11-11-07

Pausen onder Duitse keizers: Alexander II

paus

Paus Alexander II, de eerste paus die echt los stond van het Duitse Rijk
Pausen onder Duitse keizers

Paus Alexander II (1061-1073) en tegenpaus Honorius II

De adel had Europa gedurende eeuwen en eeuwen letterlijk in zijn bezit en zocht steeds macht uit oefenen op de pausen. In deze reeks worden de pausen belicht, die geregeerd hebben tijdens het bestaan van het Heilige Roomse Rijk (het Eerste Duitse Rijk). De wederzijdse beïnvloeding van pausen en Duitse keizers komt hier aan het licht, samen met alle corruptie en machtsmisbruik vandien. Of hoe de katholieke kerk zeer geschaad werd door de wederzijdse machtsposities van keizers en pausen.

Paus Nicolaas II stierf in 1061. Hij had onder impuls van Hildebrand de pauskeuze hervormd. Dat was een reactie van vooral Hildebrand, de grote hervormer van de katholieke kerk, op het afkopen van geestelijke ambten tot en met het pausschap toe en ook als reactie op de al te grote invloed van de Duitse keizer op een pauskeuze. Die keizer had immers reeds in de 10de eeuw geëist, dat een paus gehoorzaamheid aan hem moest afleggen. Dat was voor Hildebrand verwerpelijk. Hij zag het pausschap als een zending van god die los moest staan van wereldlijke leiders, ook al werd in die eeuwen een keizerschap al evenzeer als een goddelijke zending beschouwd. Daarom had paus Nicolaas II bekomen, dat voortaan een paus slechts verkozen kan worden door kardinalen en geen gehoorzaamheid meer moest afleggen. Enkel de goedkeuring van een keuze door het Duitse koningshuis werd nog getolereerd. Dat voortaan de kardinalen een paus zouden kiezen in plaats van de Romeinse burgerij, dat had zeer veel, ja alles te maken met de grote hervormingen onder de reeds enige tijd gestorven paus Leo IX. Deze had een hervormingsgezinde raad van kardinalen ingesteld, de "Curie". Het moesten dan ook op de allereerste plaats de kardinalen van de Curie zijn, die een paus kozen, aldus Hildebrand. (zie vorige postings)

Duits schisma in de kerk

Nu is die hervorming van Hildebrand via paus Nicolaas II niet in dank aanvaard door het Duitse koningshuis. Daar was nog steeds de opvolger van Heinrich II een jong knaapje. Dat kind heette Heinrich IV en was reeds op vierjarige leeftijd tot koning gekroond in het vooruitzicht dat hij later keizer zou worden. In het jaar van de dood van paus Nicolaas II was Heinrich IV nog steeds een kind van 11 jaar oud. In zijn plaats regeerde keizerin Agnes van Poitou, de weduwe van keizer Heinrich III en moeder van de kleine Heinrich IV. Zij was ronduit verbouwereerd door de hervomingen van Hildebrand in Rome. Die nieuwe vorm van pauskeuze was een regelrechte aanval op de macht en het gezag van de Duitse keizer, aldus Agnes. Dat zou zij bij de dood van paus Nicolaas II eens duidelijk laten voelen!

Hildebrand (zie vorige posting) voorzag reacties vanuit Duitsland en zorgde ervoor om zo snel mogelijk na de dood van de paus de kardinalen van de Curie samen te roepen. Deze hervormingsgezinde geestelijken kozen daarop een van hen tot nieuwe paus, namelijk de bisschop van Lucca. Die werd paus Alexander II.

Kan u zich de verontwaardiging in het Duitse koningshuis al voorstellen. Keizerin Agnes was woedend en liet op aanraden van enkele vertrouwelingen onmiddellijk daarop de bisschop van Parma tot paus uitroepen. Die man was de oude kanselier van Agnes' man, Heinrich III, een vertrouweling aldus van de Duitse keizer en een man die graag gehoorzaamheid aflegde. Wat zien we aldus voor het eerst in de paus-geschiedenis? Niet de adellijke families van Rome stelden een tegenpaus aan, wat tot dan haast om de haverklap schering en inslag was, maar voor het eerst gaat het Duitse Rijk zelf over tot het aanstellen van een tegenpaus. paus Honorius II. Dat betekende letterlijk een schisma in de kerk, een scheuring en dat nog geen tien jaren na het schisma tussen de katholieken en de orthodoxen. Er ontstond met andere woorden een "Duitse kerk" met eigen paus!

ROND DIT THEMA

Agnes van Poitou  echtgenote van keizer Heinrich III

Heinrich IV  langs regerende keizer in de Middeleeuwen

Hildebrand   kerkelijk hervormer en paus Gregorius VII
Vele hogere verantwoordelijken in Duitsland aanvaardden dat schisma niet en verweten keizerin Agnes incompetentie. Daardoor werd langere tijd onderhandeld met de keizerin tot deze uiteindelijk enkele jaren later, in 1064, haar steun voor de tegenpaus Honorius II opgaf. Dankzij die terugtrekking werd het schisma ongedaan gemaakt en erkende Duitsland paus Alexander II als enige plaatsbekleder van Christus. Honorius II was nooit tot in Rome geraakt. Wel had hij met de keizerlijke troepen een tocht naar Rome ondernomen om met geweld zijn gezag in te stellen, dat mislukte echter. Na zijn afzetting bleef hij tot aan zijn dood in 1072 zijn waardigheid als paus hooghouden. Die misstap van keizerin Agnes om een tegenpaus aan te stellen kwam haar duur te staan. Zij werd ontslagen als regentes van het Duitse Rijk, temeer daar zij al tevoren enkele stommiteiten gedaan had in de relaties tussen Duitsland en Hongarije en bovendien slechts 'minderwaardige' personen aangesteld had om de kleine Heinrich IV op te voeden en... zij was smoorverliefd geworden op de bisschop van Augsburg.

Paus Alexander II (1061-1073)

Paus Alexander II was de eerste paus die totaal los stond van het Duitse Rijk. Onder invloed van Hildebrand ontwikkelde hij een ware internationale politiek. De paus interesseerde zich nu voor andere koninkrijken en was onder andere een hevige voorstander van Wilhelm de Veroveraar, de machtige hertog van Normandië die het bracht tot koning van Engeland en als trouwe dienaar van de katholieke kerk beschouwd werd. Op die wijze trachtte paus Alexander II de invloed van de kerk in Engeland te vergroten. Ook had hij problemen met dat jonge kereltje in het Duitse koninklijke huis. Heinrich IV was namelijk op vijfjarige leeftijd verloofd met een zekere Bertha van Turijn, die op dat ogenblik maar vier jaar oud was. Die verloving was een stap van zijn vader keizer Heinrich III om de banden tussen Duitsland en Noord-Italië nieuw leven in te blazen. Maar Heinrich IV was als puber helemaal niet betoverd door die Bertha, hoewel hij als zestienjarige in het huwelijksbootje met haar geduwd werd. Dat stond hem helemaal niet aan en hij eiste de echtscheiding. Daartoe had hij echter de toelating van de paus voor nodig en deze weigerde categoriek. Dat vertroebelde de relatie tussen paus en Duits koninklijk huis nog meer dan tevoren...

In 1073 stierf Alexander II. Zijn opvolger zou een van de belangrijkste pausen ooit worden: Gregorius VII, niemand minder dan Hildebrand zelf. Dat zien we komende zondag.

 

PAUSEN ONDER DUITSE KEIZERS

13:06 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: paus, kezer |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.