15-01-08

Weimarrepubliek: Bepalingen van het Verdrag van Versailles

weimar
De Weimarrepubliek

Besluiten Verdrag van Versailles 1919

Nevenstaand plakkaat van de socialisten, de sociaal-democraten, geeft het beste weer, hoe Duitsland zwalpte in de jaren tussen de twee wereldoorlogen: de Weimarrepubliek. Zwalpen is hier het gepaste woord. In deze periode van 1919 tot 1933 lagen vier politieke strekkingen dwars op elkaar en bepaalden de pogingen tot opgang van de democratie en uiteindelijk ondergang van de democratie. Twee strekkingen werkten relatief goed met elkaar samen: aan de linkse kant de socialisten (SPD) die zich de ware democraten noemden, en aan de rechtse kant de conservatieven (Zentrum) die eigenlijk meer aan het oude keizerrijk bleven hangen dan aan democratie, en de liberalen die zich gelijk aan de conservatieven opstelden. Uiterst links van de socialisten bewoog zich de derde strekking: de communisten (KPD) die radicaal een democratie verwierpen en een radenrepubliek (sowjetrepubliek) naar het voorbeeld van Moskou nastreefden. En uiteindelijk vormden de nationalisten en nationaal-socialisten van Hitler de vierde strekking, die het uiteindelijk zou halen... Zij streefden evenmin een democratie na en dwongen een dictatuur op. Maar niet alleen de tegenstellingen tussen de vier politieke strekkingen leidden tot de agonie van de jonge Duitse democratie. Een ware leidraad doorheen deze jaren is het Verdrag van Versailles, vredesregeling na de Eerste Wereldoorlog. waarvan de gevolgen loodzwaar doorwogen. En een al even noodlottige leidraad is de grondwet van de Weimarrepubliek die de val van de ene regering na de andere mogelijk maakte. Boven dat alles kwam dan nog de beurscrash van New York, die het spel van Hitler in de hand werkte.

In de vorige posting zagen we de standpunten van de drie grootmachten in 1919 tegenover een vredesregeling met Duitsland, dat na de Eerste Wereldoorlog moest capituleren. Zoals vermeld wou Frankrijk het Pruisische Duitsland definitief breken en degraderen tot een derderangs land. De USA en ook wel Groot-Brittannië wilden Duitsland nog een zekere levenskracht laten vanuit economisch standpunt en ook wel vanuit een vrees voor het relatief onbekende communisme dat in 1917 in Rusland ontstond. Duitsland zou dan ook een soort buffer moeten kunnen zijn tussen die communisten in het oosten en de grootmachten in het westen.

Financiële eisen aan Duitsland

Het Duitse grondgebied was niet getroffen door de oorlog die geheel afliep in het buitenland. Duitsland had dan ook in de ogen van de geallieerden en hun bondgenoten voldoende mogelijkheden om ruimschootse herstellingskosten te betalen aan de getroffen landen. Dat was de teneur. De USA hadden geen echte herstellingskosten op het verlanglijstje, Frankrijk echter wel en Groot-Brittannië in zekere mate ook, alsook tal van andere landen waaronder zeker België te vermelden is. Toch voelden de USA zich betrokken partij omdat zij miljarden uitgeleend hadden aan landen als Frankrijk, Groot-Brittannië, Italië, België en vele anderen om de militaire uitrusting in die landen mogelijk te maken. De USA waren dan ook bezorgd om de terugbetaling van die kredieten, temeer daar reeds kort voor de oorlog een inflatie was ontstaan die geleidelijk toenam tijdens de oorlogsjaren. Garanties voor snelle terugbetaling van die kredieten lagen dan hoog op het verlanglijstje van de USA.

