02-12-07

Pausen en Duitse keizers: macht en eerste kruistocht

Vatikan
Pausen onder Duitse keizers

Machtsspel in Rome en de eerste kruistocht

De adel had Europa gedurende eeuwen en eeuwen letterlijk in zijn bezit en zocht steeds macht uit oefenen op de pausen. In deze reeks worden de pausen belicht, die geregeerd hebben tijdens het bestaan van het Heilige Roomse Rijk (het Eerste Duitse Rijk). De wederzijdse beïnvloeding van pausen en Duitse keizers komt hier aan het licht, samen met alle corruptie en machtsmisbruik vandien. Of hoe de katholieke kerk zeer geschaad werd door de wederzijdse machtsposities van keizers en pausen.

Na de gang naar Canossa liep alles, maar dan ook alles uit de hand, zowel wat de keuze van pausen betrof, als de keuze van Duitse koningen. In 1077 trok paus Gregorius VII de ban over de Duitse koning Heinrich IV in. Het machtsspelletje tussen de paus en de Duitse koning leek dan ook voorbij... leek! (zie vorige posting)

Zet van de gregorianen: tegenkoning in Duitsland

De hervorming in de kerk – hervormingen geleid door het Franse benedictijnenklooster Cluny – werd door paus Gregorius benut om zich tegen de Duitse koning/keizer op te stellen. De aanhangers van Gregorius VII zullen we in deze posting de gregorianen noemen, want het wordt ingewikkeld in deze jaren. Alles zal om macht draaien, om niets anders. Arme kerk, zou men kunnen besluiten.

Koning Heinrich IV was in 1077 nauwelijks in Duitsland terug na Canossa, werd daar een tegenkoning gekozen. Een deel der Duitse bisschoppen was uitgesproken gregoriaans en steunde de adel om meer macht in het rijk te bekomen ten koste van Heinrich IV. De adel verkoos op aanraden van de gregorianen een nieuwe koning, de tegenkoning Rudolf. Hij moest beloven geen afkooppraktijken meer te benutten om geestelijken aan te stellen en moest afzien van troonsopvolging van zijn zoon. Daarop zocht Heinrich IV alle steun bij de oppositie van de adel, namelijk de hogere beambten ervan en ging ten strijde tegen Rudolf. Daarbij stierf de tegenkoning in 1080 en werd door de adel een nieuwe tegenkoning aangesteld, Hermann. In datzelfde jaar slaat Gregorius VII Heinrich IV opnieuw in de kerkban (reden: wraak voor de dood van Rudolf). Macht, macht... waar is de plaatsbekleder van Christus? Heinrich IV was woedend en benoemde op slag een tegenpaus. Clemens III.

paus
grootbeeld
 

Tegenpaus Clemens III, door koning Heinrich IV aangesteld als wraak voor de tweede kerkban die paus Gregorius II over hem uitsprak. Op de foto zit de tegenpaus in het midden.
Zet van Heinrich IV: tegenpaus Clemens III (1080-1100)

De geestelijkheid in Duitsland en Italië (dat land lag in de machtssfeer van Duitsland) was door de perikelen rond Heinrich IV en Gregorius VII sterk verdeeld, zo ook de adel en het hele volk. Een deel bleef Gregorius VII trouw, een ander deel werd trouw aan tegenpaus Clemens III. Dat schisma zou Heinrich IV zijn leven kosten...

Eerst moest hij zien dat Clemens III op de troon in Rome kon geraken. Daartoe trok hij met zijn leger naar Italië en bestormde Rome. Dat viel niet goed mee. Drie jaren werd de stad belegerd, zonder succes. Vooral Mathilde van Canossa (zie vorige posting) greep de macht in Noord-Italië en viel voortdurend het Duitse leger in de rug aan. Uiteindelijk won Heinrich IV dan toch, moest paus Gregorius in 1084 vluchten en werd tegenpaus Clemens III op zijn troon gezet.

Clemens III kroonde haast onmiddellijk Heinrich IV tot keizer. Deze keerde terug naar Duitsland en versloeg er de tegenkoning Hermann. Daarmee was het spelletje van de gregorianen met hun tegenkoning voorbij. Rust aldus? Hhmmmm....

