04-11-07

Pausen en Duitse keizers: Nicolaas II (1058-1061)

Vatikan
Pausen onder Duitse keizers

Paus Nicolaas II (1058-1061) en tegenpaus Benedictus X.

De adel had Europa gedurende eeuwen en eeuwen letterlijk in zijn bezit en zocht steeds macht uit oefenen op de pausen. In deze reeks worden de pausen belicht, die geregeerd hebben tijdens het bestaan van het Heilige Roomse Rijk (het Eerste Duitse Rijk). De wederzijdse beïnvloeding van pausen en Duitse keizers komt hier aan het licht, samen met alle corruptie en machtsmisbruik vandien. Of hoe de katholieke kerk zeer geschaad werd door de wederzijdse machtsposities van keizers en pausen.

Na de dood van paus Stefanus IX in 1058 (zie vorige posting) kon men miserie verwachten wat de pauskeuze betreft. In het Duitse rijk was er in die jaren immers geen keizer. Zoals in de vorige posting aangegeven was Heinrich III in 1056 gestorven en zijn zoontje was toen nog maar zes jaar oud, weliswaar reeds gekroond tot koning, maar nog lang niet rijp om keizer te worden. Dat betekende, dat de nieuwe paus geen gehoorzaamheid aan de keizerlijke macht zou moeten afleggen. De Tusculanen, het Romeinse adellijke geslacht dat in het verleden al heel wat corrupte pausen aan de macht had gebracht, zagen dan ook de kans om weer toe te slaan. Paus Stefanus IX was nog maar net dood, daar riepen zij een bisschop uit Velletri uit tot nieuwe paus, Benedictus X. Het verbaasde iedereen hoe snel deze geïnstalleerd werd. De reden lag in het volgende:

De hervormingsstrijd van Hildebrand van Savona:

paus
grootbeeld
 

Hildebrand von Savona, latere paus Gregorius VII

Tot halverwege de 11de eeuw vochten twee partijen om de pauselijke troon: enerzijds de Duitse keizer die steeds een vertrouweling voorstelde en anderzijds de Romeinse adellijke geslachten die hun invloed wilden laten gelden. De ene partij was niet vies om zelfs een leek tot paus te laten kiezen, de andere partij zag geen graten in allerlei corruptie. Nu was er in de voorbije decennia een beweging ontstaan binnen de kerk om allerlei misbruiken – niet alleen bij de pauskeuze – in te dijken. Zo was de praktijk om geestelijke ambten af te kopen (sidonie genaamd) schering en inslag. Elkeen die geld had, kon het ambt van priester of bisschop afkopen. Bovendien waren de Duitse keizers specialisten geworden in het aanstellen van hun eigen vertrouwelingen op bisschoppelijke zetels. Dat alles stoorde heel wat gelovigen binnen de kerk, niet in het minst de paters benedictijnen van de abdij Cluny in Bourgogne. Vanuit dit klooster ontstond een hervormingsbeweging die zich vrij snel uitbreidde over heel Europa. Accenten bij deze hervorming lagen op het afschaffen van die afkoop-praktijken en het vrijkomen uit de macht van die "onterecht" aangestelde bisschoppen. Sindsdien hebben kloosters geen verantwoording meer af te leggen tegenover een bisschop, maar staan ze rechtstreeks onder het gezag van de paus. Daartoe ijverden de benedictijnen voor een zuivere pauskeuze, los van de keizerlijke macht in Duitsland en los van de corruptie van de Romeinse adel.

De stellingen van Cluny werden verdedigd door een zekere Hildebrand van Savona in Toscanië. Hij was aanvankelijk een eenvoudige monnik, werd echter vrij snel een invloedrijke diaken in Rome. Die man had nauwe contacten met de abdij van Cluny en had tegelijk sterke invloed op het Duitse keizerlijke hof. Hildebrand gebruikte zijn invloed om de Duitse keizer te bewegen tot het aanstellen van hervormingsgezinde personen voor het pausschap. Zo werden de pausen Leo IX, Viktor II en Stefanus IX op voorstel van Hildebrand aangesteld. Deze pausen zetten zich sterk in voor het afschaffen van de afkoop van geestelijke ambten.

Na de dood van paus Stefanus IX wou Hildebrand de bisschop van Firenze als opvolger. Deze man stond bekend als een hervormingsgezinde en wou de pauskeuze totaal los zien van de keizerlijke macht in Duitsland. Hildebrand gebruikte dan ook al zijn invloed om keizerin Agnes, de weduwe van keizer Heinrich III en regentes over het Duitse rijk, te stuwen in het aanstellen van deze bisschop uit Firenze tot paus.

