14-01-08

Weimarrepubliek: Verdrag van Versailles

weimar
De Weimarrepubliek

Vredesverdrag van Versailles 1919

Nevenstaand plakkaat van de socialisten, de sociaal-democraten, geeft het beste weer, hoe Duitsland zwalpte in de jaren tussen de twee wereldoorlogen: de Weimarrepubliek. Zwalpen is hier het gepaste woord. In deze periode van 1919 tot 1933 lagen vier politieke strekkingen dwars op elkaar en bepaalden de pogingen tot opgang van de democratie en uiteindelijk ondergang van de democratie. Twee strekkingen werkten relatief goed met elkaar samen: aan de linkse kant de socialisten (SPD) die zich de ware democraten noemden, en aan de rechtse kant de conservatieven (Zentrum) die eigenlijk meer aan het oude keizerrijk bleven hangen dan aan democratie, en de liberalen die zich gelijk aan de conservatieven opstelden. Uiterst links van de socialisten bewoog zich de derde strekking: de communisten (KPD) die radicaal een democratie verwierpen en een radenrepubliek (sowjetrepubliek) naar het voorbeeld van Moskou nastreefden. En uiteindelijk vormden de nationalisten en nationaal-socialisten van Hitler de vierde strekking, die het uiteindelijk zou halen... Zij streefden evenmin een democratie na en dwongen een dictatuur op. Maar niet alleen de tegenstellingen tussen de vier politieke strekkingen leidden tot de agonie van de jonge Duitse democratie. Een ware leidraad doorheen deze jaren is het Verdrag van Versailles, vredesregeling na de Eerste Wereldoorlog. waarvan de gevolgen loodzwaar doorwogen. En een al even noodlottige leidraad is de grondwet van de Weimarrepubliek die de val van de ene regering na de andere mogelijk maakte. Boven dat alles kwam dan nog de beurscrash van New York, die het spel van Hitler in de hand werkte.

De Weimarrepubliek startte onder het juk van het Vredesverdrag van Versailles.

Het Verdrag van Versailles dat helemaal geen 'verdrag' was...

Voor de Eerste Wereldoorlog vormden de volgende landen de echte grootmachten in de wereld: De USA, Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland (lees Pruisen), Oostenrijk-Hongarije en Rusland. Over de aanleiding, de oorzaken en het verloop van die oorlog zijn reeds eerdere postings op deze blog verschenen. Bij het einde van deze oorlog restten nog slechts drie grootmachten: de USA, Groot-Brittannië en Frankrijk. Duitsland was door zijn capitulatie uitgeschakeld, zo ook Oostenrijk-Hongarije. En Rusland was sinds 1917 een communistische sowjet-staat geworden die niet meer meetelde op het grote internationale vlak. Spreken we hier over de geallieerden, dan worden de USA, GB en Frankrijk bedoeld.

Versailles
grootbeeld
 

Van links naar rechts: David Lloyd George (Brits Eerste-Minister), Vittorio Orlando (Italiaans minister-president), Georges Clemenceau (Frans Eerste-Minister) en Woodrow Wilson (US-president)
Op 18 januari 1919 startten de vredesbepalingen. We kunnen moeilijk spreken van vredes-'onderhandelingen', gezien enerzijds de geallieerden een onvoorwaardelijke capitulatie geëist hadden op 11 november 1918 en anderzijds Duitsland niet als gesprekspartner gold tijdens de besprekingen van de vredesvoorwaarden. Het capitulerende land werd hooguit aanhoord bij het begin van de vredesbepalingen op 18 januari 1919 en moest zich dan buiten de vergadering houden tot bij de ondertekening van het 'vonnis'. De besprekingen ervan waren louter een onderonsje van de drie geallieerden en hun bondgenoten. Men kan dan al evenmin van een 'verdrag' spreken. Het Verdrag van Versailles werd Duitsland opgedrongen zonder enig medezeggenschap en met de dreiging tot bezetting van Duitsland bij het niet aanvaarden. Het verdrag werd dan ook als een “Dictaat van Versailles” door Duitsland beschouwd. Alleen deze vaststelling zou bron worden van weerstand in Duitsland, zowel van de gematigde regerende partijen als van de rechts-radicale partijen. Niet ten onrechte becommentarieerde de Franse Maarschalk Ferdinand Foch dit verdrag als “Dit is geen vredesverdrag, maar een twintigjarige wapenstilstand!”. Hoe raak waren deze woorden uit 1919 als men weet dat op de kop twintig jaar later in 1939 de Tweede Wereldoorlog begon (hoewel de berekening van twintig jaren van Maarschalk Foch zich baseerden op bepalingen in het verdrag (zie verder) .... David Lloyd George, Brits eerste-minister in die jaren, vreesde eveneens het ergste uit dit verdrag: “Men mag Duitsland dan al beroven van zijn kolonies, zijn leger terugschroeven tot een simpele politiemacht en zijn vloot terugschroeven tot een vijfde-klasse-rang, toch zal het land middelen vinden om een afrekening te presenteren als het volk het gevoel krijgt onrechtvaardig behandeld te zijn geweest in het verdrag van 1919!”