Die twee soorten kosten – herstellingskosten en terugbetaling van kredieten aan de USA – werden met het Verdrag van Versailles volledig op de rug van Duitsland geschoven. Dat land werd trouwens expliciet als de enige agressor tijdens de oorlog beschouwd. De definitieve berekening van de totale kosten zou in de volgende jaren tot stand komen. In 1919 werd enkel een voorlopig bedrag geëist van 20 miljard goudmarken tegen ten laatste 1921. Dat kwam overeen met 7 miljoen kg goud. Deze voorlopige betaling mocht gebeuren in de vorm van geld en natura. Dat is een monsterschuld voor Duitsland maar niet onmogelijk. De Duitsers stonden en staan nog steeds bekend als harde werkers en konden dat bedrag realiseren (hoewel in bepaalde jaren ongeveer de helft van de begroting in Duitsland naar die schulden ging). Niet de onmogelijkheid tot betalen werd een ernstig probleem in het Duitsland na de oorlog, wel echter de onwil van de politieke Duitse wereld om die schulden af te betalen. Duitsland beschouwde het Verdrag van Versailles immers als een schandverdrag, een dictaat. Komt daar nog bij, dat de Duitse bevolking niet het gevoel had de verliezer te zijn in de oorlog. Die oorlog speelde steeds af in het buitenland en de Duitse opperste legerleiding misleidde het Duitse volk door steeds opnieuw over successen te praten om aldus meer mannelijk kanonnenvoer naar het front te lokken. Ook de politici waren niet overtuigd (of wilden niet overtuigd zijn) van Duitslands nederlaag. Alleen de socialisten begrepen de toestand. Reden daarvoor is de fameuze dolkstootlegende, waarbij de opperste Duitse legerleiding de schuld voor de capitulatie in de schoot van de socialisten legde: het leger vocht dapper... de overwinning was nabij... en dan plots eisten de socialisten het einde van de oorlog. Zo klonk de misleiding! Liberalen, rechtsen, keizersgezinden... haast alle politici geloofden in die dolkstootlegende en keerden zich tegen de socialisten die het vaderland ten onrechte zouden hebben overgeleverd aan de geallieerden! Neen... noch het volk, noch de politici waren bereid de herstellingskosten en andere kosten op zich te nemen en deden in de jaren na het Verdrag van Versailles alles om terugbetalingen af te remmen. Waarom toch betalen, daar waar Duitsland aan de winnende hand was (?!), aldus de overtuiging van de meerderheid. In volgende postings zal dit probleem steeds opnieuw opduiken bij het behandelen van de geschiedenis van de Weimarrepubliek.

ROND DIT THEMA
Volledige tekst   Verdrag van Versailles

Novemberrevolutie 1918   revolutie tijdens en onmiddellijk na de Eerste Wereldoorlog

Dolkstootlegende   misleiding van het Duitse volk door de Duitse opperste legerleiding 1918
Gebiedsafstand

Vooral Frankrijk stond erop, dat Duitsland zoveel mogelijk grondgebied moest afstaan. Op die wijze zou het land gedegradeerd worden tot een derderangs landje. Maar de USA en Groot-Brittaninië zagen dat even anders. Zij vreesden de communisten die in 1917 de macht in Rusland gegrepen hadden. Daarom wilden ze Duitsland behouden als een ware buffer. De USA stonden er bovendien op dat naar het 14-punten-programma van president Woodrow Wilson (zie vorige posting) volkeren zoveel mogelijk een eigen zelfbestemming en land moeten hebben. Voor de USA ging het niet op om Duitsers te scheiden over verschillende landen. Frankrijk moest aldus inbinden.

Duitsland was ongeveer zo groot als huidig Duitsland + Elsas-Lotharingen + aanzienlijke delen in het oosten, Pruisische delen die zich uitstrekten over Noord-Polen tot in Litauen en over West-Polen tot in huidig Tsjechië.

