22-01-08

Weimarrepubliek: Kapp-putsch schijnbaar voltooid

weimar
Weimarrepubliek

Kapp-putsch 1920 schijnbaar voltooid

Nevenstaand plakkaat van de socialisten, de sociaal-democraten, geeft het beste weer, hoe Duitsland zwalpte in de jaren tussen de twee wereldoorlogen: de Weimarrepubliek. Zwalpen is hier het gepaste woord. In deze periode van 1919 tot 1933 lagen vier politieke strekkingen dwars op elkaar en bepaalden de pogingen tot opgang van de democratie en uiteindelijk ondergang van de democratie. Twee strekkingen werkten relatief goed met elkaar samen: aan de linkse kant de socialisten (SPD) die zich de ware democraten noemden, en aan de rechtse kant de conservatieven (Zentrum) die eigenlijk meer aan het oude keizerrijk bleven hangen dan aan democratie, en de liberalen die zich gelijk aan de conservatieven opstelden. Uiterst links van de socialisten bewoog zich de derde strekking: de communisten (KPD) die radicaal een democratie verwierpen en een radenrepubliek (sowjetrepubliek) naar het voorbeeld van Moskou nastreefden. En uiteindelijk vormden de nationalisten en nationaal-socialisten van Hitler de vierde strekking, die het uiteindelijk zou halen... Zij streefden evenmin een democratie na en dwongen een dictatuur op. Maar niet alleen de tegenstellingen tussen de vier politieke strekkingen leidden tot de agonie van de jonge Duitse democratie. Een ware leidraad doorheen deze jaren is het Verdrag van Versailles, vredesregeling na de Eerste Wereldoorlog. waarvan de gevolgen loodzwaar doorwogen. En een al even noodlottige leidraad is de grondwet van de Weimarrepubliek die de val van de ene regering na de andere mogelijk maakte. Boven dat alles kwam dan nog de beurscrash van New York, die het spel van Hitler in de hand werkte.

PROBLEMEN REPUBLIEK
Verdrag van Versailles   Vredesvoorwaarden

Grondwet   staatsorganisatie

Grondwet   grondrechten

Dolkstootlegende   erfenis uit oorlog

Ambtenarij   niet democratisch

Justitie   niet democratisch

Groener-Ebert-Pact   militair tegen communisten

Reichswehr   leger, staat in de staat

Vrijkorpsen   paramilitair
Nog voor de putsch van ambtenaar Wolfgang Kapp en generaal Walther von Lüttwitz begon, was het al heel duidelijk hoe de regering van de Weimarrepubliek fouten begaan had. Vooral onder druk van rijkspresident Friedrich Ebert werd immers de ambtenarij niet gezuiverd van keizersgetrouwe en ook niet van anti-democratische krachten. Ebert ging er immers van uit, dat hij de bestaande ambtenarij nodig had om continuïteit te hebben in het bestuur van het land bij de overgang van keizerrijk naar republiek. Die fout zou hij zwaar betalen met deze putsch. Ook zijn mening, dat het rijksleger beheerd zou moeten blijven door de oude generaals om datzelfde doel van continuïteit, bleek al snel een foute stap te zijn. Ebert had de oude legerleiding behouden om zo snel mogelijk efficiënte tussenkomst van dat leger te bekomen bij onlusten. Er waren echter teveel generaals en officieren die keizersgetrouw bleven of nationalistisch dachten aan een dictatuur. Vergeten we overigens in het licht van keizersgetrouwheid niet dat meer dan dertig procent van de hogere leiding in het rijksleger van adellijk bloed was... (namen van adellijken begonnen steeds met het voorvoegsel "von" met kleine letter, zoals von Lüttwitz, von Seeckt, von Hindeburg en zo meer).

POLITIEKE PARTIJEN
KPD   communisten, niet democratisch

USPD   linkse socialisten

SPD   gematigde socialisten

ZENTRUM   conservatieven

DDP   linkse liberalen

BVP   Bayerse conservatieven

DVP   nationalistische liberalen

DNVP   nationalisten, niet democratisch

NSDAP   nazi's, niet democratisch
Tegenstellingen in de doeleinden voor een putsch tussen generaal Walther von Lüttwitz en ambtenaar Wolfgang Kapp