Paus Benedictus X (1058-1060):

De Tusculanen in Rome wisten dat Hildebrand een hervormingsgezinde paus aan de macht wou brengen in opvolging van Stefanus IX. Hildebrand was toen echter in Duitsland en daarvan maakten zij gebruik om zo snel mogelijk een eigen pionnetje aan de macht te krijgen, nog voor hij terug zou keren. Zijn hervormingen stonden hen helemaal niet aan. Voor hen gold slechts de macht, en alleen de macht. Daarom werden de hogere adel en notabelen van Rome in ijltempo verzameld in een synode. De Tusculanen kochten de leden van deze synode om. En zo werd een vertrouweling van hen, de bisschop van Velletri tot nieuwe paus gekozen: Benedictus X. Benedictus volgde de lijn van de Tusculanen, die nu meer en meer los kwam te liggen van het Duitse rijk en zoals de Cresentiers-lijn meer toenadering zocht tot Byzantium. Dat was tevens een signaal van de Tusculanen om de scheiding tussen christelijken en orthodoxen sinds paus Leo IX als onaanvaardbaar te verwerpen.

ROND DIT THEMA

Tusculanen   adelsgeslacht in Rome

Simonie  Afkoop van ambten

Noormannen  de Romaanse Noormannen

Agnes van Poitou  echtgenote van keizer Heinrich III

Paus Nicolaas II (1058 – 1061):

De kardinalen van de curie waren verontwaardigd door de keuze (aanstelling) van Benedictus X. Zij waren trouwe aanhangers van de hervormingspaus Leo IX, door deze immers aangesteld als leidinggevende personen in de kerk. Zij stuurden dan ook een afvaardiging naar het Duitse keizerlijke hof. Daar vernam Hildebrand de feiten en ijlde naar Rome. Hij riep de kardinalen samen en liet door hen een paus kiezen waarbij hij accent legde op de hervormingsgezindheid van de bischop van Firenze. Deze werd dan ook gekozen: paus Nicolaas II. Pittig maar niet onbelangrijk detail: Hildebrand zette zich bij deze pauskeuze niet in om het Duitse keizerlijke hof toelating te vragen voor de keuze van Nicolaas II. Meteen had hij twee doelen bereikt: een pauskeuze los van de Romeinse adel en los van de Duitse keizerlijke macht.

Benedictus X vluchtte maar behield zijn aanspraak op de paustroon. Hildebrand zag het gevaar van deze man en zocht middelen om hem zijn pausschap te ontnemen. Nu waren er in die tijd talrijke gevechten tussen de pauselijke strijdkrachten en de Noormannen in zuidelijk Italië. Reeds meerdere pausen hadden het aan de stok met hen. Hildebrand zag de kans om hen aan de zijde van de paus te scharen. Hij liet paus Nicolaas II een akkoord sluiten met de Noormannen: zij krijgen rechten in Zuid-Italië en in ruil erkennen zij de paus als hoofd van de kerkelijke staat en helpen hem in nood. De Noormannen aanvaardden. Daarop vroeg Nicolaas II hen om Benedictus X op te sporen. Dankzij hen werd die dan ook gevonden (op Corsica) en geëxcommuniceerd door de paus.

Synode van Lateranen 1059: hervorming pauskeuze

In 1059 werd een bijzondere synode georganiseerd in Lateranen. Daarbij werden de hervormingsplannen van Hildebrand doorgevoerd. Paus Nicolaas II besloot na raadpleging van de aanwezige kardinalen het volgende:

  • De paus wordt niet meer gekozen door vertegenwoordigers van het Romeinse volk, maar door kardinalen.
  • Na keuze door de kardinalen wordt de kandidaat goedgekeurd door de Romeinse clerus.
  • Ook het Duitse keizerlijke hof moet de kandidaat goedkeuren

Belangrijk bij deze besluiten is de totale ommekeer in de pauskeuze. Er wordt geen gehoorzaamheid aan de Duitse keizer meer verlangd. Die laatste kan alleen maar goedkeuren. Tevens werd de Romeinse adel volledig uitgeschakeld. Op die wijze hoopte Hildebrand alle misbruiken de kop in te drukken. Nu is het echter de vraag: hoe zal het Duitse keizerlijke hof daarop reageren? Dat zien we volgende zondag.

 

PAUSEN ONDER DUITSE KEIZERS

Johannes XII (955-964)   (20 mei 2007)

Leo VIII (964-965) en Benedictus V (964)   (27 mei 2007)

Johannes XIII (965-972)   (3 jun 2007)

Pausen onder keizer Otto II (973-985)   (10 jun 2007)

Johannes XV (985-996)   (24 jun 2007)

Gregorius V (996-999)   (2 sept 2007)

Silvester II (999-1003)   (9 sept 2007)

Pausen van 1003 tot 1012   (16 sept 2007)

Benedictus VIII (1012-1024)   (23 sept 2007)

Johannes XIX (1024-1032)   (30 sept 2007)

Benedictus IX (1032-1048)   (7 okt 2007)

Leo IX (1049-1054)   (14 okt 2007)

Viktor II(1055-1057) en Stefanus IX (1057-1058)   (21 okt 2007)

11:45 Gepost door Sebastian in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: paus, keizer |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.