21-01-08

Weimarrepubliek: staatsgreepplannen in 1920

weimar
Weimarrepubliek

Aanloop naar een staatsgreep, de Kapp-putsch 1920

Nevenstaand plakkaat van de socialisten, de sociaal-democraten, geeft het beste weer, hoe Duitsland zwalpte in de jaren tussen de twee wereldoorlogen: de Weimarrepubliek. Zwalpen is hier het gepaste woord. In deze periode van 1919 tot 1933 lagen vier politieke strekkingen dwars op elkaar en bepaalden de pogingen tot opgang van de democratie en uiteindelijk ondergang van de democratie. Twee strekkingen werkten relatief goed met elkaar samen: aan de linkse kant de socialisten (SPD) die zich de ware democraten noemden, en aan de rechtse kant de conservatieven (Zentrum) die eigenlijk meer aan het oude keizerrijk bleven hangen dan aan democratie, en de liberalen die zich gelijk aan de conservatieven opstelden. Uiterst links van de socialisten bewoog zich de derde strekking: de communisten (KPD) die radicaal een democratie verwierpen en een radenrepubliek (sowjetrepubliek) naar het voorbeeld van Moskou nastreefden. En uiteindelijk vormden de nationalisten en nationaal-socialisten van Hitler de vierde strekking, die het uiteindelijk zou halen... Zij streefden evenmin een democratie na en dwongen een dictatuur op. Maar niet alleen de tegenstellingen tussen de vier politieke strekkingen leidden tot de agonie van de jonge Duitse democratie. Een ware leidraad doorheen deze jaren is het Verdrag van Versailles, vredesregeling na de Eerste Wereldoorlog. waarvan de gevolgen loodzwaar doorwogen. En een al even noodlottige leidraad is de grondwet van de Weimarrepubliek die de val van de ene regering na de andere mogelijk maakte. Boven dat alles kwam dan nog de beurscrash van New York, die het spel van Hitler in de hand werkte.

PROBLEMEN REPUBLIEK
Verdrag van Versailles   Vredesvoorwaarden

Grondwet   staatsorganisatie

Grondwet   grondrechten

Dolkstootlegende   erfenis uit oorlog

Ambtenarij   niet democratisch

Justitie   niet democratisch

Groener-Ebert-Pact   militair tegen communisten

Reichswehr   leger, staat in de staat

Vrijkorpsen   paramilitair
Maart 1920: Het Vredesverdrag van Versailles was reeds meer dan twee maanden van kracht. In München verzette zich een kleine Oostenrijker tegen dat verdrag, dat hij als een schande zag, als een onmogelijk onrecht aan het 'grootste Duitsland', het 'Germania' dat zegevol was in de Eerste Wereldoorlog waarin dat kleine mannetje loopjongen speelde (o.a. in België). Het mannetje was razend op de socialisten die verantwoordelijk zouden zijn voor de nederlaag in de oorlog (zie dolkstootlegende). Dat mannetje droeg de naam Adoph Hitler en kwam eerder toevallig in contact met een uiterst rechts extreem partijtje in München (de DAP) en met het Thulegezelschap, een occulte geheimclub van racisten en antisemieten. Hitler werkte zich in dat partijtje in, nam het over en herdoopte het in de NSDAP. Door de leden van het Thulegezelschap liet hij een 25-punten-programma voor de partij opstellen. Dat zou onverminderd uitgevoerd worden (later... in 1933).

Eveneens maart 1920: Adolph Hitler was niet de enige tegenstander van de de Weimarrepubliek, de communisten en het Vredesverdrag van Versailles. Overal in het land waren nationalistische koppen opgekomen, de ene nostalgisch hangend aan het ontbonden keizerrijk, de andere uitdrukkelijk hangend aan het oude Pruisen, weer anderen uitgesproken antisemitisch, een deel ook racistisch. Wel hadden haast allen eenzelfde kenmerk: zij waren tegen de republiek, anti-democratisch en haast allen waren officieren van het rijksleger of voerden vrijkorpsen aan. Onder deze laatsten is bijzonder het vrijkorps van de Marine-Brigade Ehrhardt te vermelden. Zo dadelijk meer over dat vrijkorps.

