09-12-07

Pausen en Duitse keizers: paus Paschalis II

Vatikan
Pausen onder Duitse keizers

Paus Paschalis II (1099 – 1118) en enkele tegenpausen

De adel had Europa gedurende eeuwen en eeuwen letterlijk in zijn bezit en zocht steeds macht uit oefenen op de pausen. In deze reeks worden de pausen belicht, die geregeerd hebben tijdens het bestaan van het Heilige Roomse Rijk (het Eerste Duitse Rijk). De wederzijdse beïnvloeding van pausen en Duitse keizers komt hier aan het licht, samen met alle corruptie en machtsmisbruik vandien. Of hoe de katholieke kerk zeer geschaad werd door de wederzijdse machtsposities van keizers en pausen.

Het investituursrecht van de Duitse keizer

De Duitse keizer Heinrich IV (heerser over het Duitse rijk vanaf de helft van de 11de eeuw tot 1105) heeft werkelijk een bewogen leven achter de rug. Hij gaat niet alleen de geschiedenis in als de langs regerende vorst in de Middeleeuwen, maar ook diegene die tot vier maal toe in de ban van de kerk geslagen was. De “investituurstrijd” domineerde zijn hele leven. En ja... eigenlijk deed hij niets anders dan dat, wat een “keizer” moet doen in het licht van de betekenis van een keizerschap in die tijd.

In die tijd namelijk heerste de opvatting dat een keizer door god is aangesteld. En bovendien hadden de Duitse keizers hun machtige voorgangers uit de Romeinse tijden als voorbeeld. Merkwaardig daarbij is de macht die een keizer heeft in volgende zin:

De huidige paus, Benedictus XVI, schreef in zijn merkwaardig boek “Jesus van Nazareth” hoe we het woord “evangelie” moeten verstaan. In het derde hoofdstuk verklaart hij de oorsprong van het woord en wijst erop dat de huidige betekenis ervan “blijde boodschap” eigenlijk een foute betekenis is. Naar opzoekingen van de huidige paus, zou een Romeinse keizer geen decreten uitgevaardigd hebben, maar steeds “evangelia”. Een evangelium was een een boodschap van de keizer aan het volk met onmiddellijke uitwerking. Het was dan ook een boodschap die tegelijk een actie betekende, een werking tot stand bracht. De Romeinse keizer bedoelde met zijn evangelium een “blijde actie”. Deze evangelia waren dan ook het opperste in het keizerrijk. De keizer was immers goddelijk. Vandaar dat de christelijken in die tijd de boodschap van Christus als een “evangelium” zagen.

Een Duitse keizer zag dan ook zijn woorden en de acties die eruit volgen moesten als een soort “evangelium”. Zijn aanstellingen van bisschoppen en zelfs zijn macht over de pausen is niets anders dan de realisatie van de opdracht, die hij van god gekregen heeft. De “investituur”, de benoeming van bisschoppen en andere geestelijken door de keizer was dan ook inherent aan het keizersschap.

De 'macht' van de pausen

Paus Gregorius VII, paus van 1073 tot 1085, had mogelijk terecht die goddelijke macht van een keizer aangevochten en alles gedaan om de kerk los te krijgen van dergelijke “wereldse” macht. Gezien in die tijd alleen in Duitsland een keizer heerste, was dan ook die heerser het slachtoffer van de hetze van Gregorius VII. Een een ware hetze was het geworden (zie vorige postings). Zijn opvolger Urbanus II liet die hetze-campagne op volle toeren doordraaien (zie vorige posting). De pausen hadden aldus een macht gegrepen van jewelste. “De paus staat boven allen en kan zelfs keizers afzetten en bovendien dwaalt de kerk nooit,” dicteerde dictator Gregorius VII en beaamde volgeling Urbanus II.

paus
grootbeeld
 

Paus Paschalis II was een machtswellusteling ten koste van de Duitse keizers
Paus Paschalis II (1099 – 1118)

In 1099 stierf Urbanus II en kozen de volgelingen van Gregorius VII een nieuwe paus, Paschalis II. Die werd zoals zijn 'illustere' voorgangers een hevig verdediger van de absolute macht van de paus en zette zich eigenlijk nog meer dan zijn voorgangers in om de Duitse keizer te bestrijden. Zonder aanleiding sloeg hij keizer Heinrich IV voor de vierde keer in de ban van de kerk, alsof het een ware lust was hem te tergen. Was er echt geen reden voor die vierde ban? Na ja, binnen het machtsspel eigenlijk wel...

Heinrich IV had op het einde van de jaren 1090 ervaren hoe zijn zoon Konrad volledig in de macht van de paus was gevallen. Konrad was de oudste zoon en was door de keizer aangesteld als nieuwe koning van Duitsland in het kader van de natuurlijke opvolging. Maar Konrad vreesde nooit als keizer te zullen kunnen regeren, omdat zijn vader meerdere malen in de ban van de kerk was geslagen. Daraom verkoos hij eerder goede banden met de paus dan wel met zijn vader. Heinrich IV had daarop zijn oudste zoon de konigswaarde afgenomen en in 1098 zijn tweede zoon Heinrich V tot koning verheven. Mogelijk, waarschijnlijk, is die stap van de keizer de aanleiding geweest voor zijn vierde verbanning door paus Paschalis II.

Die paus probeerde de macht van de keizer te breken tot werkelijk in het uiterste. Hij legde contacten met Heinrich V en kon ook deze voor zich winnen, tegen zijn vader Heinrich IV in. Heinrich V was immers – net als zijn broer Konrad – zeer bang nooit keizer te kunnen worden wegens de ban op zijn vader. Paus Paschalis II nam toen een heel uitzonderlijke beslissing: hij ontsloeg Heinrich V van alle gevolgen van de ban op zijn vader. Zodra Heinrich V deze zekerheid bekomen had, trok hij naar Duitsland en... liet zijn vader aanhouden. Hij nam zelf de macht over in Duisland. Heinrich IV kon niets anders dan te vluchten en verbleef sinds de afzetting in 1005 in de Belgische stad Luik. Een jaar later stierf hij daar.