Zet van de gregorianen: paus Victor III en paus Urbanus II

Enkele maanden later stierf paus Gregorius VII. De kerk rouwde. Hij was immers een groot hervormer geweest en had de kerk vrij gekregen van wereldlijke macht over haar. Dat is het uitzonderlijk positieve aan deze paus. Hij werd daarvoor ook heilig verklaard. Maar zijn persoonlijke strijd tegen Heinrich IV en alle sluwe trucjes daarbij, alsook zijn dictatoriale besluiten rond macht van een paus (zie vorge posting) maken van hem alles behalve een 'heilige'. De gregorianen benoemden na de dood van Gregorius VII onmiddellijk een benedictijn tot opvolger, paus Victor III. Victor III was in 1086 nog maar vier dagen paus, daar werd hij reeds verdreven door tegenpaus Clemens III. Hij trok zich terug in het benedictijnenklooster van Montecassino, maar werd door de gregorianen gedwongen om terug te keren naar Rome. Daar bleef hij dan naast Clemens III (!). Binnen het jaar stierf hij.

Ondertussen trok tegenpaus Clemens III de kerkban over keizer Heinrich IV in. Die ziet nu weer kans om echt te heersen in het Duitse rijk en benoemd alvast zijn oudste zoon Konrad tot koning in afwachting dat die zoon keizer-opvolger zou worden. In Rome wordt door de gregorianen een nieuwe paus gekozen, Urbanus II. Hij was een Fransman en was jaren abt van het klooster in Cluny. Hij is dan ook een hervormer naar de leest van Gregorius VII, een goede paus aldus.. ja, ja! Hij begon al onmiddellijk met het bewerken van Konrad, de zoon van keizer Heinrich IV. Urbanus II zou immers de strijd tegen Duitsland 'lustig' voortzetten. Konrad, die dus reeds koning gekroond was, sympathiseerde met Urbanus II tegen zijn vader in. Dat werd een echt drama toen paus Urbanus II keizer Heinrich IV opnieuw in de kerkban sloeg. Dat was de derde kerkban reeds. Oorzaak was ditmaal een verhaaltje van Mathilde van Canossa. Zij had de macht in Noord-Italië. Keizer Heinrich IV wou haar macht breken en trok naar Canossa met zijn leger. Hij verloor echter en werd van 1093 tot 1096 ingesloten in Verona. Daar leefde hij met zijn tweede echtegenote. Nu... Mathilde had verzonnen - of zich laten vertellen - dat de keizer zijn zoon Konrad zou verplicht hebben om seks te hebben met de keizerin! Dat kwam paus Urbanus II te horen en... hij sloeg Heinrich IV daarom in de ban. Zo simpel is het spelletje van de macht. Een gerucht was voldoende... Konrad zag nu echter zijn opvolging in gevaar. Immers... een zoon van een verbande keizer kan nooit troonopvolger worden. Dus... hij zette zich nu volledig achter paus Urbanus II. Keizer Heinrich IV moet daar zeer onder geleden hebben en zou in Verona aan zelfmoord gedacht hebben. Hij kon echter in 1096 ontsnappen en trok terug naar Duitsland. Daar ontnam hij Konrad het koningschap en kroonde hij zijn tweede zoon Heinrich V tot koning. Hij kon de steun krijgen van haast heel de adel. Dat is vreemd, gezien de adel zich steeds tegen hem had opgesteld en gezien hij weer eens in de kerkban was geslagen. Door die steun van de adel werd het rustig in Duitsland De eigenlijke reden waarom de adel plots achter de keizer stond ligt in een stap van paus Urbanus II zelf..

Zet van gregoriaan paus Urbanus II: de eerste kruistocht

.

paus
grootbeeld
 

Paus Urbanus II kreeg een standbeeld in Clermond Ferrand (Frankrijk) voor zijn eerste kruistocht
Urbanus II was na de kerkban over Heinrich IV vast besloten om de pauselijke macht over heel Europa te vestigen. Hij zou er eens korte metten mee maken. Aanleiding voor zijn totale machtsgreep (machtsgreep op basis van het dictatus papae van Gregorius VII – zie vorige posting) was de bezetting van Jeruzalem door de Arabieren en de belegering van Byzantium door diezelfden. Urbanus II besloot heel Europa op te jagen tegen de Arabieren. Jeruzalem moest christelijk blijven als thuishaven van Christus en anderzijds was het bevrijden van Byzantium een ideale stap on de orthodoxe kerk terug onder de vleugels van Rome te krijgen. Maar tegelijk zag hij in dat alles een prachtige gelegenheid om heel Europa in zijn macht te krijgen.