Vrijkorpsen

POLITIEKE PARTIJEN
KPD   communisten, niet democratisch

USPD   linkse socialisten

SPD   gematigde socialisten

ZENTRUM   conservatieven

DDP   linkse liberalen

BVP   Bayerse conservatieven

DVP   nationalistische liberalen

DNVP   nationalisten, niet democratisch

NSDAP   nazi's, niet democratisch
Ja, het militaire was een groot probleem in de jaren 1919-1920. Massaal waren soldaten teruggekomen uit het buitenland waar ze aan de oorlogsfronten gestreden hadden. Door het Verdrag van Versailles moest het rijksleger gereduceerd worden tot 100.000 man. Dat betekende dat 300.000 soldaten ontslagen werden. Die soldaten zouden huiswaarts moeten keren waar armoede heerste zoals in haast alle gezinnen in het Duitsland na de oorlog. De terugkerende soldaten verkozen echter zich te hergroeperen in 'vrijkorpsen', paramilitaire groeperingen rond nationalistische ontslagen officieren of ook rechts-extreme politici, in plaats van te verkommeren in de armoede. Zo ontstonden ongeveer 120 paramilitaire vrijkorpsen met in totaal meer dan 250.000 gewapende militairen. Sommige vrijkorpsen werden zelfs door de regering ingezet voor de orde in het land. Was er dan geen orde?

Communisten organiseren de ene opstand na de andere

In heel het jaar 1919 en ook in de eerste jaren van de Weimarrepubliek was er helemaal geen orde in het land. In die jaren waren vooral de communisten verantwoordelijk voor steeds weer opkomende protestacties tegen de republiek. De communistische partij KPD wou ten koste van wat ook een radenrepubliek in heel het land naar het voorbeeld van de sowjets (sowjet is het Russische woord voor 'raad') in Rusland. Binnen deze partij waren er voornamelijk twee strekkingen: de gematigde communisten wilden een Radenrepubliek waarin echter ook andere partijen 'eventueel' toegelaten zouden worden naar de wens van de in 1919 vermoorde Rosa Luxemburg, echter lang niet democratisch als in de Weimarrepubliek. De extreem-linkse vleugel van de partij verwierp elke ander partij en wou totalitarisme, dictatuur van het proletariaat (vrome (!) wens van Karl Marx). Het is vooral die extreem linkse vleugel (ook de KAPD genaamd), die de meeste protestacties lanceerde en toenemend gehoor kreeg bij de Duitse arbeiders die graag eindelijk eens boter op het brood wilden in plaats van honger na honger te moeten lijden.

Tegenstanders tegen de communisten: de regering en de rechts extremen

De regering - onder de drijfkracht van de grootste partij, de SPD (socialisten) – zag die communisten als de grootste hindernis naar een ware democratie. De KPD werd dan ook hun grootste vijand, temeer daar de USA de Duitse regering steunde in het bestrijden van die communisten wegens hun anti-kapitalistische houding. Zoals eerder vermeld in deze serie postings, had rijkspresident Friedrich Ebert (SPD) reeds in november 1918 een akkoord gesloten met een generaal-majoor van het rijksleger om dat leger in te zetten tegen elke opstand van communisten. En zo gebeurde het om de haverklap.

Een andere vijand van de communisten was uiteraard heel nationalistisch en recht-extreem Duitsland. Vele vrijkorpsen, aangevoerd door nationalisten, hielpen het rijksleger of traden in de plaats ervan op, sommige in opdracht van de regering, vele zonder opdracht. Daarbij werden vaak uiterst bloedige repressies gevoerd. Een van die vrijkorpsen was de Marine brigade Ehrhardt. Zij bestond reeds in 1919 uit echte elite-troepen die zich vormden uit van de oorlog terugkerende soldaten. Zwaar bewapend vielen ze de communistische opstandelingen aan, en dat overal in het land. Net zoals het rijksleger vormden de vrijkorpsen – en zeker het machtige vrijkorps van de marine brigade Ehrhardt - een staat in de staat, waarbij zij enkel hun eigen idealen nastreefden. Over die marine brigade zullen we zeker nog moeten spreken...

