09-12-07

Karlheinz Stockhausen, een unicum als componist

stockhausen
grootbeeld
Fotobron: stockhausen.org

Karlheinz Stockhausen, componist van onder andere de omvangrijkste opera ooit geschreven: 29 uren.
Muziek

Karlheinz Stockhausen, een unicum

Karlheinz Stockhausen (1928-2007) was de grootste componist uit de twintigste eeuw, componist van uitzonderlijke elektronische werken waarbij niet zelden de apparatuur tot het uiterste gedreven werd. Een man waarop Duitsland fier kan zijn. Hij overleed vorige woensdag.

Karlheinz Stochkhausen verloor op jonge leeftijd zijn ouders en leefde daardoor als kind in vrij arme omstandigheden. Dat weerhield echter niet, dat het uitzonderlijk talent in hem zou opbloeien: een componist met grote “C”. Hij volgde de muziekhogeschool in Keulen en startte in 1950 zijn leven als componist.

Aanvankelijk componeerde hij klassieke stukken, maar vrij snel begon hij te experimenteren. Reeds in de jaren vijftig ontstonden zijn eerste elektronische werken met een totaal nieuw concept in de muziek: seriële muziek en het repetitief voorkomen van een beperkt aantal klanken. Dat was op zich een revolutie en moet u zich goed kunnen voorstellen in de jaren na de oorlog. Bovendien verschenen tot verbazing van de toehoorden luidsprekers in de concertzaal... Weldra bekwam hij een eigen studio bij de WDR, de West-Duitse Radio in Keulen. Daar realiseerde hij de meeste van zijn meer dan 360 werken. Zijn klanken en klankstructuren eisten het uiterste van de gebruikte apparatuur.

Opera “Licht”

Een uitzonderlijk werk is zijn opera “Licht”. Dat is een werk waaraan hij begonnen was in 1977 en pas in 2008 voltooide. Het omvat in totaal 29 uren uitvoering en is dan ook het meest omvangrijke opus uit de muziekgeschiedenis. Het handelt over de zeven dagen in de week. De hoofdfiguren zijn Michael, Eva en Lucifer. Zij hebben elk een eigen melodie en het prachtige in dit werk is, hoe elke melodie met de andere versmelt in een ongelooflijke muziekgolf. Bij het werk worden allerlei klassieke muziekinstrumenten gebruikt alsook de meest onmogelijke elektronische klanken die men zich kan voorstellen. Een opvoering van het werk in zijn geheel is nog nooit gerealiseerd. Enkele van de zeven dagen in dit opus werden wel opgevoerd en haalden een groot succes. Karlheinz is trouwens niet verlegen om de uitvoering op zich zeer extravagant te verwezenlijken. Zo spelen vier violisten me vanuit een helikopter. Wie weet, wordt zijn werk wel ooit eens n zijn geheel gebracht. Dat zou je wel 29 uren voor de boeg hebben...

Opus “Klang”

stockhausen
grootbeeld
Fotobron: WDR

Karlheinz Stockhausen: zo minuscuul is het leven, dat ik nooit kan realiseren wat in mijn hoofd zit, lijkt hij wel te verduidelijken.
Een tweede monsterwerk is “Klang”. Dit werk behandelt de 24 uren in een dag. Ook hier worden elektronische en klassieke muziekinstrumenten in een harmonie gebracht, die alleen Stockhausen kan realiseren. Het werk is jammer genoeg nooit voltooid. Tot kort voor zijn overlijden werkte hij eraan. Het is een geheel van 24 composities met telkens een totaal verschillende bezetting. De componist wou ook nog een werk maken over de 60 minuten in een uur en jawel... de 60 seconden in een minuut. Zijn leven was echter te kort, hoewel hij in 2008 tachtig jaar zou geworden zijn.

Karlheinz Stockhausen was een conservatieve revolutionair in de muziek, een gedisciplineerde denken en detaillist. Vele van zijn werken vertonen zijn intens zoekwerk in de ruimtelijke werking van tonen, geruis en sinusgolven.

Karlheinz Stockhausen, de excentriekeling

Vaak zijn de grootste kunstenaars ware excentriekelingen zoals Albert Einstein en daaraan ontsnapte Karlheinz ook niet aan. Hij kon de meest onverwachte en onvoorspelbare meningen uiten over alles en nog wat, niet zelden tot ergernis van velen. Een frappant voorbeeld is zijn uiting over de aanval van Bin Laden op New York (11 september 2001). Hij formuleerde zijn verbazing als volgt:

„Daß Menschen in einem Akt etwas vollbringen, was wir in der Musik nicht träumen könnten, dass Leute zehn Jahre üben wie verrückt, total fanatisch für ein Konzert und dann sterben, stellen Sie sich das doch vor, was da passiert ist. Da sind also Leute, die sind so konzentriert für eine Aufführung und dann werden fünftausend Leute in die Auferstehung gejagt, in einem Moment. Das könnte ich nicht. Dagegen sind wir gar nichts als Komponisten. Manche Künstler versuchen doch auch über die Grenze des überhaupt Denkbaren und Möglichen zu gehen, damit wir wach werden, damit wir uns für eine andere Welt öffnen … Ein Verbrechen ist es deshalb, weil die Menschen nicht einverstanden waren. Die sind nicht in das Konzert gekommen. Das ist klar. Und es hat ihnen niemand angekündigt, Ihr könntet dabei draufgehen.“

vrij vertaald:

ROND DIT THEMA
Stockhausen   al zijn werken

 Himmelstür   video van compositie uit 2006 (Quick Time Movie)

 Natürlich dauern   video van compositie uit 2006 (Quick Time Movie)

 Freude   video van compositie uit 2006 (Quick Time Movie)

 Nog meer werken   van Stockhausen op video en klank
”Stel u zich toch eens voor, wat die lui gerealiseerd hebben. In één daad verwezenlijkten zij dat, waarvan een componist hooguit kan dromen. Zo fanatiek en bezeten hebben ze tien jaren daaraan gewerkt en dan in een enkel concert opgevoerd en het leven erbij gelaten. Zij concentreerden zich zo intens en dan joegen ze vijfduizend mensen in de heropstanding. Dat zou ik nooit kunnen verwezenlijken. Daartegen zijn wij componisten niets. Menig kunstenaar verhoopt ooit eens het ondenkbare, het onmogelijk, waar te maken, maar zo iets... Het is zeker een misdaad, ongetwijfeld. De figuranten werden erbij getrokken zonder hun toestemming voor dit concert te vragen. En ook geen van hen werd duidelijk gemaakt, dat zij hun leven erbij zouden kunnen inschieten...”

tja... Karlheinz Stockhuasen, excentriekeling maar uitzonderlijk componist, zonder meer de grootste onder de componisten van de twintigste eeuw, hier in Duitsland, en waarschijnlijk over de hele wereld.

21:07 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (1) | Tags: muziek |  Facebook |

Commentaren

Mooi overzichtsartikel, heb er dan ook een link naar gelegd

Gepost door: Kristel | 10-12-07

De commentaren zijn gesloten.