17-01-08

Weimarrepubliek: grondrechten en politieke partijen

weimar
Weimarrepubliek

Grondrechten en politieke partijen

Nevenstaand plakkaat van de socialisten, de sociaal-democraten, geeft het beste weer, hoe Duitsland zwalpte in de jaren tussen de twee wereldoorlogen: de Weimarrepubliek. Zwalpen is hier het gepaste woord. In deze periode van 1919 tot 1933 lagen vier politieke strekkingen dwars op elkaar en bepaalden de pogingen tot opgang van de democratie en uiteindelijk ondergang van de democratie. Twee strekkingen werkten relatief goed met elkaar samen: aan de linkse kant de socialisten (SPD) die zich de ware democraten noemden, en aan de rechtse kant de conservatieven (Zentrum) die eigenlijk meer aan het oude keizerrijk bleven hangen dan aan democratie, en de liberalen die zich gelijk aan de conservatieven opstelden. Uiterst links van de socialisten bewoog zich de derde strekking: de communisten (KPD) die radicaal een democratie verwierpen en een radenrepubliek (sowjetrepubliek) naar het voorbeeld van Moskou nastreefden. En uiteindelijk vormden de nationalisten en nationaal-socialisten van Hitler de vierde strekking, die het uiteindelijk zou halen... Zij streefden evenmin een democratie na en dwongen een dictatuur op. Maar niet alleen de tegenstellingen tussen de vier politieke strekkingen leidden tot de agonie van de jonge Duitse democratie. Een ware leidraad doorheen deze jaren is het Verdrag van Versailles, vredesregeling na de Eerste Wereldoorlog. waarvan de gevolgen loodzwaar doorwogen. En een al even noodlottige leidraad is de grondwet van de Weimarrepubliek die de val van de ene regering na de andere mogelijk maakte. Boven dat alles kwam dan nog de beurscrash van New York, die het spel van Hitler in de hand werkte.

De grondwet van de Weimarrepubliek legt de hele staatsorganisatie vast op de wijze die in de vorige posting beschreven werd, met heel wat gevaren die tijdens het verloop van de Weimarrepubliek aan de oppervlakte zouden komen. Buiten dit staatsorganisatorisch deel werden ook de rechten en plichten der burgers vastgelegd. De merkwaardigste punten daaruit worden vandaag even doorgenomen. Tevens overlopen we de belangrijkste politieke partijen tijdens de Weimarrepubliek.

De rechten en plichten van de Duitse burgers in de Weimarrepubliek

De grondrechten die ingeschreven werden in de grondwet van de Weimarrepubliek zijn deels nog steeds geldig - hoewel hier en daar bijgeschaafd - in de grondwet van de Bundesrepublik Deutschlands na de Tweede Wereldoorlog. Het gaat hier om rechten en plichten die in de meeste democratische landen heden ten dage nog steeds gelden. Maar er zijn wel een aantal rechten en plichten in de grondwet van Weimarrepubliek die speciale aandacht verlangen en niet zonder betekenis zouden zij voor het verloop van die republiek en grotendeels geschrapt werden in de grondwet van het Duitsland na de Tweede wereldoorlog. Op die rechten en plichten vestigen we hier even de aandacht.

Algemeen kan men in de rechten en plichten van de burgers vaststellen, dat men tot een zeer neutraal compromis is gekomen tijdens de besprekingen ter opstelling van de grondwet. Haast elke strekking haalt haar gelijk in de grondwet. Men bemerkt uitgesproken sociale punten waarvoor in hoofdzaak de SPD (socialisten) en Zentrum (katholieke conservatieven) gestreden hebben, weze het maar om de communisten de weg te sperren. Ook overduidelijke liberale aspecten zijn terug te vinden, alsook duidelijke verwijzingen naar nationalistische standpunten.

Vooreerst wordt in de grondwet vastgelegd dat “alle Duitsers gelijk zijn voor de wet”. De grondwet legt eveneens vast, dat geen Duitser gerechtelijk vervolgd of bestraft mag worden in het buitenland. Ziet u hier reeds een nationalistische tintje? Niet “alle inwoners van Duitsland” zijn gelijk voor de wet, enkel en alleen de Duitse staatsburgers.

Het fundament van de Duitse samenleving wordt het gezin en tevens is in de grondwet ingeschreven dat het huwelijk het fundament van het gezin is. Meer zelfs, het huwelijk krijgt bijzondere bescherming door de grondwet, gezien (zoals in de grondwet beschreven) het gezin voor het behoud van de natie instaat. Invloed van de katholieke conservatieven is hier onmiskenbaar (hoewel het primeren van het huwelijk in haast alle grondwetten van het Europa in die tijd normaal was) . Heden ten dage is dit artikel uit de Weimargrondwet nog steeds heilig in bijvoorbeeld het partijprogramma van de CSU in Bayern, waarbij alternatieve samenlevingsvormen hooguit 'getolereerd' worden.