Walther von Lüttwitz

Generaal Walther von Lüttwitz wou orde en tucht in Duitsland en was bereid er een staatsgreep voor te plegen
Generaal Walther von Lüttwitz stelt op 10 maart 1920 een ultimatum aan de regering

De chaos in het land was niet alleen een doorn in het oog van de regering, maar evenzeer – zo niet nog meer – in het oog van de leiding van het rijksleger. Dat leger was orde, tucht en kalmte gewoon vanuit het ontbonden keizerrijk. Het is dan ook met weemoed dat vele officieren in het rijksleger terugdachten aan de tijd van de monarchie. Zeker de opperbevelhebber van het rijksleger in het oosten van het rijk, Walther von Lüttwitz, mag u bij deze nostalgischen rekenen. Hij voelde letterlijk de onmacht tegenover de opstandige communisten in heel het land. Een leger van slechts 100.000 man, zoals het Verdrag van Versailles opgelegd had, is totaal onvoldoende om rust en orde te scheppen, was zijn mening. Hij wou nog liever alle vrijkorpsen terug inlijven in het rijksleger. Walther von Lüttwitz was geen extreem-nationalistisch racistische generaal, helemaal niet, maar hij was rotsvast getrouw aan de keizer geweest in heel zijn carrière en voelde zich dan ook als een ware nationalist die de monarchie wou herstellen.

Wolfgang Kapp
<
Wolfgang Kapp was een ambtenaartje, dat het hoog in zijn kopje kreeg....
In de weken voor maart 1920 had hij zijn buik vol van de chaos in het land. Met ongemene hardheid en bloedige repressie had hij maanden na maanden op de communisten ingeslaan, maar niets hielp... Waarschijnlijk begin maart 1920 besprak hij de situatie met onder andere een zekere Wolgang Kapp. Die man was een gewone ambtenaar. Naja, zo gewoon was hij dan ook weer niet. Kent u dat: in vele bedrijven en instellingen is er altijd wel een secretaris of 'hogere' in het lagere management die denkt, dat het bedrijf of de instelling staat of valt met zijn persoon. Zo moet u zich Wolfgang Kapp voorstellen. Het ambtenaartje had zich in het oude keizerrijk opgewerkt en was reeds lang voor de Eerste Wereldoorlog directeur geworden van de landbouwambtenarij in Königsberg (in oostelijk Pruisen, het huidige Kaliningrad tegen Litouwen). Dat postje bracht hem in de waan een onmisbare peiler te zijn geworden in het keizerlijke rijk. Zo bijvoorbeeld mengde hij zich met alles en nog wat, vaak met dingen waarvoor hij helemaal niet bevoegd was. In de oorlog schreef hij een woedende brief naar de keizerlijke troepen, waarin hij eiste, ja 'eiste', dat vooral België militair, economische en politiek eng gebonden moest worden aan het Duitse keizerrijk met tal van marinesteunpunten aan de Vlaamse kusten en in Antwerpen. Naar de visie van het ambtenaartje uit Königsberg moest België 'de' buffer worden tegen de 'arrogantie' van Groot-Brittannië...

PERSONEN
Friedrich Ebert   SPD, rijkspresident 1919-1925, democraat

Walther von Lüttwitz   generaal, tegenstander Vrede van Versailles, putschist

Wolfgang Kapp   staatsbeambte, Oud-Pruisisch gezinde, tegenstander Vrede van Versailles, putschist

Hans von Seeckt   generaal-majoor, tegenstander Vrede van Versailles, architest Staat in de staat voor het leger, conservatief, anti-nazi, anti-republiek

Walther Rathenau   liberaal (DDP), industireel, rijksminister Buitenlandse Zaken, democraat, (vermoord)
Generaal Walther von Lüttwitz vond dan ook een geknipte man in Wolfgang Kapp om mee ervoor te zorgen dat Duitsland weer een ordentelijke staat zou worden, een 'macht' zoals in het oude keizerrijk. Mogelijk bracht Wolfgang Kapp generaal Walther von Lüttwitz in contact met de marine-brigade Ehrhardt, hoewel vele hogere officieren in dat vrijkorps nauwe banden hadden met het rijksleger. Dat vrijkorps had in 1919 (na de oorlog aldus) de opdracht gekregen van de regering (ja... een vrijkorps in plaats van het rijksleger!) om het oostelijke deel van Pruisen te beschermen tegen invallen van Russische bolsjewieken. Daarbij overtrad dat vrijkorps de wapenstilstand uit november 1918, maar de regering kreeg de (verdekte) steun van de geallieerden (USA, Frankrijk en Groot-Brittannië) om met alle middelen de Russische communisten tegen te houden. Het vrijkorps was in die opdracht geslaagd en kon onder andere de stad Riga in Letland bevrijden. Litouwen, Estland en Letland werden daardoor in dat jaar gevrijwaard van Sowjet-invloeden.

