13-01-08

Pausen onder Duitse keizers: einde Investituur

Vatikan
Pausen onder Duitse keizers

Einde Investituurstrijd in 1122

De adel had Europa gedurende eeuwen en eeuwen letterlijk in zijn bezit en zocht steeds macht uit oefenen op de pausen. In deze reeks worden de pausen belicht, die geregeerd hebben tijdens het bestaan van het Heilige Roomse Rijk (het Eerste Duitse Rijk). De wederzijdse beïnvloeding van pausen en Duitse keizers komt hier aan het licht, samen met alle corruptie en machtsmisbruik van dien. Of hoe de katholieke kerk zeer geschaad werd door de wederzijdse machtspositie van keizers en pausen.

In de vorige posting over de pausen onder de Duitse keizers zagen we hoe de jonge Duitse keizer Heinrich V in 1111 de keizerskroon kreeg van paus Paschalis II, nadat die paus gevangen gezet was door de keizer en aldus gedwongen werd om deze laatste te kronen. Waarom moest die kroon afgedwongen worden? Zoals in de vorige posting gemeld, wou paus Pachalis II geen kroning omdat Heinrich V nog steeds de investituur opeiste.

De investituur was het alleenrecht van de Duitse keizer en hield in, dat de Duitse keizer als “goddelijk aangestelde” de bisschoppen, abten en zelfs de paus kon aanstellen. In de 11de eeuw ontstond hevige weerstand tegen deze praktijk, vooral vanuit het Benedictijner klooster in Cluny (Frankrijk). Onder paus Gregorius VII (1073-1085) kwam de 'Investituurstrijd' tot een eerste hoogtepunt. Die paus eiste de geestelijke macht over de wereld voor zich en aldus ook de benoeming (investituur) van hoogwaardigheidsbekleders. De volgende pausen streden in gelijkaardige vorm tegen de Duitse keizers.

Paus Gelasius II (1118-1119) en tegenpaus Gregorius VIII (1118 - 1121)

Nadat paus Paschalis II Heinrich V tot keizer gekroond had (onder dwang) sloeg hij meteen deze keizer in de ban. Zoals in de vorge posting gemeld, stierf Paschalis II in 1118. De kardinalen kozen onder druk van de Romeinse Curie een monnik uit het Benedictijner klooster van Montecassino tot volgende paus: paus Gelasius II. De goedkeuring door de Duitse keizer – wat toen nog steeds tot de procedure van een pauskeuze hoorde – werd niet afgewacht. Dat lokte heftig protest uit vanuit Duitsland. Keizer Heinrich V ijlde zich naar Rome, verjoeg Gelasius II, en liet onmiddellijk een tegenpaus benoemen: paus Gregorius VIII. Paus Gelasius vluchtte naar Gaeta en liet zich daar tot paus kronen. Tegelijk sloeg hij de Duitse keizer Heinrich V opnieuw in de kerkelijke ban. Nog geen jaar later stierf hij (1119) in verbanning in Cluny.

paus
grootbeeld
 

Paus Calixtus II (1119-1124) bekwam een definitief (?) einde van de Investituurstrijd met het Concordaat van Worms uit 1122
Paus Calixtus II (1119-1124)

Na de dood van paus Gelasius II kozen de kardinalen een bisschop uit Bourgondië (eveneens een aanhanger van de Benedictijnen) tot nieuwe paus: Calixtus II. Die trok in 1120 naar Rome en kon in 1121 met steun van Romeinse strijdkrachten de tegenpaus Gregorius VIII verjagen. Die laatste verloor zijn pauselijke titel en stierf in 1134). Paus Calixtus II sloeg de Duitse keizer (voor de derde maal)in 1121 in de kerkelijke ban en eiste met alle macht en kracht het recht op ter benoeming van bisschoppen en abten. De Duitse keizer weigerde (natuurlijk). Maar die opeenvolgende kerkelijke verbanningen ondermijnden zijn gezag aanzienlijk. Pausgetrouwe vorsten in het Duitse rijk erkenden hem niet meer als hun keizer. Onder die druk werd in Worms een samenkomst georganiseerd tussen paus en keizer waarbij uiteindelijk een overeenkomst gesloten werd:

Concordaat van Worms 1122: einde van de Investituurstrijd

Op 23 september 1122 sloten paus Calixtus II en keizer Heinrich V een verstrekkend concordaat, dat definitief een einde 'zou' maken aan de decennia lange Investituurstrijd. Er werd vastgelegd, dat de benoeming van hoogwaardigheidsbekleders in de kerk slechts door de kerk toegekend kan worden na keuze door de kerk, en alleen door die instantie. Als enige toegeving aan de Duitse keizer werd de benoeming van een Duitse bisschop of abt slechts doorgevoerd bij aanwezigheid van een keizerlijke vertegenwoordiger (zonder dat die de keuze van de kandidaat mocht beïnvloeden). Tevens werd toegestaan dat de Duitse keizer na de aanstelling van een bisschop aan deze een wereldlijke macht mag geven (zoals bijvoorbeeld de titel van landsheer). Ook werd voorzien dat de kerkelijke eigendommen teruggingen naar de kerk en loskwamen van keizerlijke eigendomsrechten.

Dit concordaat heeft zware gevolgen voor de Duitse keizer. Hij verloor erdoor een aanzienlijke macht, wat niet zonder gevolgen zou blijven in de nabije toekomst. Met het concordaat werd de scheiding tussen kerk en staat een feit.

Andere verwezenlijkingen van paus Calixtus II

Hij bevorderde Santiago de Compostella in Spanje tot een heilige stad, een rang die alleen Rome en Jeruzalem hadden. Reden is de aanwezigheid van relikwieën van apostelen. Ach ja... in Spanje waren immers de resten van 18 der 12 apostelen te vinden (aldus een spot van Martin Luther in 1519)!

ROND DIT THEMA

Investituur  ruime informatie
Onder paus Calixtus II vond het eerste concilie van Lateranen plaats in 1123. Op dit eerste der vier concilies van Lateranen werd in hoofdzaak het concordaat van Worms bevestigd en aldus definitief de macht van de Duitse keizers over de kerk gebroken.

Volgende zondag zien we het vervolg van de machtsstrijd tussen pausen en Duitse keizers.... macht in plaats van plaatsbekleding van Christus op aarde.

 

PAUSEN ONDER DUITSE KEIZERS

Johannes XII (955-964)   (20 mei 2007)

Leo VIII (964-965) en Benedictus V (964)   (27 mei 2007)

Johannes XIII (965-972)   (3 jun 2007)

Pausen onder keizer Otto II (973-985)   (10 jun 2007)

Johannes XV (985-996)   (24 jun 2007)

Gregorius V (996-999)   (2 sept 2007)

Silvester II (999-1003)   (9 sept 2007)

Pausen van 1003 tot 1012   (16 sept 2007)

Benedictus VIII (1012-1024)   (23 sept 2007)

Johannes XIX (1024-1032)   (30 sept 2007)

Benedictus IX (1032-1048)   (7 okt 2007)

Leo IX (1049-1054)   (14 okt 2007)

Nicolaas II(1058-1061) en tegenpaus Benedictus X   (4 nov 2007)

Alexander II (1061-1073) en tegenpaus Honorius II   (11 nov 2007)

Gregorius VII (1073-1085) eerste deel   (18 nov 2007)

Gregorius VII (1073-1085) tweede deel   (25 nov 2007)

Machsspel en de eerste kruistocht   (2 dec 2007)

Paschalis II (1099 – 1118) en enkele tegenpausen   (9 dec 2007)

Einde van de Investituurstrijd in 1122   (13 jan 2008)

13:30 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (1) | Tags: paus, keizer |  Facebook |

Commentaren

=^..^= heyyyy Sebastian, ik heb na laaaaaaaaaaange tijd mijn Trieneke nog eens vertroeteld en dan moest ik aan jou denken!!! Ze maakt jou haar groetjes over!!! ;-))

Gepost door: Talleke | 13-01-08

De commentaren zijn gesloten.