Hoe stonden de drie grootmachten tegenover de te bereiken doelen in het Verdrag van Versailles?

Van de drie grootmachten was Frankrijk het ergste getroffen. Langdurige en beslissende slachten hadden op Noord-Franse bodem plaats (alsook in de verlengenis ervan op West-Belgische bodem tegen in hoofdzaak Groot-Brittannië). Frankrijk eiste dan ook het grootste deel van de schadeloosstellingen die uit het verdrag zouden volgen. Bovendien had het land zware leningen aangegaan in de USA om zich militair uit te rusten tegen het aanvallende Duitsland. Deze kosten zou Duitsland dan ook moeten betalen. En... Frankrijk was uit op wraak, zuivere wraak voor het verlies tijdens de oorlog daarvoor, de Frans-Duitse oorlog 1870-1871 waarbij het land een zware nederlaag moest incasseren. Pittig detail tussendoor: de overwinning van Duitsland in die oorlog 1870-1871 werd bezegeld in Versailles. Het is dan ook heel symbolisch dat de vredesvoorwaarden na de Eerste Wereldoorlog eveneens in Versailles tot stand kwamen. Uit wraak wou Frankrijk de totale degradatie van Duitsland. Het Pruisisch gedomineerde land en grootmacht zou door voorwaarden gereduceerd worden tot een armoe-land. Clemenceau, de toemalige Franse Eerste-Minister, droomde van een continentaal Europa waar alleen Frankrijk het voor het zeggen zou hebben.

Groot-Brittannië was minder zwaar door de oorlog getroffen. David Lloyd George, Britse Eerste-Minister, ging enerzijds akkoord met Frankrijk wat de schadevergoedingen betreft aan dat land, vreesde anderzijds een hegemonie van Frankrijk in het continentale Europa. Lloyd George stelde zich dan ook voorzichtiger op en dwong Frankrijk tot compromissen.

ROND DIT THEMA
Volledige tekst   Verdrag van Versailles

14-punten-programma USA   toespraak 08/01/1918 van US-president tot US-Congres

Woodrow Wilson   levensloop van US-president

Georges Clemenceau   levensloop van Franse Eerste-Minister

David Llyod Geoge   levensloop van Britse Eerste-Minister
De USA stonden geheel anders tegenover de verzuchtingen van de twee andere grootmachten. US-president Woodrow Wilson bekommerde zich meer om stabiele vrede in Europa vanuit een economisch standpunt. Hem was het voornamelijk te doen om de handel tussen de USA en Europa en dus ook met het getroffen Duitsland. Die handel moest floreren en was hem veel belangrijker dan het gebekvecht over schadevergoedingen en wraak. Hij zette zich wel volledig achter de eisen tot schadevergoedingen. Immers alleen op die wijze kon hij vooruitzichten hebben op terugbetalingen van oorlogkredieten aan Frankrijk en Groot-Brittannië, alsook aan andere bondgenoten. Maar Duitsland mocht niet geheel 'afgebroken' worden, want een potentiële handelspartner voor de USA! Frankrijk zou dus moeten inbinden met zijn wraak-demontage van Duitsland. Reeds in januari 1918, tien maanden voor het einde van de oorlog had de US-president Woodrow Wilson een 14-puntenprogramma uitgewerkt. Dat hield het volgende in:

  • Bepaling van vredesverdragen en afschaffing van de geheimdiplomatie.
  • Volledige vrijheid van zeevaart en handelsvloot
  • Opheffing van alle tolbarrières
  • Afbouw van militaire uitrusting (naar Duitsland toe)
  • Regeling van de koloniale gebieden in de wereld
  • Erkenning van de soevereiniteit van het communistische Rusland (In die tijd zagen de USA nog geen vijand in het onbekende communisme dat slechts in 1917 ontstond in Rusland)
  • België moet militair door Duitsland ontruimd en hersteld worden (België was een van de zwaarst getroffen landen in de Eerste Wereldoorlog)
  • Frankrijk moet eveneens militair door Duitsland ontruimd worden en hersteld, alsook moeten de Elsas en Lotharingen terug aan dat land gegeven worden
  • De grenzen van Italië moeten vastgelegd worden naar het volkerenprincipe
  • Autonomie van de volkeren in Oostenrijk-Hongarije en wegwerking van elke onderdrukking aldaar
  • Herstelling van de soevereiniteit van Roemenië, Montegenrgro en Servië
  • Autonomie van de Osmaanse volkeren zonder onderdrukking en met doorvaart (economische maatregel) doorheen Bosporus en Dardanellen.
  • Oprichting van een Poolse staat met toegang tot de Oostzee (economische maatregel)
  • Oprichting van een “Algemene vereniging van naties” om vredesregelingen en conflicten op te lossen (de na de oorlog ontstane Volkerenbond)

Algemeen legde de US-president het accent op de soevereiniteit en onverdeeldheid van volkeren, uiteraard vanuit economische oogpunt. Men kan het Amerikaanse standpunt veel objectiever en volwassener zien dan de standpunten van Frankrijk en ook wel Groot-Brittannië

Vanuit de standpunten van deze drie grootmachten werden de vredesvoorwaarden van het Verdrag van Versailles vastgelegd. Morgen meer over de voorwaarden die zozeer het verloop van de Weimarer Republik zullen determineren.

 

WEIMARREPUBLIEK
Het ontstaan van het Verdrag van Versailles   (14 jan 2008)

De bepalingen van het Verdrag van Versailles   (15 jan 2008)

Staatsbestel naar de grondwet   (16 jan 2008)

Grondrechten en politieke partijen   (17 jan 2008)

Factoren die het de Weimarrepubliek moeilijk maakten   (18 jan 2008)

Een staatsgreep kondigt zich aan: de Kapp-putsch 1920   (21 jan 2008)

Kapp-putsch schijnbaar voltooid   (22 jan 2008)

Kapp-putsch mislukt, communisten lokken burgeroorlog uit   (23 jan 2008)

Oorlogskosten en het ultimatum van Londen in 1921   (24 jan 2008)

Oorlogskosten en het verdrag van Rapallo   (25 jan 2008)

De Duitse inflatie beginjaren twintig   (28 jan 2008)

De Rijnrepubliek   (29 jan 2008)

Het begin van de Ruhrbezetting   (30 jan 2008)

Ruhrbezetting 1923: verzet   (31 jan 2008)

Hyperinflatie 1923   (11 feb 2008)

Heropflakkering Rijnrepubliek 1923   (12 feb 2008)

Aanloop tot de Hitler-putsch   (13 feb 2008)

Hitler-putsch brengt hem in de gevangenis   (14 feb 2008)

Het Dawes-plan en de gouden jaren   (18 feb 2008)

Het einde van rijkspresident Friedrich Ebert   (19 feb 2008)

Paul von Hindenburg, conservatieve ommezwaai   (20 feb 2008)

Verdragen van Locarno verstevigen de vrede   (22 feb 2008)

Yound plan 1930   (28 feb 2008)

DNVP, extreem recht in de jaren twintig   (29 feb 2008)

Paul von Hindenburg en zijn camarilla   (03 maa 2008)

1930-1932: Eerste golf van ondemocratische maatregelen   (04 maa 2008)

1932: De democratisch Weimarrepubliek sterft   (05 maa 2008)

1932: De ultieme adrenalinestoot   (06 maa 2008)

1933: Hitler aan de macht   (07 maa 2008)

De commentaren zijn gesloten.