Ons ambtenaartje Wolfgang Kapp... het directeurtje van de ambtenarij voor landbouw in het verre Königsberg dicht bij Litouwen... tja, die zou Duitsland eens redden van alle chaos en communistisch gebroed en zelfs socialistisch gebroed. We spreken maart 1920 (zie vorige posting). Dat stofferig kereltje was echter lang niet een idealistische dromer, zoals uit de vorige posting reeds bleek. Reeds lang had hij het in zijn kopje gestoken, dat hij een 'peiler' was in het keizerrijk. En hij was dan ook razend als de socialisten zomaar een republiek uitriepen in november 1918. Hij zal waarschijnlijk zijn woede meermaals tot uiting gebracht hebben bij het rijksleger in het verre oostelijke Pruisen. Daar teerde generaal Erich Ludendorff nog van zijn functie in het opperste bevel van het keizerlijke leger in de oorlog. Erich Ludendorff had het toen immers voor het zeggen samen met generaal Paul von Hindenburg. Die twee opperste bevelhebbers van het keizerlijke leger waren de auteurs van de dolkstootlegende om de socialisten de schuld te geven van de nederlaag in de oorlog. En ja... ons ambtenaartje was daar dan ook van die 'legende' vast van overtuigd. Bij contacten met Erich Ludendorff, die hoofdzakelijk in het oosten van het rijk ageerde, vernam Wolfgang Kapp de plannen van de generaal om de Weimarrepubliek te doen vallen en een politiek-militaire dictatuur in te stellen. Ludendorff zou terug het hoofd worden van het rijksleger en Wolfgang Kapp kon dan eventueel een belangrijke functie hebben onder 'dictator' Erich Ludendorff. Wolfgang Kapp was er zo door begeesterd, dat hij tijdelijk zelfs een politiek partijtje uit de grond stampte. Dat zou de enige partij van Duitsland worden. Oho, met ons ambtenaartje aan het hoofd van de enige Duitse partij... Wolfgang kon in 1919 zelfs bekomen dat zijn partijtje één zetel bekwam in het parlement. Daar zat dan ons stofferig directeurtje als volksvertegenwoordiger. Niemand had enig vermoeden, dat die Kapp plannen had om een dictatuur in het zadel te brengen. Nu goed, zijn partijtje heeft geen jaar stand gehouden en uit armoede liep ons ambtenaartje dan over naar de DNVP, een nationalistische antisemitische en anti-democratische partij.

Op die wijze broeiden in het oosten reeds hele tijd plannen voor een staatsgreep. Zo zien we maar... Genraal Walther von Lüttwitz (zie vorige posting) was dan ook niet de enige die orde en rust in het land terug wou door een staatsgreep. Maar hij wou eerder een terugkeer naar een soort monarchie (hoewel hij besefte dat zulks voorbijgestreefd was) met behoud van de beperkte democratische instellingen die bestonden in het keizerrijk. Toen hij in begin maart Wolfgang Kapp ontmoette, lagen dan ook de doeleinden voor een putsch totaal uiteen: Lüttwitz zag een beperkte democratie voor mogelijk na een staatsgreep, Kapp zag enkel een dictatuur, geïnspireerd door generaal Erich Ludendorff. Nu is het wel zo, dat beiden – Walther von Lüttwitz en Wolfgang Kapp – in begin maart nog helemaal geen concrete plannen hadden voor een putsch. De idee leefde en zou verder uitgewerkt worden, gezien de doeleinden nog al te zeer uit elkaar lagen. Tussen haakjes: vergeet die naam Erich Ludendorff maar niet. Die zou nog wel eens op het toneel verschijnen naast dat kleine Oostenrijks mannetje uit München met dictatorsdroompjes (Hitler genaamd)...

De putsch was reeds enige tijd te verwachten...

Dat de idee voor een putsch leefde was helemaal geen geheim meer in begin maart 1920. De regering van de Weimarrepubliek had meerdere malen tekens gekregen van dergelijk gevaar. Maar het was het politiehoofd van Berlijn, dat alles deed om dat putschgevaar te negeren. Dat politiehoofd collaboreerde met von Lüttwitz, wat echter niet openbaar geweten was...

Zoals in de vorige posting vermeld, stelde generaal Walther von Lüttwitz een ultimatum aan de rijkspresident Friedrich Ebert op 10 maart 1920. En zoals eveneens vermeld was de aanleiding het opdoeken van de marine-brigade Ehrhardt, het vrijkorps dat reeds zovele diensten geleverd had aan het rijk. Toen rijkspresident Friedrich Ebert prompt reageerde op het ultimatum van von Lüttwitz door deze te ontslaan uit het rijksleger, verdween von Lüttwitz in het duister van de nacht. Friedrich Ebert was echter op zijn hoede. Hij wist van putsch-plannen en vreesde nu wel snel een actie. Maar dat die zeer snel zou komen, dat had hij mogelijk niet kunnen inschatten...