ROND DIT THEMA

Dictatus Papae  dictaat van paus Gregorius VII

Kruistochten  ruime informatie
Hij begon door in 1096 de tegenpaus Clemens III te verjagen. Daartoe sprak hij de Noormannen in Zuid-Italië aan. Zo... die lastige tegenpaus was dan ook uitgeschakeld en leefde nog slechts in verbanning (stierf in 1100). Daarmee had Urbanus reeds de volledige macht in Rome. Dan riep hij alle Europeanen op om met het kruis van Christus ten strijde te trekken tegen de Arabieren. Ja, ja, de man die zo te zien niet eens besef had van zijn taak als plaatsbekleder van Christus, ging zich nu plots voordoen als de grote krijger van de zoon van god! En succes had hij. In Frankrijk vielen alle vetes tussen de Franse koning en de adel stil. In Engeland werd strijd om troonopvolging opgeborgen. In Duitsland verzoende de adel met keizer Heinrich IV. In Vlaanderen maakte men zich op voor de grote trek. In Wallonië nam Godfried van Bouillon het voortouw. Heel Europa mobiliseerde. Goed zo, dacht Urbanus II... eindelijk heb ik heel Europa aan mijn kant. In 1096 trekken de kruisvaarders naar Byzantium. Gods leger trok met moordende wapens over de aarde! De heidenen zouden voelen dat god macht is, en niets anders dan macht met zabel en degen! Godfrired van Bouillon trok alle Europeanen achter zich en versloeg de Arabieren in Jeruzalem. Christus heerste alweer in 'zijn' stad.. na ja, Christus helemaal niet. Laten we zeggen: de oppermachtige god van het toenmalige Europa heerste met geweld en moord over Jeruzalem! Waar is de boodschap van Christus heen? Soms krijgt men zo iets als een vorm van bijgeloof: is het als straf voor de gelijkstelling van god met macht en moord, dat paus Urbanus II stierf op het ogenblik dat de kruisvaarders Jeruzalem inpalmden? Urbanus II werd voor de bevrijding van Jeruzalem zalig verklaard...

De gregorianen kozen onmiddellijk een nieuwe paus, Paschalis II. Deze kon de kruisvaarder gelukwensen en de eindelijke totale pauselijke macht over Europa bezegelen. Als een van zijn eerste daden sloeg hij keizer Heinrich IV opnieuw in de ban. Er was geen enkele aanleiding daarvoor, enkel en alleen zijn macht laten gelden. Een jaartje later stierf tegenpaus Clemens III in verbanning. Hoe zou keizer Heinrich IV daarop reageren? Zal hij de absolute macht van Paschalis II breken door een nieuwe tegenpaus aan te stellen? Zouden de 'kostelijk' machtsspelletjes tussen keizer en pausen voortduren? Dat zien we komende zondag.



 

PAUSEN ONDER DUITSE KEIZERS

Johannes XII (955-964)   (20 mei 2007)

Leo VIII (964-965) en Benedictus V (964)   (27 mei 2007)

Johannes XIII (965-972)   (3 jun 2007)

Pausen onder keizer Otto II (973-985)   (10 jun 2007)

Johannes XV (985-996)   (24 jun 2007)

Gregorius V (996-999)   (2 sept 2007)

Silvester II (999-1003)   (9 sept 2007)

Pausen van 1003 tot 1012   (16 sept 2007)

Benedictus VIII (1012-1024)   (23 sept 2007)

Johannes XIX (1024-1032)   (30 sept 2007)

Benedictus IX (1032-1048)   (7 okt 2007)

Leo IX (1049-1054)   (14 okt 2007)

Nicolaas II(1058-1061) en tegenpaus Benedictus X   (4 nov 2007)

Alexander II (1061-1073) en tegenpaus Honorius II   (11 nov 2007)

Gregorius VII (1073-1085) eerste deel   (18 nov 2007)

Gregorius VII (1073-1085) tweede deel   (25 nov 2007)

Machsspel en de eerste kruistocht   (2 dec 2007)

14:28 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: paus, keizer, kruistocht |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.