Elke Duitser heeft de plicht zich in te zetten voor vrijwilligerswerk en moet persoonlijke diensten leveren aan staat en gemeente. Dat laatste kan men verstaan onder de vorm van verplichte belastingsbijdragen. Het eerste leunt echter overduidelijk aan bij de nationalistische strekkingen onder een aantal politici. Adolph Hitler zou dat punt trouwens als een van de 25 door te voeren programmapunten van zijn partij als heilig verklaren.

De verplichte legerdienst werd in de grondwet ingeschreven, werd echter afhankelijk gesteld van latere wetgeving daaromtrent. Dit is een merkwaardig punt, gezien het vredesverdrag van Versailles (dat in diezelfde periode van opstelling der grondwet tot stand kwam) verbod oplegde van verplichte legerdienst in Duitsland. Conflictstof aldus...

Als laatste merkwaardige punten even vermelden, dat de staatskerk uit het keizerrijk (protestants van overtuiging) afgeschaft werd en volledige geloofsvrijheid vooropgesteld werd. Tevens werd de schoolplicht vastgelegd, geen leerplicht wel plicht om naar school te gaan. Privaat onderricht werd daardoor verboden. Dat geldt nog steeds in het huidige Duitsland.

Belangrijkste politieke partijen in de Weimarrepubliek

ROND DIT THEMA
Grondwet Weimarrepubliek   de volledige wettekst

KPD   communistische partij

USPD   sterk linkse SPD

SPD   socialistische partij

Zentrum   katholieke conservatieven

DDP   links-liberale partijj

BVP   Bayerse conservatieve partij

DVP   nationaal-liberale partij

DNVP   nationalistische partij

NSDAP   nazistische partij
Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste politiek partijen die de Weimarrepubliek aanzienlijk beïnvloed hebben. De partijen worden hieronder aangegeven van uiterst links naar uiterst rechts. Vooraf is het goed te weten, dat politieke partijen in de Weimarrepubliek niet erkend zijn als partijen, maar slechts als 'verenigingen'. Bovendien legde de grondwet de vrijheid vast van om het even welke 'vereniging'. Dat is niet zonder beduiding. Er werd aldus geen enkele politieke partij verboden in de Weimarrepubliek, ook al wist men dat bijvoorbeeld de KPD (communisten), de DNVP (nationalisten) en de NSDAP (Hitler-partij) zich grondwetvijandelijk opstelden en anti-democratisch waren.

KPD Kommunistische Partei Deutschlands: communistische partij, opgericht in 1919, als uiterst links marxistische vleugel van de SPD afgesplitst. De partij is tegen democratie (tegen meerpartijenstelsel), staat voor oprichting van een 'radenrepubliek', een republiek naar het voorbeeld van de Sowjets in Rusland. De partij is grondwetvijandig, hoewel de partij aanvankelijk onder Rosa Luxemburg democratie voorstond, met andere woorden het bestaan van meerdere partijen aanvaardde.

USPD Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands: onafhankelijk sociaal-democratische partij, Deze partij bestaat uit de linkse vleugel van de SPD, die zich van de SPD had afgescheiden tijdens de Eerste Wereldoorlog. De partij was uitgesproken pacifistisch en sterk marxistisch, hoewel zij democratie als maatstaf nam en slechts deels het principe van een radenrepubliek voorstond. In 1922 versmolt de partij opnieuw met de SPD.

SPD Sozialdemokratische Partei Deutschlands: sociaal-democratische partij (socialisten). Deze partij is de oudste partij van Duitsland en de enige die bleef bestaan sinds haar oprichting in 1863 tot op heden. De gematigde vleugel van deze partij vormt de thuis van de socialisten. De partij was aanvankelijk sterk marxistisch en pacifistisch, ontwikkelde voor de Eerste Wereldoorlog echter tot een democratische partij die (hoewel onder keizerlijke dwang) de Duitse monarchie ondersteunde tijdens de oorlog. Het sociale, de rechten van de arbeiders, staat hoog in het vaandel van de partij, alsook de democratische waarden.

Zentrum: katholiek conservatieve partij. Deze partij werd opgericht in 1870, was uitgesproken katholiek en botste daardoor met de protestantse monarchie en vooral met de extreem-liberale Otto Bismarck in een ware kultuurstrijd. Nadat Otto Bismarck zijn strijd tegen het Vaticaan en de Zentrum-partij opgaf, ontwikkelden zich meerdere vleugels binnen de partij. Deels werd de partij monarchie-ondersteunend, deels sociaal-democratisch, deels oerconservatief. De partij was tegen de Novemberrevolutie 1918 en toen sterk monarchistisch, ontwikkelde zich echter als een centrum-partij tijdens de Weimarrepubliek. Deze partij is de enige 'constante' in de vorming van regeringen tijdens de Weimarrepubliek. Uit de partij groeide na de Tweede Wereldoorlog de huidige CDU van kanselier Angela Merkel en werd dan religie-overstijgend. De Zentrum-partij bestaat heden nog steeds, is echter heel klein geworden.