Hakenkruis
grootbeeld

Het hakenkruis op een helm van de marine brigade Ehrhardt, nog voor Adolph Hitler dit symbool invoerde
Het hakenkruis verovert Berlijn: de putsch wordt voltooid

In de nacht van 12 op 13 maart 1920 verschenen als uit het niets zwaar bewapende militairen in het straatbeeld van Berlijn. En heel vreemd... zij droegen helmen met een wit hakenkruis. Wellicht dachten de inwoners van Berlijn dat een totaal vreemde macht de stad veroverde... nog nooit had men hakenkruisen als symbool voor militairen gezien. Zouden dat Mongolen zijn? Zijn de Hunnen daar weer? Zou weldra Attila op het toneel verschijnen? Zou Berlijn vallen zoals Rome inde vijfde eeuw onder het geweld van Atilla? Niemand verstond er iets van, maar wel rijkspresident Friedrich Ebert. Hij wist dat het ging om het vrijkorps van de marine brigade Ehrhardt. Hij wist dat de putsch aan de gang was...

PERSONEN
Friedrich Ebert   SPD, rijkspresident 1919-1925, democraat

Walther von Lüttwitz   generaal, tegenstander Vrede van Versailles, putschist

Wolfgang Kapp   staatsbeambte, Oud-Pruisisch gezinde, tegenstander Vrede van Versailles, putschist

Hans von Seeckt   generaal-majoor, tegenstander Vrede van Versailles, architect Staat in de staat voor het leger, conservatief, anti-nazi, anti-republiek

Erich Ludendorff   generaal, tegenstander Vrede van Versailles, nazist, putschist, dictatuur-gericht

Walther Rathenau   liberaal (DDP), industireel, rijksminister Buitenlandse Zaken, democraat, (vermoord)
Waarom droegen de paramilitairen van dat vrijkorps een wit hakenkruis op hun helm? Dat teken was een symbool in de cultuur van oudere Aziatische en Oost-Europese volkeren en symboliseerde een zonnerad dat voor die volkeren heil en geluk bracht. Sinds het einde van de 19de eeuw kwam dit symbool terug in rechts-extreme kringen en werd gebruikt als aanwijzing voor de "reinheid van het Duitse bloed"! Vooral occulte gezelschappen gebruikten dat symbool, zoals het Thulegezelschap in München (zie Hitler). Het was tevens een heilsteken voor racisten en antisemieten. Dat gedachtengoed leefde sterk in het vrijkorps van de marine brigade Ehrhardt. Vandaar die hakenkruisen... Kijk eens aan: niet Hitler was invoerder van het hakenkruis in Duitsland!

Het rijksleger weigert de regering elke hulp

Rijkspresident Friedrich Ebert beraadde in diezelfde nacht met zijn regering. Men vernam dat ook delen van het rijksleger Berlijn binnengevallen waren. Het ging om garnizoenen die onder het opperbevel van generaal von Lüttwitz stonden. Ebert nam onmiddellijk contact op met de algemene legerleiding van het rijksleger. Hans von Seeckt had de leiding over de generaalstaf. Terloops: die generaalstaf moest volgens het Verdrag van Versailles ontbonden worden, maar Friedrich Ebert had dit steeds opnieuw uitgesteld wegens de reeds eerder vermelde wens voor continuïteit om het leger paraat te houden bij onlusten. Generaal Hans von Seeckt werd in de nacht van 12 op 13 maart 1920 ontboden. De regering en de rijkspresident vroeger hem alle steun tegen dat aanvallende vrijkorps en tegen de troepen van Walther von Lüttwitz. Tot verbijstering weigerde von Seeckt. "Het rijksleger schiet niet op het rijksleger," waren de (nadien beroemd geworden) woorden van de generaal. Hier zien we voor het eerst de klare stelling van het rijksleger tegenover de Weimarrepubliek: het leger stond niet in dienst van de republiek, eigende zich het recht toe om oproepen van de regering te weigeren. Met andere woorden: een staat in de staat ontstond. Het rijksleger was overeenkomstig het Groener-Ebert-Pact wel bereid om steeds opnieuw in te rukken tegen de communisten, maar nooit tegen rechts radicalen.

Friedrich Ebert en de regering begrepen de hopeloze situatie. Zonder steun van het rijksleger zou weldra het vrijkorps de regeringsgebouwen aanvallen. Vluchten was het enige dat nog hielp en eventueel een regering in ballingschap aanhouden ver buiten Berlijn. De regering vluchtte aldus. Even later trokken het vrijkorps en de troepen van generaal von Lüttwitz de regerignsgebouwen in. De putsch was geslaagd, zelfs zonder bloedvergieten.

