geldeenheid of in goudmarken. Maar om die vreemde valuta aan te kopen of goudmarken aan te kopen moest Duitsland een tegenwaarde aan Marken hebben. Dat had het land niet meer. Het land kon zelfs de staatsleningen van haar burgers niet meer terugbetalen. Er zat dan ook niets anders op dan bijkomend geld te drukken en te drukken. Een ware spiraal ontstond. Men moest vreemde valuta aankopen, drukte daarvoor ongedekt geld, daardoor betaalde men aanhoudend meer marken voor de geldeenheid in die andere landen, en door dat laatste moest men dan alweer meer Marken drukken.... de inflatie nam dan ook groteske vormen aan. Waar men voor de oorlog slechts 4,2 Mark betaalde voor een Dollar, daar betaalde men einde 1922 reeds 4430 Marken voor diezelfde dollar!

ROND DIT THEMA
Inflatie   ruime info
Nu had Duitsland verstandiger kunnen handelen om de herstelkosten aan de geallieerden te betalen. In plaats van geld te drukken en te drukken in een eindeloze spiraal, had het land de belastingen kunnen verhogen. Maar dat middel werd nooit gehanteerd om twee redenen. Vooreerst past het principe van belastingsverhoging niet in de kapitalistische mentaliteit van het Duitse volk (zie hoger). Maar vooral zag men van die mogelijkheid af, om aan de geallieerden te tonen, dat Duitsland de herstelkosten-betaling niet zou aankunnen. Met andere woorden: de Duitse bevolking moest een hoge inflatie ondergaan door het gelddrukken en honger lijden doordat de lonen niet aangepast werden aan die levensduurte, en de bedrijven moesten tot op het faillissement produceren om de geallieerden te dwingen de herstelkosten te verlagen, hoewel het duidelijk was dat Duitsland die kosten wel aankon! Men zou haast begrip opbrengen voor de extreme nationalisten van Hitler en voor de extreme linksen (de communisten) die de regering van Weimarrepubliek wilden doen vallen o.a. omwille van haar financieel beleid...

De bezetting van het Ruhrgebied zal die inflatie op ongelooflijke wijze op hol doen slaan. Daarover meer in volgende postings. Morgen bekijken we een tweede feit – na de inflatie – dat belangrijke invloed zal hebben op de Ruhrbezetting: de separatistische bewegingen in het Rijnland.

 

WEIMARREPUBLIEK
Het ontstaan van het Verdrag van Versailles   (14 jan 2008)

De bepalingen van het Verdrag van Versailles   (15 jan 2008)

Staatsbestel naar de grondwet   (16 jan 2008)

Grondrechten en politieke partijen   (17 jan 2008)

Factoren die het de Weimarrepubliek moeilijk maakten   (18 jan 2008)

Een staatsgreep kondigt zich aan: de Kapp-putsch 1920   (21 jan 2008)

Kapp-putsch schijnbaar voltooid   (22 jan 2008)

Kapp-putsch mislukt, communisten lokken burgeroorlog uit   (23 jan 2008)

Oorlogskosten en het ultimatum van Londen in 1921   (24 jan 2008)

Oorlogskosten en het verdrag van Rapallo   (25 jan 2008)

De Duitse inflatie beginjaren twintig   (28 jan 2008)

De Rijnrepubliek   (29 jan 2008)

Het begin van de Ruhrbezetting   (30 jan 2008)

Ruhrbezetting 1923: verzet   (31 jan 2008)

Hyperinflatie 1923   (11 feb 2008)

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923   (12 feb 2008)

Aanloop tot de Hitler-putsch   (13 feb 2008)

Hitler-putsch brengt hem in de gevangenis   (14 feb 2008)

Het Dawes-plan en de gouden jaren   (18 feb 2008)

Het einde van rijkspresident Friedrich Ebert   (19 feb 2008)

Paul von Hindenburg, conservatieve ommezwaai   (20 feb 2008)

Verdragen van Locarno verstevigen de vrede   (22 feb 2008)

Yound plan 1930   (28 feb 2008)

DNVP, extreem recht in de jaren twintig   (29 feb 2008)

Paul von Hindenburg en zijn camarilla   (03 maa 2008)

1930-1932: Eerste golf van ondemocratische maatregelen   (04 maa 2008)

1932: De democratisch Weimarrepubliek sterft   (05 maa 2008)

1932: De ultieme adrenalinestoot   (06 maa 2008)

1933: Hitler aan de macht   (07 maa 2008)

17:28 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: weimarrepubliek, inflatie, eerste wereldoorlog |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.