Uiteindelijk werd het volgende besloten:

  • Delen van Pruisen in het huidige noordwesten ten opzichte van Warschau (West-Pruisen genaamd) gingen naar Polen. Eveneens naar Polen gingen delen van Silezië (in West-Polen). Die laatste gebieden gingen naar Polen nadat de plaatselijke bevolking zich erover kon uitspreken. Dat was een eis van de USA (zelfbeschikkingsrecht van volkeren).
  • Een deeltje van Silezië ging naar Tsjechoslowakije.
  • Noord- Schleswig (huidig Zuid-Denemarken) werd na raadpleging van de bevolking aan Denemarken toegewezen. Daar woonden immers in hoofdzaak Denen.
  • Eupen-Malmédy werd als vergoeding aan België toegewezen. Dat was een moeilijk punt, gezien de meerderheid van de bevolking Duits was, en deze beslissing dus tegen het principe van zelfbestemming der volkeren bleek te zijn. Daarom werd deze aanvankelijke beslissing geblokkeerd. Slechts na een (betwiste) volksraadpleging gingen deze Duistalige gebieden naar België
  • De Elsas en Lotharingen gingen integraal naar Frankrijk, ook al sprak een klein deel van de bevolking Duits. Daarover werd geen volksraadpleging georganiseerd, omdat Frankrijk dit als een vergoeding zag voor het verlies uit de Frans-Duitse oorlog 1870-1871 (toen deze gebieden aan Duitsland geannexeerd waren).
  • Tenslotte gingen enkele Duitse gebieden naar de te ontstane “Volkerenbond” (voorloper van de huidige UNO). Hier gaat het om het Saarland, Danzig en een deel van Oost-Pruisen tegen Litouwen aan. Frankrijk eiste en kreeg het economisch recht over het Saarland en het bezettingsrecht over dat deel van Oost-Pruisen. Hier zien we duidelijk de heerschap die Frankrijk nastreefde in heel Europa. Uiteindelijk is het Saarland in de jaren vijftig naar Duitsland teruggekeerd, Danzig naar Polen gekeerd en het oostelijke deeltje van Pruisen deel geworden van Litouwen.
  • Alle Duitse kolonies werden verdeeld onder de landen ter wereld. Zo kreeg België Rwanda en Burundi als bijkomende kolonie.

Militaire beperkingen

Vooral Frankrijk eiste een complete demilitarisering van Duitsland. Het land zou geen enkele kans krijgen om weer een grootmacht te worden. Bovendien zou die de hegemonie van Frankrijk in continentaal Europa bevestigen. Die 'wraak'-eis van Frankrijk werd door de USA en Groot-Brittannië verworpen. De USA zagen immers in een beperkte militaire Duitse macht een middel om de communisten in Rusland onder de knoet te houden. En Groot-Brittannië huiverde van een te grote macht van Frankrijk. Er kwam aldus een compromis uit de bus:

  • Totale afbouw van de generale staf van het Duitse leger.
  • Het aantal Duitse militairen moet gereduceerd worden van 300.000 naar 100.000 man.
  • Verbod tot dienstplicht in Duitsland.
  • Reductie van de marine tot slechts 15.000 man en een heel beperkte vloot.
  • Verbod voor Duitse luchtstrijdkrachten
  • Demilitarisering van het Rijnland tussen de Rijn en de buurlanden, alsook ten oosten van de Rijn over een gebied van 50km oostwaarts.

Deze maartregelen zouden voor hevig protest zorgen in Duitsland en eveneens voor een zeer gevaarlijke machtsgreep (zie volgende postings). Bovendien was vooral Frankrijk verbolgen over het niet bezetten van de Rijnstreek. Uiteindelijk werd die eis van Frankrijk wel voldaan en werd de hele Rijnstreek tussen Rijn en buurlanden bezet. Deze maatregel zou vijf jaar gelden. Alleen de eis van Frankrijk om ook het Ruhrgebied te bezetten werd door de USA afgewezen. Het Ruhrgebied was immers de economische motor van Duitsland. Die wegnemen zou tot gevolg hebben, dat Duitsland de verplichtingen tot herstelbetalingen niet zou kunnen voldoen. Het compromis over deze militaire maatregelen werd later door Duitsland zeer handig omzeild (zie latere postings) en kan samen met die omzeiling in zekere mate als gevaarlijk element gelden voor de machtsovername door Hitler in 1933.