ROND DIT THEMA
Adolph Hitler   serie op deze blog

Thulegezelschap   geschiedenis

Hakenkruis   herkomst

Raden en Radenrepubliek   in Duitsland

KAPD   ectreem linkse vleugel van KPD
In het bezette Berlijn nam Wolfgang Kapp onmiddellijk de leiding. Hij riep zichzelf uit tot rijkskanselier en tegelijk tot minister-president van de deelstaat Pruisen. Eveneens benoemde hij generaal Walther von Lüttwitz tot minister voor landverdediging en tot opperbevelhebber van heel het rijksleger. Hij kreeg de steun van een groot deel van het rijksleger, van zelfs een deel van de bevolking (die hoopte op meer hulp in hun armoede), alsook van de politieke partij DNVP, waarvan hij lid was (zoals hierboven vermeld). Ook een aantal leden van de nationalistische liberale partij DVP sloten zich Wolfgang Kapp aan.

De wettelijke regering was ondertussen op die morgen van 13 maart 1920 in Dresden beland, maar ook daar was het rijksleger vijandig gezind tegenover de regering. Daarom vluchtte ze verder naar Stuttgart. Van daaruit riep zij heel het land op tot een algemene en onmiddellijke staking. Het land zou stil moeten vallen. De leden van de regeringspartijen - de socialisten (SPD), de conservatieven (Zentrum) en de linkse liberalen (DDP) – gaven direct gehoor aan die oproep. Maar de communisten (KPD) weigerden. Zij wilden de kat uit de boom kijken. Zij waren zoals steeds radicaal tegen de regering en uiteraard anti-democratisch, zij wilden een radenrepubliek. Maar nu plots lagen de kaarten in Berlijn helemaal anders. Een voor hen 'onbekende' macht had de touwtjes in handen genomen. De communisten wilden dan ook nog afwachten en beseften eigenlijk veel te laat, dat de putschisten nationalistische extreem rechtse krachten waren, hun ergste vijanden aldus.

Morgen zien we hoe enerzijds de communisten deze putsch aangrijpen om een burgeroorlog te ontketenen en anderzijds de putschisten fataal zullen mislukken in hun opzet.

 

WEIMARREPUBLIEK
Het ontstaan van het Verdrag van Versailles   (14 jan 2008)

De bepalingen van het Verdrag van Versailles   (15 jan 2008)

Staatsbestel naar de grondwet   (16 jan 2008)

Grondrechten en politieke partijen   (17 jan 2008)

Factoren die het de Weimarrepubliek moeilijk maakten   (18 jan 2008)

Een staatsgreep kondigt zich aan: de Kapp-putsch 1920   (21 jan 2008)

Kapp-putsch schijnbaar voltooid   (22 jan 2008)

Kapp-putsch mislukt, communisten lokken burgeroorlog uit   (23 jan 2008)

Oorlogskosten en het ultimatum van Londen in 1921   (24 jan 2008)

Oorlogskosten en het verdrag van Rapallo   (25 jan 2008)

De Duitse inflatie beginjaren twintig   (28 jan 2008)

De Rijnrepubliek   (29 jan 2008)

Het begin van de Ruhrbezetting   (30 jan 2008)

Ruhrbezetting 1923: verzet   (31 jan 2008)

Hyperinflatie 1923   (11 feb 2008)

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923   (12 feb 2008)

Aanloop tot de Hitler-putsch   (13 feb 2008)

Hitler-putsch brengt hem in de gevangenis   (14 feb 2008)

Het Dawes-plan en de gouden jaren   (18 feb 2008)

Het einde van rijkspresident Friedrich Ebert   (19 feb 2008)

Paul von Hindenburg, conservatieve ommezwaai   (20 feb 2008)

Verdragen van Locarno verstevigen de vrede   (22 feb 2008)

Yound plan 1930   (28 feb 2008)

DNVP, extreem recht in de jaren twintig   (29 feb 2008)

Paul von Hindenburg en zijn camarilla   (03 maa 2008)

1930-1932: Eerste golf van ondemocratische maatregelen   (04 maa 2008)

1932: De democratisch Weimarrepubliek sterft   (05 maa 2008)

1932: De ultieme adrenalinestoot   (06 maa 2008)

1933: Hitler aan de macht   (07 maa 2008)

18:27 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: weimarrepubliek, staatsgreep, putsch |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.