Stresemann
 

Gustav Stresemann (1878-1929), liberaal, die de Weimarrepubliek de “Gouden Jaren” bezorgde. Hij kreeg de Nobelprijs Vrede in 1926.
DDP Deutsche Demokratische Partei: Duitse democratische partij. Deze partij werd opgericht in 1918 en vertegenwoordigt liberale, nationale en sociale strekkingen. Men kan ze definiëren als links-liberaal. In 1930 vormde ze zich om tot DStP Deutsche Staatspartei, waarbij een groepering van jongeren een meer nationalistische tint aan de partij gaven. Deze jongeren stonden voor een Duitsland naar het voorbeeld van Ridderorde Deutsche Orde uit de 13de eeuw, orde die Noord-Polen christianiseerde en aan de roots staat van Pruisen. Door deze jongeren kreeg de partij een meer antisemitisch karakter.

BVP Bayerische Volkspartei: Beierse volkspartij. Deze partij kan als een zusterpartij beschouwd worden van de Zentrum-partij, hoewel nog exlusiever katholiek geprofileerd, iets minder sociaal en uitgesproken Bayers-nationalistisch. Uit deze partij ontstond na de Tweede Wereloorlog de CSU van Bayern

DVP Deutsche Volkspartei: Duitse volkspartij. Deze partij was sterk liberaal en nationalistisch. Men kan de partij beschouwen als een zuiver liberale partij. Ze werd opgericht in 1918. Zeer belangrijke figuur uit deze partij in de Weimarrepubliek is Gustav Stresemann, een naam te onthouden naar de volgende postings over de Weimarrepubliek toe.

DNVP Deutschnationale Volkspartei: Duitse-nationale volkspartij. Dit is een uitgesproken keizersgetrouwe partij die in 1918 het licht zag. Zij is sterk nationalistisch, grondwetvijandig, conservatief monarchistisch, rechts-liberaal en antisemitisch, anti-democratisch. Tijdelijke collaboratie met Hitlers partij is dan ook niet uit de lucht.

NSDAP Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei: nationaal-socialistische Duitse arbeiderspartij. Partij opgericht door Adolph Hitler in 1920. De partij is slechts als camouflage socialistisch, is in tegendeel anti-socialistische, uitgesproken nationalistisch, racistisch, antisemitisch, conservatief, grondwetvijandig, anti-democratisch, dictatuur-gericht.

Tot hiertoe hebben we reeds enkele belangrijke punten doorgenomen die de Weimarrepubliek zullen be&invloeden: het Verdrag van Versailles, de grondwet en de politiek partijen. Morgen volgen nog enkele kleinere maar niet onbelangrijkere elementen die invloed zouden hebben op de Weimarrepubliek, zodat volgende week maandag begonnen kan worden met de eigenlijke geschiedenis van deze merkwaardige republiek.

 

WEIMARREPUBLIEK
Het ontstaan van het Verdrag van Versailles   (14 jan 2008)

De bepalingen van het Verdrag van Versailles   (15 jan 2008)

Staatsbestel naar de grondwet   (16 jan 2008)

Grondrechten en politieke partijen   (17 jan 2008)

Factoren die het de Weimarrepubliek moeilijk maakten   (18 jan 2008)

Een staatsgreep kondigt zich aan: de Kapp-putsch 1920   (21 jan 2008)

Kapp-putsch schijnbaar voltooid   (22 jan 2008)

Kapp-putsch mislukt, communisten lokken burgeroorlog uit   (23 jan 2008)

Oorlogskosten en het ultimatum van Londen in 1921   (24 jan 2008)

Oorlogskosten en het verdrag van Rapallo   (25 jan 2008)

De Duitse inflatie beginjaren twintig   (28 jan 2008)

De Rijnrepubliek   (29 jan 2008)

Het begin van de Ruhrbezetting   (30 jan 2008)

Ruhrbezetting 1923: verzet   (31 jan 2008)

Hyperinflatie 1923   (11 feb 2008)

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923   (12 feb 2008)

Aanloop tot de Hitler-putsch   (13 feb 2008)

Hitler-putsch brengt hem in de gevangenis   (14 feb 2008)

Het Dawes-plan en de gouden jaren   (18 feb 2008)

Het einde van rijkspresident Friedrich Ebert   (19 feb 2008)

Paul von Hindenburg, conservatieve ommezwaai   (20 feb 2008)

Verdragen van Locarno verstevigen de vrede   (22 feb 2008)

Yound plan 1930   (28 feb 2008)

DNVP, extreem recht in de jaren twintig   (29 feb 2008)

Paul von Hindenburg en zijn camarilla   (03 maa 2008)

1930-1932: Eerste golf van ondemocratische maatregelen   (04 maa 2008)

1932: De democratisch Weimarrepubliek sterft   (05 maa 2008)

1932: De ultieme adrenalinestoot   (06 maa 2008)

1933: Hitler aan de macht   (07 maa 2008)

18:45 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: weimarrepubliek, politiek, grondwet |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.