Economische maatregelen

Versailles
grootbeeld
 

Plechtige ondertekening van het Verdrag van Versailles op 28 juni 1919
Als belangrijkste maatregelen gelden:

  • De oorlogskosten (herstelkosten en leningen van de geallieerden bij de USA) ten laste van Duitsland
  • Sterke inkrimping van de Duitse handelsvloot
  • Internationaal verklaring van de grote rivieren: Elbe, Donau en Oder (Rijn lag in het gedemilitariseerde en later bezette gebied).

Dit loodzware verdrag moest Duitsland ondertekenen onder de dwang van totale bezetting van het land bij weigering. De ondertekening gebeurde op 28 juni 1919 door twee vertegenwoordigers van de belangrijkste Duitse politieke partijen in die tijd: een van de SPD (socialisten) en een van Zentrum (conservatieven). De dwang daartoe liet reeds vrezen voor problemen nadien! Vervolgens tekenden de vertegenwoordigers der geallieerden en hun bondgenoten. Het verdrag zou in werking treden wanneer de respectievelijke landen het verdrag parlementair goedgekeurd hadden door ratificering. Dat laatste stootte op weerstand in vooral de USA. Uiteindelijk ratificeerden de USA op 10 januari 1920 en ging het verdrag in....

De Weimarrepubliek zou jaren vechten met dit verdrag. Maar niet alleen dit verdrag was een moeilijkheid in het Duitsland na de Eerste Wereldoorlog.. Door de novemberrevolutie was Duitsland in 1918 een republiek geworden en moest een grondwet opgesteld worden. Dat zou op zich een 'teer' punt worden. Daarover morgen meer...

 

WEIMARREPUBLIEK
Het ontstaan van het Verdrag van Versailles   (14 jan 2008)

De bepalingen van het Verdrag van Versailles   (15 jan 2008)

Staatsbestel naar de grondwet   (16 jan 2008)

Grondrechten en politieke partijen   (17 jan 2008)

Factoren die het de Weimarrepubliek moeilijk maakten   (18 jan 2008)

Een staatsgreep kondigt zich aan: de Kapp-putsch 1920   (21 jan 2008)

Kapp-putsch schijnbaar voltooid   (22 jan 2008)

Kapp-putsch mislukt, communisten lokken burgeroorlog uit   (23 jan 2008)

Oorlogskosten en het ultimatum van Londen in 1921   (24 jan 2008)

Oorlogskosten en het verdrag van Rapallo   (25 jan 2008)

De Duitse inflatie beginjaren twintig   (28 jan 2008)

De Rijnrepubliek   (29 jan 2008)

Het begin van de Ruhrbezetting   (30 jan 2008)

Ruhrbezetting 1923: verzet   (31 jan 2008)

Hyperinflatie 1923   (11 feb 2008)

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923   (12 feb 2008)

Aanloop tot de Hitler-putsch   (13 feb 2008)

Hitler-putsch brengt hem in de gevangenis   (14 feb 2008)

Het Dawes-plan en de gouden jaren   (18 feb 2008)

Het einde van rijkspresident Friedrich Ebert   (19 feb 2008)

Paul von Hindenburg, conservatieve ommezwaai   (20 feb 2008)

Verdragen van Locarno verstevigen de vrede   (22 feb 2008)

Yound plan 1930   (28 feb 2008)

DNVP, extreem recht in de jaren twintig   (29 feb 2008)

Paul von Hindenburg en zijn camarilla   (03 maa 2008)

1930-1932: Eerste golf van ondemocratische maatregelen   (04 maa 2008)

1932: De democratisch Weimarrepubliek sterft   (05 maa 2008)

1932: De ultieme adrenalinestoot   (06 maa 2008)

1933: Hitler aan de macht   (07 maa 2008)

De commentaren zijn gesloten.