ROND DIT THEMA
Adolph Hitler   serie op deze blog

Thulegezelschap   geschiedenis

Thulegezelschap   anno 2008

Raden en Radenrepubliek   in Duitsland

KAPD   ectreem linkse vleugel van KPD
Samen met het ambtenaartje Wolfgang Kapp en het vrijkorps besprak Generaal Walther von Lüttwitz, zoals vermeld opperbevelhebber van het rijksleger in het oosten van het rijk, de mogelijkheid om de regering te doen vallen. Zij zagen immers de zwakte van de regering als medeoorzaak voor de chaos in Duitsland. Een putsch was niet uit de lucht! De onmiddellijke aanleiding voor hun staatsgreep was een beslissing van de regering om de marine brigade Ehrhardt op te doeken. Dat kaderde in het raam van het Verdrag van Versailles waarbij alle paramilitaire organisaties moesten verdwijnen. Maar het vrijkorps van die brigade had reeds zovele diensten aan het land bewezen door onderdrukkingen van communisten in Thüringen, in Sachsen en in München en door hun strijd tegen de Russische bolsjewieken, dat het zich ten onrechte behandeld voelde door die ontbinding. Generaal Walther von Lüttwitz was daar woedend om, trok op 10 maart 1920 naar Berlijn, eiste toegang tot rijkspresident Friedrich Ebert en stelde een ultimatum!

Hij eiste de onmiddellijke intrekking van het ontbinden der marine brigade. Tegelijk eiste hij de ontbinding van het parlement! En hij eiste de titel van opperbevelhebber van heel het rijksleger in het land voor zich. Rijkspresident Friedrich Ebert hoorde het in Keulen donderen... Een ware putsch stond hier voor de deur. Resoluut weigerde de president in te gaan op Lüttwitz' eisen. Integendeel, hij ondertekende op staande voet het ontslag van Lüttwitz uit het rijkslegerl.

Morgen zien we de reactie van Walther von Lüttwitz....

 

WEIMARREPUBLIEK
Het ontstaan van het Verdrag van Versailles   (14 jan 2008)

De bepalingen van het Verdrag van Versailles   (15 jan 2008)

Staatsbestel naar de grondwet   (16 jan 2008)

Grondrechten en politieke partijen   (17 jan 2008)

Factoren die het de Weimarrepubliek moeilijk maakten   (18 jan 2008)

Een staatsgreep kondigt zich aan: de Kapp-putsch 1920   (21 jan 2008)

Kapp-putsch schijnbaar voltooid   (22 jan 2008)

Kapp-putsch mislukt, communisten lokken burgeroorlog uit   (23 jan 2008)

Oorlogskosten en het ultimatum van Londen in 1921   (24 jan 2008)

Oorlogskosten en het verdrag van Rapallo   (25 jan 2008)

De Duitse inflatie beginjaren twintig   (28 jan 2008)

De Rijnrepubliek   (29 jan 2008)

Het begin van de Ruhrbezetting   (30 jan 2008)

Ruhrbezetting 1923: verzet   (31 jan 2008)

Hyperinflatie 1923   (11 feb 2008)

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923   (12 feb 2008)

Aanloop tot de Hitler-putsch   (13 feb 2008)

Hitler-putsch brengt hem in de gevangenis   (14 feb 2008)

Het Dawes-plan en de gouden jaren   (18 feb 2008)

Het einde van rijkspresident Friedrich Ebert   (19 feb 2008)

Paul von Hindenburg, conservatieve ommezwaai   (20 feb 2008)

Verdragen van Locarno verstevigen de vrede   (22 feb 2008)

Yound plan 1930   (28 feb 2008)

DNVP, extreem recht in de jaren twintig   (29 feb 2008)

Paul von Hindenburg en zijn camarilla   (03 maa 2008)

1930-1932: Eerste golf van ondemocratische maatregelen   (04 maa 2008)

1932: De democratisch Weimarrepubliek sterft   (05 maa 2008)

1932: De ultieme adrenalinestoot   (06 maa 2008)

1933: Hitler aan de macht   (07 maa 2008)

18:26 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (1) | Tags: putsch, staatsgreep, weimarrepubliek |  Facebook |

Commentaren

meer staatsgrepen interessant om lezen. je zou hopen dat zo'n dingen tot het verleden behoren, maar anno 2008 zijn er soortelijke staatsgreepplannen in Gent, zei blog

Gepost door: guido | 21-01-08

De commentaren zijn gesloten.