Koning Heinrich V regeerde aldus sinds 1105 over het Duitse rijk, maar had nog geen keizerswaarde. Om die te bekomen trok hij naar Rome en eiste de keizerskroning op. Paus Paschalis II weigerde! De reden daarvoor lag in de eis van Heinrich V om nog steeds het recht te behouden op het aanstellen van bisschoppen (investituur). Kijk eens aan... Heinrich V bleef in de visie van zijn vader leven: de keizer is een goddelijk aangestelde en zijn besluiten zijn een “evangelium”. Hij kan dan ook bischoppen aanstellen. Paus Paschalis bleef hem om die reden het keizerschap weigeren, waarop Heinrich V de paus en de curie in 1111 gevangen liet nemen. Na maanden was de druk op de paus te groot geworden en gaf hij toe. Heinrich V werd tot keizer gekroond.

paus
grootbeeld
 

In 1105 dwingt de jonge Heinrich V (rechts) zijn vader Heinrich IV tot troonsafstand
Macht, macht en macht! De keizer was nog maar net uit Rome vertrokken, daar nam paus Paschalis II contact op met Duitse vorsten en joeg hen op tegen de keizer. Dat had een oorlog tot gevolg tussen de keizerlijke troepen en de vorst van Sachsen, een oorlog die tot 1115 duurde en heimelijk gesteund werd door de paus. Tegelijk deed de paus wat? Natuurlijk... hij sloeg ook Heinrch V i n de de ban van de kerk. Gerieflijk niet, zulke ban? Die heeft niets te maken met geloof in god... was enkel een middel om de macht van de paus duidelijk te stellen. Van de taak als plaatsbekleder van Christus is vanwege Paschalis II niets bekend. In 1118 stierf hij.

ROND DIT THEMA

Dictatus Papae  dictaat van paus Gregorius VII

Investituur  ruime informatie
Een ketting van tegenpausen

Toen Paschalis II reeds een jaartje aan de macht was, stierf tegenpaus Clemens III (in 1100). Die tegenpaus was in 1084 door keizer Heinrich IV aangesteld (zie vorige posting). Na zijn dood wou Heinrich IV de regende paus Paschalis II goedgezind stemmen (vooral na de vierde verbanning) en zag dan ook af om een opvolger voor Clemens III te kiezen. Een mooie geste van de keizer, maar... de aanhangers van Clemens III dachten daar anders over. Zij wilden een paus behouden die gunstig staat tegenover het Duitse rijk en benoemden daarom een opvolger: paus Theodoricus. Echte macht had deze tegenpaus eigenlijk niet. Enerzijds was hij niet eens aangesteld door de keizer zelf, en anderzijds was hij niet opgewassen tegen de potentaat Paschalis II. Die laatste liet Theodoricus vervolgen en naar bepaalde bronnen zou hij die vermoord hebben.

De volgelingen van Clemens III kozen dan in 1102 een nieuwe tegenpaus: paus Albertus. Die brave man was nog maar 105 dagen in dienst, daar sloeg hem hetzelfde lot als zijn voorganger. Paschalis II heerste met alle macht! Tja, dan zagen de volgelingen van Clemens III geen uitwegen meer, temeer daar de keizer hen niet volgde in hun benoemingslust.

Maar na de dood van Albertus, kwamen als uit het niets de Romeinse adellijke families weer eens op de voorgrond. Zij zagen helemaal geen heil in de machtsgeile Paschalis II en waren teleurgesteld door het niet meer aanstellen van een opvolger voor Albertus. Daarom kozen zij in 1105 zelf een tegenpaus: paus Silvester IV. Toen Heinrich V in 1111 naar Rome trok om er het keizerschap op te eisen, probeerde Silvester IV vriendschappelijke relaties met de keizer aan te knopen, vooral toen Paschalis II gevangen was gezet. Dat liep echter spaak. Dan gaf de tegenpaus zijn pauselijke waarde maar af en verdween in de anonimiteit. Van 1111 tot 1118 was dan ook paus Paschalis II de enigste paus op aarde. Volgende posting zien we de opvolging van Paschalis II.

 

PAUSEN ONDER DUITSE KEIZERS

Johannes XII (955-964)   (20 mei 2007)

Leo VIII (964-965) en Benedictus V (964)   (27 mei 2007)

Johannes XIII (965-972)   (3 jun 2007)

Pausen onder keizer Otto II (973-985)   (10 jun 2007)

Johannes XV (985-996)   (24 jun 2007)

Gregorius V (996-999)   (2 sept 2007)

Silvester II (999-1003)   (9 sept 2007)

Pausen van 1003 tot 1012   (16 sept 2007)

Benedictus VIII (1012-1024)   (23 sept 2007)

Johannes XIX (1024-1032)   (30 sept 2007)

Benedictus IX (1032-1048)   (7 okt 2007)

Leo IX (1049-1054)   (14 okt 2007)

Nicolaas II(1058-1061) en tegenpaus Benedictus X   (4 nov 2007)

Alexander II (1061-1073) en tegenpaus Honorius II   (11 nov 2007)

Gregorius VII (1073-1085) eerste deel   (18 nov 2007)

Gregorius VII (1073-1085) tweede deel   (25 nov 2007)

Machsspel en de eerste kruistocht   (2 dec 2007)

Paschalis II (1099 – 1118) en enkele tegenpausen   (9 dec 2007)

13:27 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: paus, keizer |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.